I OW 162/25

I OW 162/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-12-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-08-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący sprawozdawca/
Marek Stojanowski
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Zarząd Powiatu
Treść wyniku
Odrzucono wniosek o wyznaczenie organu właściwego do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 49
art. 191 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i 3
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4, art. 15 § 1 pkt 4, § 2, art. 58 § 1 pkt 6, art. 64, § 3, art. 232 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 22 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku miasta D. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy miastem D. a powiatem z. w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej do ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletnich N. W. i J. W. umieszczonych w pieczy zastępczej postanawia: 1. odrzucić wniosek; 2. zwrócić miastu D. ze środków budżetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 100 (sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu od wniosku.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta D. – działając w imieniu miasta na prawach powiatu D. – zastępowany przez radcę prawnego, wnioskiem z 13 sierpnia 2025 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość o pomiędzy miastem D. a powiatem Z. w przedmiocie wskazania powiatu zobowiązanego do ponoszenia wydatków związanych z umieszczeniem małoletnich N. W. i J. W. w pieczy zastępczej, a tym samym powiatu właściwego do zabezpieczenia ww. rodzeństwa. Prezydent Miasta D. wniósł o wskazanie powiatu z., jako właściwego.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że 2 lipca 2025 r., w związku z interwencją i zastosowaniem art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej, pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D., dalej – MOPS w D., zabezpieczyli interwencyjnie małoletnie dzieci pozostawiając je pod opieką rodziny. Interwencja prowadzona była na plaży miejskiej przy zbiorniku [...] w D., gdzie rodzina przebywała pod namiotem.
W dniu 4 lipca 2025 r. ww. małoletni zostali zabezpieczeni w Placówce Opiekuńczo – Wychowawczej nr [...] w D..
Pismem z 3 lipca 2025 r. MOPS w D. poinformował Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Z., dalej – PCPR w Z., o zaistniałym zdarzeniu, wnosząc o natychmiastowe wskazanie pieczy zastępczej dla ww. rodzeństwa zgodnie z właściwością. W odpowiedzi PCPR w Z. nie uznało swojej właściwości.
Organ wnioskujący wskazał także, że K. W. wraz z dziećmi posiada meldunek na pobyt czasowy w Z. przy ul. [...] od 2 maja 2022 r. do 4 kwietnia 2027 r. przy jednoczesnym braku stałego meldunku. K. W. pobiera świadczenia rodzinne z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., dalej - MOPS w Z.. Jest ona zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Z.. Małoletni N. W. i J. W. w roku szkolnym 2024/2025 uczęszczali do szkół na terenie Z. i nadal tam uczęszczają. Były też leczone w Przychodni Lekarskiej w Z.. K. W. oświadczyła, że zatrzymała się w D. u swojej matki, bez zamiaru stałego pobytu oraz, że wraz z dziećmi przebywali na terenie D. w ramach wypoczynku wakacyjnego i docelowo zamierza wraz z narzeczonym wynająć dom pod B..
W związku z powyższym centrum życiowym rodziny był powiat z. i tutaj koncentrowało się ich życie przed zabezpieczeniem małoletnich.
Zdaniem organu wnioskującego, powiatem właściwym do zabezpieczenia małoletnich jest powiat z..
Natomiast w ocenie powiatu z. należy odrzucić wniosek Miasta D. o rozstrzygniecie sporu kompetencyjnego, albowiem dokumentacja przesłana przez Miasto D. do powiatu z., jak i złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jest niekompletna o postanowienie sądu w sprawie umieszczenia dzieci w pieczy zastępczej. Nie można ustalić powiatu właściwego do ponoszenia kosztów utrzymania dzieci nie mając prawomocnego postanowienia sądu o umieszczeniu dzieci w pieczy zastępczej. Niezbędne jest w pierwszej kolejności wydanie postanowienia przynajmniej zabezpieczającego dzieci by można mówić o jakimkolwiek sporze.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej – p.p.s.a., sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Wedle art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory, o których mowa w art. 4 p.p.s.a. (spory o właściwości oraz spory kompetencyjne). W myśl § 2 art. 15 p.p.s.a. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie rozstrzygnięcia sporów, o których mowa w art. 4 p.p.s.a., zapada na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, pozostaje w wyłącznej właściwości rzeczowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
Zasady finansowania rodzin i systemu pieczy zastępczej określone zostały w dziale VII ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r., poz. 49), dalej – u.w.s.p.z. Zgodnie z art. 191 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i 3 u.w.s.p.z. powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka (pkt 1 ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3).
Wskazać należy, że sprawie dotyczącej ustalenia organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka istotne znaczenie ma umieszczenie dziecka po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Przy czym, w ugruntowanym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przyjmuje się, że przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (por. postanowienie NSA z 16 grudnia 2022 r., sygn. akt I OW 100/22). Z tego względu przepis art. 191 ust. 1 u.w.s.p.z. należy rozumieć w ten sposób, że wydatki ponosi powiat na obszarze którego dziecko zamieszkiwało przed wydaniem orzeczenia w sprawie pierwszego umieszczenia go w pieczy zastępczej (por. postanowienie NSA z 27 czerwca 2024 r., sygn. akt I OW 241/23).
Jak wynika z akt sprawy nie zostało wydane orzeczenie sądu powszechnego o umieszczeniu małoletnich N. W. i J. W. w pieczy zastępczej. Skoro nie zostało wydane orzeczenie sądu powszechnego w tym przedmiocie, to nie można mówić o umieszczeniu małoletnich w pieczy zastępczej. Brak jest zatem możliwości ustalenia powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich w pieczy zastępczej. Oznacza to, jak trafnie wskazał powiat z., że nie można mówić o jakimkolwiek sporze w kwestii ustalenia powiatu właściwego do ponoszenia tego rodzaju wydatków.
Zatem należy stwierdzić, że opisany na wstępie wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość okazał się przedwczesny, dlatego też podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 p.p.s.a. O zwrocie wpisu sądowego orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w zw. art. 64 § 3 p.p.s.a.