I OW 185/25

I OW 185/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-11-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-09-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Marek Stojanowski
Marian Wolanin /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Burmistrz Miasta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Drawna o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Drawna a Burmistrzem Wałcza w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku B. B. o umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego postanawia: wskazać Burmistrza Wałcza jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
Pismem z 10 września 2025 r. Burmistrz Drawna (dalej: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Burmistrzem Wałcza w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku B. B. (dalej: "zainteresowany") o umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.
Wnioskodawca wskazał, że organem właściwym do umorzenia kwoty zobowiązania alimentacyjnego jest organ gminy która te świadczenie wypłaciła. Tym samym wnioskodawca uznał swoją właściwość w sprawie tylko co do świadczenia wypłacanego za okres od 1 października 2021 r. do 30 kwietnia 2023 r. a w pozostałym okresie wskazał na właściwość Burmistrza Wałcza – gdyż w okresie od 1 października 2021 r. do 30 kwietnia 2024 r. to organ tej gminy wypłacał świadczenie.
W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Wałcza podniósł, że do podejmowania wszelkich czynności związanych z umorzeniem świadczenia z funduszu alimentacyjnego właściwy miejscowo jest organ miejsca zamieszkania osób uprawnionych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "kpa"). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.
Sprawa administracyjna dotyczy wniosku zainteresowanego o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2021 r. do 30 kwietnia 2023 r.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2025 r. poz. 438 ze zm., dalej: "ustawa") dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego prowadzi organ właściwy wierzyciela. Stosownie do treści art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W myśl art. 2 pkt 10 ustawy, przez organ właściwy wierzyciela należy rozmieć wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Osobą uprawnioną, stosownie do art. 2 pkt 11 ustawy jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Nadto można jeszcze wskazać, że stosownie do art. 19 ust. 4 ustawy w przypadku powzięcia informacji o zmianie miejsca zamieszkania osoby, której przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego, dotychczasowy organ właściwy przekazuje wydaną decyzję wraz z aktami sprawy organowi właściwemu ze względu na nowe miejsce zamieszkania w celu jej dalszej realizacji. Organ właściwy ze względu na nowe miejsce zamieszkania realizuje otrzymaną decyzję bez konieczności wydawania kolejnej decyzji oraz jest właściwy do jej uchylenia, zmiany oraz do ustalania i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, osoba nienależnie pobrała świadczenie z funduszu alimentacyjnego lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ naprawo do świadczeń.
Nie jest w sprawie sporne, że osoby uprawnione zamieszkują obecnie w Drawnie. Wnioskodawca wskazał jednak – a Burmistrz Drawna nie zaprzeczył – że w spornym okresie świadczenie było wypłacane przez gminę Wałcz – a zatem w świetle powyższych przepisów, to organ tej gminy był wówczas "organem właściwym wierzyciela" – w rozumieniu art. 2 pkt 10 ustawy. Art. 27 ust. 1 ustawy jest podstawą do wydania decyzji zobowiązującej dłużnika alimentacyjnego do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że w przypadku wydania takiej decyzji, późniejsza zmiana miejsca zamieszkania wierzyciela nie ma wpływu na właściwość organu, albowiem wówczas organem właściwym pozostaje organ który wydał powyższą decyzję. Z akt sprawy wynika jednak, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do wydania decyzji zobowiązującej do zwrotu należności – a zatem wskazana reguła ustalania właściwości nie może znaleźć w tym przypadku zastosowania. W opisanej sytuacji, jak trafnie wskazał wnioskodawca, zasadnicze znaczenie będzie miał fakt, że samo pobieranie świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez uprawnionego powoduje jednoczesne powstanie zobowiązania po stronie dłużnika alimentacyjnego do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych (E. Tomaszewska [w:] Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, wyd. III, LEX/el. 2025, art. 27). Skoro zatem w okresie objętym wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość organem wierzyciela który wypłacał świadczenie osobom uprawnionym był Burmistrz Wałcza – to na rzecz tego organu dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych świadczeń za dany okres i zarazem to ten organ będzie właściwy do wydania decyzji co do umorzenia należnych mu od zainteresowanego należności.
W tej sytuacji na podstawie art. 191 ust. 1 upz oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.