I OW 224/24

I OW 224/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-02-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Burmistrz Miasta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1, art. 25 ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2024 poz 1061
art. 25, art. 26, art. 27
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4, art. 15 § 1 i 4, § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski (spr.) NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy G. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy G. a Burmistrzem Miasta C. przez wskazanie organu właściwego do uchylenia decyzji administracyjnej postanawia wskazać Burmistrza Miasta C. jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
PISMEM Z 30 PAŹDZIERNIKA 2024 R. WÓJT GMINY G. WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A BURMISTRZEM MIASTA C. W SPRAWIE UCHYLENIA DECYZJI ADMINISTRACYJNEJ.
W uzasadnieniu organ wskazał, że 5 sierpnia 2024 r. B.F. poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w C. że jego żona pobierająca świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką została zatrzymana 20 lipca 2024 r. i umieszczona w areszcie śledczym, a on sam przeprowadza się z dziećmi do rodziców zamieszkałych w Gminie G. Następnie do organu pomocy społecznej w Gminie G. wpłynął wniosek B.F. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, który nie może zostać rozpatrzony do czasu uchylenia poprzednio wydanej decyzji w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie wnioskodawcy organem właściwym do uchylenia wydanej uprzednio decyzji jest Burmistrz Miasta C.
W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta C. wniósł o wskazanie Wójta Gminy G. jako organu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane zatrzymanej decyzją Prezydenta Miasta B. z 13 stycznia 2022 r., a następnie akta zostały przekazane do C. w związku ze zmianą miejsca zamieszkania przez beneficjentkę świadczenia. Wskazał, że w przypadku zmiany podmiotu realizującego świadczenia rodzinne następuje wskutek zmiany w sytuacji osoby otrzymującej świadczenie rodzinne, w szczególności, gdy wiąże się ze zmianą miejsca zatrudnienia lub przejściem na emeryturę, rentę, uposażenie rodzinne lub rentę rodzinną, realizację świadczeń rodzinnych przejmuje organ właściwy, a na organie dotychczasowym ciąży jedynie obowiązek przekazania dokumentacji dotyczącej świadczenia. Wskazał, że z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania rodziny organem właściwym w sprawie jest Wójt Gminy G.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Rozpoznając wniosek Wójta Gminy G. należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrzem Miasta C. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe miejscowo do uchylenia decyzji z 13 stycznia 2022 r. przyznającej A.F. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką.
Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 3 pkt 11 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm.), dalej: u.ś.r., organem właściwym w sprawach świadczeń rodzinnych jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne. Ponadto stosownie do treści art. 25 ust. 5 u.ś.r. w przypadku powzięcia informacji o zmianie miejsca zamieszkania osoby, której przyznano świadczenia rodzinne, dotychczasowy organ właściwy przekazuje wydaną decyzję wraz z aktami sprawy organowi właściwemu ze względu na nowe miejsce zamieszkania w celu jej dalszej realizacji. Organ właściwy ze względu na nowe miejsce zamieszkania realizuje otrzymaną decyzję bez konieczności wydawania kolejnej decyzji oraz jest właściwy do jej uchylenia, zmiany oraz do ustalania i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego stanowią inaczej, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Odnotować przy tym wymaga, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "miejsca zamieszkania", w związku z czym, kierując się postulatem spójności systemu prawnego, wyrażeniu temu należy przypisać rozumienie wynikające z art. 25 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.
Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że spór dotyczy kwestii uchylenia decyzji o przyznaniu A.F. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką. Zatem stroną tej decyzji, z której uwzględnieniem należy określić właściwość miejscową organu, jest A.F. a nie jej rodzina, w tym w szczególności niepełnosprawna córka. Jak wynika bowiem z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie to przysługuje opiekunowi, a nie podopiecznemu. Oznacza to, że organ właściwy w sprawie uchylenia decyzji z 13 stycznia 2022 r. powinien być wyznaczony z uwzględnieniem miejsca zamieszkania beneficjenta tej decyzji. W tym miejscu należy wyjaśnić, że w wyniku zatrzymania adresatki tej decyzji została ona umieszczona w areszcie we Wrocławiu, a pozostała część rodziny zmieniła miejsce zamieszkania na Gminę G. Nie oznacza to jednakże, że zmianie uległo miejsce zamieszkania beneficjenta wspomnianej decyzji. Zauważyć bowiem należy, że Zakład karny lub areszt śledczy nie może nigdy stać się miejscem zamieszkania, ponieważ osoba tam przebywająca nie czyni tego z własnego wyboru. Przy ustalaniu miejsca zamieszkania należy wziąć pod uwagę nie tylko sam fakt fizycznego przebywania w danej miejscowości (corpus), ale i wolę przebywania w niej (animus). Wola przebywania w danym miejscu musi wiązać się z tym, że miejsce to stało się ośrodkiem życia codziennego osoby fizycznej z dobrowolnego wyboru tej osoby, w którym skoncentrowane są jej plany życiowe, zarówno osobiste, jak i majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 września 2024 r., sygn. akt I OW 96/24). Jednocześnie nie można uznać, że zmiana zamieszkania pozostałych członków rodziny prowadzi jednocześnie do zmiany miejsca zamieszkania dorosłego członka rodziny niepozostającego opieką. Przepisy art. 26 i art. 27 Kodeksu cywilnego przewidujące pochodne miejsce zamieszkania mają bowiem charakter wyjątkowy i znajdują zastosowanie wyłącznie w sytuacjach w nich uregulowanych.
W świetle powyższych wywodów nie sposób przyjąć, aby umieszczenie beneficjenta decyzji w areszcie we Wrocławiu oraz przeprowadzka pozostałych członków rodziny spowodowała zmianę właściwości miejscowej w odniesieniu do uchylenia decyzji, której beneficjentką jest A.F.. W związku z powyższym za organ właściwy w sprawie należało uznać Burmistrza Miasta C., w którym beneficjentka świadczenia przyznanego decyzją ma miejsce zamieszkania.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.