I OW 21/26

I OW 21/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-02-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Marek Stojanowski
Marian Wolanin /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Rada Powiatu
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art.4, art.15 § 1 pkt 4 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku miasta Gdyni o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy miastem Gdynia a powiatem bytowskim w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego C. G. umieszczonego w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać miasto Gdynia jako właściwe w sprawie.
Uzasadnienie
Pismem z 28 stycznia 2026 r. miasto Gdynia (dalej: wnioskodawca), zastępowane przez profesjonalnego pełnomocnika wniosło do Naczelnego Sądu Administracyjnego, o wskazanie jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków przeznaczonych na opiekę i wychowanie małoletniego C. G. (dalej: zainteresowany) umieszczonego w rodzinie zastępczej.
Wnioskodawca w uzasadnieniu wskazał, że właściwy w sprawie jest powiat bytowski z uwagi na zamieszkiwanie rodziców zainteresowanego przez okres 9 miesięcy w M. na terenie powiatu bytowskiego.
W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Bytowie, działający w imieniu powiatu bytowskiego wskazał, że właściwe do rozpoznania sprawy jest miasto Gdynia. Z oświadczenia matki zainteresowanego wynika, że ich rodzina miała zamiar osiedlenia się na stałe na terenie miasta Gdyni. Ponadto, w grudniu 2023 i styczniu 2024 matka zainteresowanego mieszkała w S., w okresie od 22 maja 2024 r. do 22 czerwca 2024 r. wspólnie zamieszkiwali w tym mieście. Następnie wrócili do M. Po czym w lipcu 2024 r. matka zainteresowanego podjęła terapię w Ośrodku Uzależnień w W., zaś ojciec dziecka pracował za granicą. W czasie ich nieobecności opiekę nad zainteresowanym sprawowała jego babcia (matka ojca). W październiku 2024 r. matka zainteresowanego oświadczyła, że opuszcza M. i wraz z synem będzie mieszkać w S. Pobyt w S. zakończył się 3 listopada 2024 r. wspólnym wyjazdem rodziny do Gdyni. Zarówno w S., jak i w Gdyni zainteresowany z matką mieli swoje centrum życiowe, rozumiane jako pewne i stałe miejsce zamieszkania, siedzibę lekarza rodzinnego, a w przypadku Gdyni także wspólnie wynajęte mieszkanie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba podmioty uważają się za niewłaściwe w sprawie.
Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej: "u.p.z.") wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1 pkt 1-3). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2).
Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3).
Stosownie do art. 191 ust. 16 u.p.z. w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy k.p.a. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Stosownie do art. 191 ust. 1 u.p.z. w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r., sygn. akt I OW 100/22). W rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 22 listopada 2024 r. – zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdyni, sygn. akt III Nsm 1032/24.
Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm. dalej: k.c.). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 k.c. jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. składają się zatem łącznie dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w danej miejscowości (corpus) i wola pobytu (animus). Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 k.c.). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa, zaś jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 k.c.).
Z akt sprawy wynika, że przed umieszczeniem zainteresowanego w pieczy zastępczej, tj. przed 22 listopada 2024 r., na początku zainteresowany wraz z rodzicami zamieszkiwał w M. (od 10 grudnia 2023 r. do 1 października 2024 r.), następnie rodzina przeprowadziła się do S. i zamieszkała u babki zainteresowanego, gdzie przebywali od 1 października 2024 do 3 listopada 2024 r., a następnie przeprowadzili się do Gdyni, gdzie wynajęli mieszkanie.
Jak wskazuje się w doktrynie, zamiar stałego pobytu, o którym mowa w art. 25 k.c. należy oceniać w sposób zobiektywizowany – oznacza to, że o tym, czy na gruncie art. 25 k.c. danej osobie można przypisać zamiar stałego pobytu w danej miejscowości, rozstrzyga to, czy z punktu widzenia typowego obserwatora miejscowość ta stanowi główny ośrodek aktywności życiowej tej osoby (zob. A. Lutkiewicz-Rucińska [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. II, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, Warszawa 2024, art. 25). Biorąc pod uwagę, że po opuszczeniu S. a przed umieszczeniem zainteresowanego w pieczy zastępczej rodzice wraz z synem przeprowadzili się do Gdyni, gdzie wynajęli mieszkanie oraz wobec złożyła oświadczenia o zamieszkaniu na terenie Gdyni celem osiedlenia się na stałe, nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że miejsca zamieszkania zainteresowanego i jego rodziców na datę istotną w sprawie znajdowało się w Gdyni. Niewątpliwie w powyższym okresie to w Gdyni koncentrowały się sprawy życiowe ww. rodziny. W akt sprawy brak jest zaś dokumentu, z którego wynikałoby, że rodzina planowała zamieszkać w innym miejscu. Na powyższe nie ma wpływu okoliczność zmiany adres zamieszkania po dacie istotnej sprawie.
W tej sytuacji na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.