I OW 184/25

I OW 184/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-11-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-09-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński
Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Starosta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie NSA Marian Wolanin del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku powiatu l. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem l. i powiatem b. o wskazanie powiatu właściwego w sprawie partycypowania w kosztach odpłatności za pobyt małoletnich: M., O. oraz Ł. M., umieszczonych w pieczy zastępczej postanawia: wskazać powiat l. jako właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
PISMEM Z 8 WRZEŚNIA 2025 R. STAROSTA L. – DZIAŁAJĄCY W IMIENIU POWIATU L. – WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY POWIATEM L. A POWIATEM B. W SPRAWIE WSKAZANIA PODMIOTU WŁAŚCIWEGO W SPRAWIE PARTYCYPOWANIA W KOSZTACH ODPŁATNOŚCI ZA POBYT MAŁOLETNICH: M., O. ORAZ Ł. M., UMIESZCZONYCH W PIECZY ZASTĘPCZEJ.
W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że przed umieszczeniem wskazanych małoletnich w pieczy zastępczej ich miejsce zamieszkania znajdowało się na obszarze powiatu p.
W odpowiedzi na wniosek Starosta B. – działający w imieniu powiatu b. – podniósł, że Naczelny Sąd Administracyjny już trzykrotnie orzekał co do sporu o właściwość w przedmiocie ponoszenia wydatków na utrzymanie w pieczy zastępczej dzieci M.G., za każdym razem wskazując jako właściwy powiat l.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "kpa"). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. Żaden z organów pozostających w sporze nie uznaje się za właściwy w sprawie, a zatem zaistniały spór o właściwość ma charakter negatywny.
Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1 pkt 1-3). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3).
Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy kpa. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość między organami administracji publicznej, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że niniejsza sprawa jest piątą z kolei sprawą dotyczącą rozstrzygnięcia sporu o właściwość w przedmiocie ponoszenia wydatków związanych z umieszczeniem małoletnich dzieci M.G. w pieczy zastępczej. Postanowieniami z 11 września 2024 r. sygn. akt I OW 114/24 i I OW 156/24 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wnioski miasta na prawach powiatu L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z powiatem p. w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich: J.M., J.M2, M.G,. A.M., J.M. i O.M. – umieszczonych w pieczy zastępczej – stwierdzając jednocześnie w uzasadnieniach ww. postanowień, że właściwym w sprawie jest powiat l. niepozostający w sporze. Następnie postanowieniem z 27 czerwca 2025 r. sygn. akt I OW 66/25 Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu wniosku powiatu l. o rozpoznanie sporu z powiatem p. w sprawie wskazania organu właściwego w sprawie partycypowania w kosztach odpłatności za pobyt małoletnich J.M., J.M2 i M.G. – umieszczonych w Interwencyjnej Placówce Opieki nad Dzieckiem w L., wskazał powiat l. jako właściwy w sprawie. Kolejnym postanowieniem z 20 października 2025 r. sygn. akt I OW 114/25 Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu wniosku powiatu b. o rozpoznanie sporu o właściwość z powiatem p. i powiatem l. o wskazanie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na utrzymanie dzieci: J.M., A.M. i O.M. – umieszczonych w placówce opiekuńczo-wychowawczej po raz kolejny wskazał powiat l. jako właściwy w sprawie.
W sprawie nie zachodzi tożsamość przedmiotowa ani podmiotowa z ww. sprawami, niniejsza sprawa dotyczy bowiem innych małoletnich a stroną żadnego z powyższych postępowań nie był powiat b. Złożony wniosek może zatem podlegać merytorycznemu rozpoznaniu. Kluczowe w sprawie jest jednak to, że jak wynika z analizy stanu faktycznego sprawy przedstawionego przez podmioty znajdujące się w sporze oraz nadesłanych akt administracyjnych sprawy, niniejsza sprawa podlega tym samym przepisom, które znajdowały zastosowanie w powyższych, zakończonych sprawach i które nie uległy zmianie. Również stan faktyczny nie uległ zmianie od czasu wydania postanowienia z 27 czerwca 2025 r. oraz 20 października 2025 r. – kwestia oświadczenia matki małoletnich co do zamieszkiwania przez nią na terenie powiatu p. była już bowiem wówczas przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ustaleń powyższych nie podważa fakt, że Naczelny Sąd Administracyjny dotychczas nie orzekał co do małoletnich: M, O. i Ł.M. – gdyż z treści wniosku oraz akt sprawy wynika, że okoliczności faktyczne oraz prawne są wspólne dla wszystkich małoletnich dzieci M.G.
W opisanej sytuacji nie sposób jest racjonalnie utrzymywać, że jakiekolwiek okoliczności sprawy nadal pozostają sporne. W takich okolicznościach sprawy wszczynanie przez powiat l. kolejnego sporu o właściwość nosi znamiona czynności pozornej – ukierunkowanej nie na rozstrzygnięcie realnie zaistniałego sporu o właściwość, ale na próbę niejako przerzucenia swojego obowiązku na inne jednostki samorządu terytorialnego. Dla tego rodzaju praktyki w demokratycznym państwie prawnym nie może być akceptacji a postawa wnioskodawcy stanowi wyraz wysoce lekceważącego stosunku do swoich obowiązków publicznoprawnych oraz porządku prawnego w ogóle. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że brak przyjęcia do wiadomości swojego obowiązku nie zwalnia podmiotu publicznego z konieczności jego realizacji.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela swoje stanowisko, wyrażone w postanowieniach o sygn. akt I OW 114/24, I OW 156/24, I OW 66/25 i I OW 114/25 i nie widzi potrzeby szczegółowego rozważania tych samych okoliczności po raz kolejny.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa postanowił jak w sentencji.