I OW 204/21

I OW 204/21 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2022-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska
Mariola Kowalska
Mirosław Wincenciak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1876
art 101 ust. 1
Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
art 25
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta L. a Wójtem Gminy C. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku C.Z. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia wskazać Prezydenta Miasta L. jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta L. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem Gminy C. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku C.Z. o skierowanie do domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu wniosku podał, że C.Z. – do momentu umieszczenia jej na podstawie umowy cywilnej w Domu Seniora w A. przez syna Z.Z. – od wielu lat zamieszkiwała w D. (Gmina C.) oraz posiadała tam własny lokal mieszkalny, który w 2010 r. darowała swojemu drugiemu synowi – K.Z. W Gminie C. skoncentrowane były jej wszystkie sprawy życiowe. Wprawdzie ze względu na zaniedbania higienicznie i opiekuńcze C.Z. została zabrana przez syna do L., to jednak jej obecny pobyt na terenie Miasta L., trwający zaledwie kilka ostatnich miesięcy, determinowany jest wyłącznie koniecznością zabezpieczenia jej potrzeb związanych z jej stanem zdrowia i brakiem możliwości zapewnienia opieki w miejscu dotychczasowego zamieszkania, czyli w D., Gmina C.. Należy zatem uznać, że fakt przebywania C.Z. w L. nie jest związany z jej wolą zamieszkiwania na terenie Miasta L., a ma jedynie charakter tymczasowy – spowodowany zaistniałą sytuacją zdrowotną zainteresowanej. W konsekwencji organem właściwym do rozpoznania jej wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej jest Wójt Gminy C.
Wójt Gminy C. w odpowiedzi na wniosek wniósł o wskazanie, iż organem właściwym w sprawie jest Prezydent Miasta L.
W uzasadnieniu odpowiedzi podał, że C.Z. od dnia 1 czerwca 2021 r. zamieszkuje u syna Z.Z. w L. pod adresem: ul. [...]. Syn zabrał matkę z prywatnego domu pomocy społecznej – Domu Seniora w A., w którym mieszkała 3 lata. Przed umieszczeniem wyżej wymienionej w w/w Domu Seniora, istotnie zamieszkiwała ona na terenie Gminy C. – z synem K.Z. Obecnie syn Z.Z., z uwagi na udokumentowany stan swojego zdrowia, nie jest w stanie opiekować się matką, wobec czego C.Z. wnioskiem z dnia 3 września 2021 r., zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o skierowanie jej do domu pomocy społecznej. Wnioskodawczyni jako adres zamieszkania podała L., ul. [...], określając tym samym miejsce swojego zamieszkania. Ponadto wszelkie składane przez nią oświadczenia wskazują na ten sam adres zamieszkania i potwierdzają prowadzenie pod tym adresem wspólnego gospodarstwa domowego z synem Z.Z. W przedmiotowej sprawie mamy zatem do czynienia z osobą, która wcześniej przebywała w prywatnym ośrodku pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej, który następnie opuściła i zamieszkiwała pod określonym adresem w L., a nie na terenie poprzednio zamieszkałej Gminy C. Nieuprawnionym jest zatem stanowisko Prezydenta Miasta L., uznające, że zamieszkiwanie C.Z. u syna w L. przy ul. [...] miało charakter jedynie czasowy. W świetle tak ukształtowanego stanu prawnego oraz stanu faktycznego, należy przyjąć, że to właśnie Prezydent Miasta L., na podstawie art. 101 ust. 2a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej w skrócie "u.p.s."), jest organem właściwym do dalszego prowadzenia postępowania w sprawie skierowania wyżej wymienionej do domu pomocy społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej w skrócie "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych jest objęte właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w tej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta L. a Wójtem Gminy C. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku C.Z. o skierowanie do domu pomocy społecznej. Wniosek jest dopuszczalny, gdyż w/w organy nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia.
Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w takiej placówce wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.
Dla rozpoznania sporu o właściwość zaistniałego w przedmiotowej sprawie istotne znaczenie ma treść art. 101 ust. 1 u.p.s. Wbrew twierdzeniu Wójta Gminy C. art. 101 ust. 2a u.p.s. nie ma w tej sprawie zastosowania, bowiem w dniu złożenia wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej C.Z. nie przebywała już w prywatnym domu pomocy społecznej, tj. Domu Seniora w A., ale u syna Z.Z. w L. pod adresem: ul. [...].
Zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm., dalej w skrócie "k.c."). Z art. 25 k.c. wynika, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle cytowanego przepisu o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Oznacza to, że dla uznania faktu zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości, konieczne jest ustalenie kumulatywnego występowania dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości. O ile ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza trudności, to jednak o ustaleniu zamiaru stałego pobytu mogą decydować różne okoliczności. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej, w którym koncentrują się jej czynności życiowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 10 lutego 2009 r., sygn. akt I OW 164/08 i 2 września 2009 r., sygn. akt I OW 85/09). Innymi słowy, o uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów. Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego (por. postanowienie NSA z dnia 15 lutego 2006 r., sygn. akt I OW 231/05). Miejscem zamieszkania jest zatem miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe.
Z akt sprawy wynika, że C.Z. od dnia 1 czerwca 2021 r. zamieszkuje w L. (ul. [...]) u syna Z.Z., który opiekuje się matką z uwagi na jej stan zdrowia. Wcześniej przebywała ona przez 3 lata w prywatnym domu pomocy społecznej – Domu Seniora w A., zaś przed umieszczeniem w tym Ośrodku zamieszkiwała na terenie Gminy C. – z synem K.Z.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na uwadze przedstawione wyżej ustalenia, wbrew twierdzeniu Prezydenta Miasta L. uznać należy, że od dnia 1 czerwca 2021 r. centrum spraw życiowych C.Z. przeniosło się do L., gdzie mieszkając u syna Z.Z. i prowadząc z nim wspólne gospodarstwo domowe, znalazła niezbędną pomoc i stałą opiekę oraz realizuje tam swoje podstawowe czynności życiowe. Miasto L. stało się zatem nowym miejscem pobytu zainteresowanej oraz ośrodkiem jej osobistych spraw, a tym samym miejscem jej zamieszkania w rozumieniu art. 101 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 25 k.c.
W konsekwencji przyjąć należy, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku C.Z. o skierowanie do domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta L.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.