I OW 136/22

I OW 136/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-03-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński
Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 3 pkt 11
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Dnia 10 marca 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta i Gminy Strumień o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy Strumień a Prezydentem Miasta Jastrzębie-Zdrój w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku M.D. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Jastrzębie-Zdrój jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
Pismem z 14 września 2022 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Strumieniu, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Strumień, wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy Strumień a Prezydentem Miasta Jastrzębie-Zdrój, w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.D. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że z art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "ustawa") jednoznacznie wynika, że organ właściwy do wydania decyzji w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych określa się poprzez miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej to świadczenie. Kierownik wskazał, że M.D. nie zamieszkuje na terenie gminy Strumień, tylko w Jastrzębiu-Zdroju, w związku z czym wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Jastrzębie-Zdrój jako organu właściwego w sprawie.
W odpowiedzi na powyższy wniosek, Prezydent Miasta Jastrzębie-Zdrój wskazał, że jak wynika z posiadanych informacji, M.D. jest osobą niepełnosprawną, postanowieniem z 7 lutego 2022 r. Sąd Rejonowy w Jastrzębiu-Zdroju ustanowił dla niego kuratora w osobie siostry, A.R. – która złożyła wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego w imieniu zainteresowanego. W dalszej kolejności podniesiono, że zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy, ustalenie prawa do świadczenia następuje m.in. na wniosek innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej, a stosownie do ust. 2 ww. przepisu, wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby o której mowa w ust. 1, w związku z czym wniósł o wskazanie Burmistrza Miasta i Gminy Strumień jako organu właściwego w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa).
Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W rozpoznawanej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe.
Osoby uprawnione do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych określa art. 23 ust. 1 ustawy. Zgodnie z art. 23 ust. 2 ustawy, wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby, o której mowa w ust. 1. Stosownie zaś do art. 3 pkt 11 ustawy, organem właściwym do wydania decyzji, w sprawie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego, ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne. Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z pkt 2 postanowienia Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju z 7 lutego sygn. akt (...) A.R. w ramach sprawowanej nad M.D. kurateli została upoważniona do reprezentowania wymienionego w sprawach związanych m.in. z uzyskaniem przez niego zasiłku pielęgnacyjnego. Pomimo zatem, że wniosek o zasiłek pielęgnacyjny został złożony przez A.R. osobą ubiegającą się o wskazane świadczenie jest M.D.
Ponieważ ustawa nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", to wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1963 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r., poz. 1360 ze zm., dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle omawianego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Do przyjęcia, że dana osoba zamieszkuje w określonej miejscowości konieczne jest zajście dwu przesłanek: przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lutego 2009 r., sygn. akt OW 164/08 oraz z 26 czerwca 2013 r., sygn. akt I OW 41/13). W orzecznictwie podkreśla się także, że miejscem stałego pobytu osoby fizycznej mającej zdolność do czynności prawnych jest miejsce, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby, bez względu na adres jej zameldowania (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 września 2009 r., sygn. akt I OW 85/09).
Art. 27 kc przewiduje zasadę szczególną, zgodnie z którą w sytuacji gdy dana osoba ma ustanowioną opiekę, to miejsce jej zamieszkania jest miejscem zamieszkania opiekuna. Przepis ten dotyczy jednak wyłącznie opieki, a nie kurateli, zatem nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie.
Jak wynika z akt sprawy, pismem z 3 czerwca 2022 r. kurator M.D. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla ww. Z akt sprawy wynika ponadto, że zainteresowany przebywa obecnie w (...) z uwagi na przebyty wypadek. Wymieniony posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z którym wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, poprzez korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych.
W tym miejscu należy zauważyć, że lokalem mieszkalnym - w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 172) – jest lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki, a więc również lokal w domu pomocy społecznej, jak i w zakładzie opiekuńczym (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2012 r., sygn. akt I OW 188/11, z 24 października 2013 r., sygn. akt I OW 157/13 oraz z 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OW 207/16). Tego rodzaju lokal służy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych i opiekuńczych, a przebywanie w nim nie może być traktowane jedynie jako krótkotrwały pobyt osób w rozumieniu ustawy o ochronie praw lokatorów. Spełnia on społecznie bowiem inną rolę niż internaty, bursy, pensjonaty czy hotele - nie służy celom turystycznym lub wypoczynkowym.
W takiej sytuacji właściwość miejscową organu do rozpoznania wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego należy wywieść z art. 3 pkt 11 ustawy w związku z art. 25 kc, które wskazują organ gminy miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się oświadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne. W niniejszej sprawie strona, który ubiega się o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, zamieszkuje w (...) w Jastrzębiu-Zdroju i w świetle wskazanych powyżej okoliczności przebywanie strony w ww. placówce nie ma charakteru krótkotrwałego.
Prowadzi to do wniosku, że aktualnym miejscem zamieszkania zainteresowanego jest miasto Jastrzębie Zdrój. W tej sytuacji na podstawie art. 3 pkt 11 ustawy w zw. z art. 25 kc należy wskazać Prezydenta Miasta Jastrzębie-Zdrój, jako organ właściwy do rozpatrzenia wniosku M.D. o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 ppsa w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji,