I OW 180/23

I OW 180/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-01-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Skiba /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Starosta
Treść wyniku
Oddalono wniosek o wyznaczenie organu właściwego do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1426
art. 191 ust. 13a
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Starosty Żarskiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Starostą Żarskim a Starostą Białogardzkim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego J. R. umieszczonego w pieczy zastępczej postanawia: oddalić wniosek.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 5 maja 2023 r. Powiat Żarski, reprezentowany przez Starostę Żarskiego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim wniosek o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Powiatem Żarskim a Powiatem Białogardzkim w przedmiocie wskazania Powiatu Białogardzkiego jako powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka J.R. umieszczonego w rodzinie zastępczej na terenie Powiatu Żarskiego.
Uzasadniając swoje stanowisko Starosta przedstawił, co następuje:
Małoletni J. R. urodzony dnia 24 listopada 2020 r. w Grudziądzu, jest synem J. R.j, zam. (przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej) na terenie Powiatu Białogardzkiego w miejscowości [...]. Małoletni postanowieniem Sądu z dnia 20 grudnia 2022 r, został skierowany do niezawodowej rodziny zastępczej Piotra S.i A. i S. Państwo S. Zgłosili się do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Żarach dnia 19 stycznia 2023 r. informując o przyjęciu małoletniego oraz w celu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów utrzymania dziecka.
Dnia 23 stycznia 2023 r. (a więc 4 dni po powzięciu informacji o faktycznym umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej) skontaktowano się z właściwym powiatem, tj. Powiatem Białogardzki i poinformowano ów powiat o konieczności zawarcia stosownego porozumienia między powiatami regulującego zasady współpracy w sprawie ustalenia warunków pobytu dziecka i wysokości wydatków.
Dnia 8 lutego 2023 r. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Żarach otrzymało pismo od Powiatowego Centrum Pomocy w Białogardzie, w którym wskazano, że na podstawie indywidualnej interpretacji przepisu art. 191 ust. 13a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2023r., poz. 1426 dalej: ustawa o pieczy zastępczej ), powiat ten odmawia zawarcia porozumienia, gdyż zdaniem organu przekroczono 14 dniowy termin wymieniony w ww. ustawie i w związku z tym utracono możliwość domagania się partycypacji w kosztach utrzymania pobytu małoletniego dziecka w pieczy zastępczej.
Wnioskujący stanął na stanowisku, iż termin 14 dni, użyty w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jest wyłącznie instrukcyjny. Ponadto wskazał, iż termin 14 dniowy został w przedmiotowej sprawie zachowany, bowiem sam fakt otrzymania postanowienia o umieszczeniu nie jest jednoznaczny z faktycznym umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej. Skoro zatem PCPR w Żarach powzięło informację o rzeczywistym umieszczeniu małoletniego dnia 19 stycznia 2023 r., tj. z momentem stawienia się rodziny zastępczej w celu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów utrzymania dziecka, a powiadomił PCPR w Białogardzie dnia 23 stycznia 2023 r., to wskazuje to na zachowanie terminu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 22 czerwca 2023 r. II SO/Go 6/23 stwierdził swą niewłaściwość rzeczową i przekazał sprawę do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.
W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Białogardzie działając z upoważnienia Starosty Białogardzkiego na podstawie art. 191 ust. 13a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, uznał się za niewłaściwy do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego w niezawodowej rodzinie zastępczej.
W ocenie PCPR w Białogardzie w przedmiotowej sprawie właściwe jest zastosowanie art. 191 ust. 13a ustawy o pieczy zastępczej, gdyż przepis ten mówi, iż powiat, na terenie którego umieszczono dziecko w pieczy zastępczej, jest obowiązany do poinformowania o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej gminy oraz powiatu obowiązanych do ponoszenia na to dziecko wydatków, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, w terminie 14 dni od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej.
Powiat Białogardzki w związku z niedotrzymaniem przez Powiat Żarski obowiązku wynikającego z art. 191 ust. 13a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o pieczy zastępczej, odmówił zwarcia porozumienia dotyczącego ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka w rodzinie zastępczej, gdyż uznał się za nieobowiązany do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego, J. R., umieszczonego w niezawodowej rodzinie zastępczej.
Ponadto, J. R. urodził się dnia 24 listopada 2020 r. w Grudziądzu (co potwierdza odpis zupełny aktu urodzenia dziecka), gdy jego matka biologiczna, J. R.ur. 13 lipca 1993 r., odbywała karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w Grudziądzu. Małoletni od urodzenia przebywał wraz z matką biologiczną w Domu Matki i Dziecka Zakładu Karnego Nr 1 w Grudziądzu, z którego dnia 6 października 2021 r. zostali oboje z matką przetransportowani do Domu Matki i Dziecka Zakładu Karnego w [...]. Dnia 4 stycznia 2023 r. J. R. opuścił Dom Matki i Dziecka Zakładu Karnego w [...] i został przekazany pod opiekę ustanowionej przez Sąd niezawodowej rodziny zastępczej. Należy zatem uznać, że J. R. nigdy faktycznie nie mieszkał na terenie powiatu białogardzkiego, ponieważ od chwili urodzenia w miejscowości Grudziądz do dnia umieszczenia w rodzinie zastępczej (tj. od dnia 24 listopada 2020 r. do dnia 4 stycznia 2023 r.) przebywał wraz z matką biologiczną w zakładach karnych dla matek z dziećmi. Adres zameldowania na pobyt stały dziecka nie jest tożsamy z miejscem jego zamieszkania przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej.
Ważną okolicznością w sprawie jest, iż Dyrektor PCPR w Żarach decyzją z dnia 20 marca 2023 r., znak PCR-1.3121.29.23, która została zmieniona decyzją z dnia 15 maja 2023 r., znak PCR-1.3121.2-7.23, przyznał rodzinie zastępczej niezawodowej. wnioskowane dnia 19 stycznia 2023 r. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego, J. R., w rodzinie zastępczej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie Starosta Żarski wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem Żarskim a Powiatem Białogardzkim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego J. R. umieszczonego w pieczy zastępczej.
Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy o pieczy zastępczej, wydatki związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Jeżeli zaś nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (art. 191 ust. 3 ustawy).
W rozpoznawanej sprawie istotna jest jednak okoliczność, którą pominięto we wniosku o rozstrzygnięcie przedmiotowego sporu, a na co zwrócono uwagę w odpowiedzi na ten wniosek, a mianowicie, że decyzją z 20 marca 2023 r. nr PCR-1.3121.29.23, Dyrektor PCPR w Żarach, która została zmieniona decyzją z dnia 15.05.2023r., nr PCR-1.3121.2-7.23, przyznał rodzinie zastępczej niezawodowej Państwu P. S. i A. S.. wnioskowane 19 stycznia 2023 r. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego, J. R., w rodzinie zastępczej.
Wobec tego należy stwierdzić, że wydanie ww. decyzji z dnia 20 marca 2023 r. przesądziło o tym, że w dacie wnoszenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość (22 maja 2023 r. – data prezentaty Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim), spór w tej sprawie już nie istniał. Przed ustaleniem bowiem Powiatu, który faktycznie zobowiązany był do ponoszenia kosztów związanych z opieką i wychowaniem małoletniego umieszczonego w pieczy zastępczej, Powiat Żarski poniósł już wydatki związane z opieką i wychowaniem dziecka, o których mowa w art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Starosta Żarski uznał się zatem za właściwy w sprawie wynikającej z art. 191 ust. 1 ww. ustawy, jako powiat na którego terenie małoletni miał miejsce zamieszkania przed jego umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej.
Naczelny Sąd Administracyjny, orzekający w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że jeżeli jeden z będących w sporze organów rozpoznał sprawę merytorycznie i podjął rozstrzygnięcie, to tym samym uznał się za właściwy do załatwienia sprawy. Bez znaczenia pozostaje przy tym, czy uznanie swej właściwości przez organ było w tym przypadku prawidłowe (zob. postanowienia NSA z dnia: 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 330/20; 5 listopada 2019 r., sygn. akt I OW 125/19; 8 listopada 2016 r., sygn. akt I OW 162/16; 11 marca 2008 r., sygn. akt I OW 139/07 publik. CBOSA).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.