I OW 183/25

I OW 183/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-11-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-09-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Oddalono wniosek o wyznaczenie organu właściwego do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza N. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem N. a Prezydentem C. w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie rozpoznania wniosku W.B. o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego postanawia: oddalić wniosek.
Uzasadnienie
Pismem z 12 września 2025 r. Burmistrz N. (dalej: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem C. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W.B. (dalej: "zainteresowana") o przyznanie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego.
Wnioskodawca wskazał, że zainteresowana jest osobą bezdomną, w związku z czym organem właściwym jest organ gminy jej ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent C. podniósł, że nie może uznać się za właściwego do rozpoznania sprawy, albowiem dotychczas nie otrzymał wniosku zainteresowanej wraz z kompletem dokumentów a ponadto zainteresowana od 2019r. nie mieszka na terenie C. i nie zamierza do niego wracać.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "kpa"). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.
Sprawa administracyjna dotyczy przyznania świadczeń z pomocy społecznej, na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214 ze zm., dalej: "ups"). Właściwość miejscową organów administracji w sprawach dotyczących pomocy społecznej reguluje art. 101 ups. Zgodnie z powyższym przepisem co do zasady właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Nadto, dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki (ust. 6).
Istota sporu sprowadza się do tego, czy zainteresowana jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.
Z akt sprawy wynika, że zainteresowana od 21 lipca 2025 r. przebywała w Domu dla Matek z Małoletnimi Dziećmi i Kobiet w Ciąży w S., powiat L. Niewątpliwie tego rodzaju placówka nie jest lokalem mieszkalnym a pobyt w niej ma charakter interwencyjny i tymczasowy – nawet jeżeli w niektórych przypadkach przedłużający się. Z notatki z rozmowy telefonicznej z zainteresowaną z 15 października 2025 r. wynika jednak, że od 7 października 2025 r. zamieszkuje ona w lokalu mieszkalnym na terenie gminy M. Zainteresowana miała wówczas zadeklarować, że po powzięciu informacji, iż "mieszkanie które zajmowała kiedyś jest puste i nadal ma prawo w nim mieszkać, postanowiła przeprowadzić się tam" – nie potrafiąc przy tym wskazać, czy ma umowę najmu lokalu. Skoro z akt sprawy wynika, że zainteresowana zamieszkuje obecnie w lokalu mieszkalnym, nie można uznać jej za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups – tym samym odpada możliwość zastosowania w sprawie art. 101 ust. 2 ups. Jednocześnie jednak brak jakichkolwiek informacji co do tego w jakim charakterze zainteresowana zamieszkuje w obecnie zajmowanym mieszkaniu oraz co do okoliczności towarzyszących zamieszkiwaniu we wskazanym lokalu, w tym posiadaniu bądź nie posiadaniu przez nią tytułu prawnego do przebywania w nim, nie pozwala ocenić tego pobytu w kategoriach stałości – o której mowa w mającym w sprawie zastosowanie art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm., dalej "kc"). Pozostałe przepisy art. 101 ups także nie mają w sprawie zastosowania. Tym samym w realiach rozpoznawanej sprawy ustalenie właściwości miejscowej organu na podstawie powyższego artykułu nie jest możliwe.
Wobec braku możliwości ustalenia właściwości miejscowej na podstawie art. 101 ups, należy odwołać się do zasad ogólnych, określonych w przepisach kpa, odwołanie do których znajduje się w art. 14 ups. Stosownie zatem do art. 21 § 1 pkt 3 kpa, właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się: według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, a w braku zamieszkania w kraju – według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron, jeżeli żadna ze stron nie ma w kraju zamieszkania (siedziby) lub pobytu – według miejsca ostatniego ich zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraju. Jeżeli natomiast nie można ustalić właściwości miejscowej w sposób wskazany w § 1, sprawa należy do organu właściwego dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania, albo w razie braku ustalenia takiego miejsca – do organu właściwego dla obszaru dzielnicy Śródmieście w m.st. Warszawie (§ 2).
W przedstawionych okolicznościach sprawy, o ile miejsce zamieszkania zainteresowanej w rozumieniu art. 25 kc nie jest ustalone, o tyle nie budzi wątpliwości, że według stanu wynikającego z akt sprawy fizycznie miejsce jej pobytu znajduje się w lokalu mieszkalnym w gminie M. – a zatem stosownie do art. 21 § 1 pkt 3 kpa w zw. z art. 14 ups organem właściwym w sprawie jest Burmistrz Miasta M. – który nie jest stroną postępowania w sprawie. Tym samym żaden z organów biorących udział w sporze nie jest organem właściwym w sprawie. Podnieść należy, że rozstrzygnięcie sporu o właściwość polega na wskazaniu, który z organów pozostających w sporze jest właściwy do rozpoznania sprawy. Jeżeli więc z wnioskiem występuje jeden z organów pozostających w sporze, a żaden z nich nie jest właściwy do rozpatrzenia sprawy, nie jest możliwe rozpoznanie sporu przez wskazanie jako właściwego innego organu, który nie uczestniczy w tym postępowaniu (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 czerwca 2018 r., sygn. I OW 23/18).
Uzasadnia to oddalenie wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość na podstawie art. 151 ppsa w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i 2 ppsa i art. 64 § 3 ppsa.