I OW 122/25

Naczelny Sąd Administracyjny2025-11-25
NSAAdministracyjneŚredniansa
piecza zastępczawłaściwość organówkoszty utrzymania dzieckasamorząd terytorialnydzieckoNSApomoc społecznamiejsce zamieszkania

NSA rozstrzygnął spór o właściwość, wskazując miasto K. jako organ odpowiedzialny za koszty utrzymania dziecka w pieczy zastępczej.

Sprawa dotyczyła sporu o właściwość między miastem K. a powiatem k. w kwestii ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletniego O. G., umieszczonego w pieczy zastępczej. Sąd analizował miejsce zamieszkania dziecka i jego matki przed umieszczeniem w pieczy. Ostatecznie NSA wskazał miasto K. jako właściwe do ponoszenia tych wydatków, opierając się na miejscu zamieszkania matki i dziecka w K. przed datą umieszczenia w pieczy.

Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął spór o właściwość pomiędzy miastem K. a powiatem k. w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej do ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletniego O. G., umieszczonego w pieczy zastępczej. Wniosek o rozstrzygnięcie sporu złożyło miasto K., wskazując na właściwość powiatu k. Powiat k. nie uznał swojej właściwości, powołując się na oświadczenia rodziców dziecka o zamieszkiwaniu na terenie K. Sąd analizował przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w szczególności art. 191, który określa zasady ustalania właściwego powiatu ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w pieczy, miejsce ostatniego zameldowania, lub miejsce siedziby sądu. W przypadku dziecka umieszczonego w pogotowiu rodzinnym, zastosowanie mają szczególne zasady. Sąd ustalił, że przed umieszczeniem małoletniego O. G. w pieczy zastępczej (7 lutego 2025 r.), jego matka N. G. miała miejsce zamieszkania w K., gdzie przebywała z dzieckiem i partnerem S. F., co potwierdzają liczne oświadczenia i dokumenty. Zgodnie z art. 26 Kodeksu cywilnego, miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania matki, jeśli z nią stale przebywa. NSA uznał, że centrum życiowe rodziny koncentrowało się w K. przed umieszczeniem dziecka w pieczy. W związku z tym, na podstawie art. 191 ust. 8 pkt 1 w zw. z art. 191 ust. 12 i ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił wskazać miasto K. jako organ właściwy do ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletniego O. G.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Właściwym do ponoszenia wydatków jest powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Jeśli nie można ustalić tego miejsca, właściwy jest powiat miejsca ostatniego zameldowania na pobyt stały, a następnie powiat miejsca siedziby sądu orzekającego o umieszczeniu.

Uzasadnienie

Sąd analizował przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w szczególności art. 191, oraz przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące miejsca zamieszkania. Kluczowe było ustalenie miejsca zamieszkania matki dziecka przed umieszczeniem go w pieczy, co wskazało na miasto K. jako właściwe.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

inne

Przepisy (21)

Główne

u.w.s.p.z. art. 191 § 1 pkt 1, ust. 2, 3, 8 i 12

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Przepisy te określają zasady ustalania właściwego powiatu do ponoszenia wydatków na utrzymanie dziecka w pieczy zastępczej, w tym w przypadkach szczególnych (pogotowie rodzinne, dzieci porzucone).

p.u.s.a. art. 4

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Określa właściwość sądów administracyjnych do rozstrzygania sporów o właściwość.

p.u.s.a. art. 15 § par. 1 pkt 4, par. 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Wskazuje na właściwość NSA do rozstrzygania sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego.

p.p.s.a. art. 22 § par. 1 pkt 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Definiuje spór o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego.

p.p.s.a. art. 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa właściwość sądów administracyjnych do rozstrzygania sporów o właściwość.

p.p.s.a. art. 15 § par. 1 pkt 4, par. 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wskazuje na właściwość NSA do rozstrzygania sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego.

k.p.a. art. 22 § par. 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Definiuje spór o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego.

u.w.s.p.z. art. 191 § 1 pkt 1

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na jego opiekę i wychowanie.

u.w.s.p.z. art. 191 § ust. 2

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Jeśli nie można ustalić miejsca zamieszkania dziecka, właściwy jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały.

u.w.s.p.z. art. 191 § ust. 3

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Jeśli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania, właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy.

u.w.s.p.z. art. 191 § ust. 8 pkt 1

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Wyjątek od stosowania ust. 1 i 5 dla dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego.

u.w.s.p.z. art. 191 § ust. 12

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Określa zasady ponoszenia wydatków przez powiat w przypadku dzieci z ust. 8 pkt 1.

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kognicji sądów administracyjnych.

p.p.s.a. art. 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Właściwość sądów administracyjnych do rozstrzygania sporów o właściwość.

p.p.s.a. art. 15 § par. 1 pkt 4, par. 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Właściwość NSA do rozstrzygania sporów o właściwość.

k.p.a. art. 22 § par. 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja sporu o właściwość.

Pomocnicze

k.c. art. 26 § par. 1 i 2

Kodeks cywilny

Reguluje kwestię miejsca zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską.

k.c. art. 1 § par. 1 i 2

Kodeks cywilny

u.w.s.p.z. art. 191 § ust. 16

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Dotyczy zwrotu wydatków na utrzymanie dziecka.

k.c. art. 25

Kodeks cywilny

Definicja miejsca zamieszkania osoby fizycznej.

k.c. art. 26 § § 1 i 2

Kodeks cywilny

Miejsce zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Miejsce zamieszkania matki dziecka w K. przed umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej. Centrum życiowe rodziny koncentrowało się w K. Zastosowanie przepisów k.c. do ustalenia miejsca zamieszkania dziecka.

Odrzucone argumenty

Argumentacja powiatu k. oparta na oświadczeniach rodziców o zamieszkiwaniu w powiecie k. Argumentacja miasta K. wskazująca na właściwość powiatu k. na podstawie miejsca zameldowania dziecka.

Godne uwagi sformułowania

Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie. O zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej. W jej zachowaniu trudno dostrzec przejawów w pełni racjonalnego zachowania. Natomiast, co istotne, zachowuje cały czas związek z miejscem swojego pochodzenia, tj. gmina L., powiat k.. W istocie prowadzi niemalże wędrowny styl życia.

Skład orzekający

Jerzy Siegień

przewodniczący sprawozdawca

Marek Stojanowski

członek

Marian Wolanin

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalanie właściwości organu do ponoszenia kosztów pieczy zastępczej, interpretacja pojęcia 'miejsce zamieszkania' dziecka."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji sporu o właściwość w kontekście pieczy zastępczej, z uwzględnieniem szczególnych przepisów dotyczących pogotowia rodzinnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla samorządów i rodzin korzystających z pieczy zastępczej, choć sama analiza prawna jest dość standardowa.

Kto zapłaci za dziecko w pieczy? NSA rozstrzyga spór między miastem a powiatem.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OW 122/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-11-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący sprawozdawca/
Marek Stojanowski
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Starosta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 49
art. 191 ust. 1 pkt 1, ust, 2, 3, 8 i 12
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Dz.U. 2024 poz 1061
art. 25, art. 26 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1267
art. 1 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4, art. 15 par. 1 pkt 4, par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 22 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku miasta K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy miastem K. a powiatem k. w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej do ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletniego O. G. umieszczonego w pieczy zastępczej postanawia: wskazać miasto K. jako właściwe w sprawie.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta K., w imieniu miasta K., wnioskiem z 1 lipca 2025 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a powiatem k. w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na utrzymanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej – O. G., urodzonego [...] stycznia 2025 r. w K., przybywającego w pogotowiu rodzinnym w K., poprzez wskazanie powiatu k. jako organu właściwego.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że małoletni O. G. jest dzieckiem N. G. oraz K. G.. Oboje rodzice dziecka pochodzą z powiatu k.. Po urodzeniu dziecko zostało zameldowane na pobyt stały pod adresem P. nr [...], [...] L., powiat k.. Zameldowanie dziecka nastąpiło z urzędu zgodnie z miejscem zameldowania ojca. Matka dziecka, na kilka miesięcy przed urodzeniem O., przeniosła się do K., gdzie przebywał biologiczny ojciec dziecka S. F.. Małoletni O. G. został umieszczony w pogotowiu rodzinnym na terenie K. w dniu 7 lutego 2025 r. W tym samym dniu zostało wydane postanowienie przez Sąd Rejonowy [...] w K., sygn. akt [...].
Pierwszy kontakt matki dziecka z koordynatorem rodzinnej pieczy zastępczej MOPS K. miał miejsce 10 lutego 2025 r. Zamierzała na terenie K. wynająć większe mieszkanie, gdyż chciała odzyskać opiekę nad dwojgiem swoich starszych dzieci, które zostały umieszczone w rodzinie zastępczej na terenie powiatu k. w styczniu 2025 r. Wtedy złożyła pozew o zaprzeczenie ojcostwa małżonka wobec O. G. oraz wszczęła procedurę "Niebieska Karta" wobec partnera S. F..
W czasie kolejnej wizyty u koordynatora MOPS K. w dniu 3 kwietnia 2025 r. wyjaśniła, że zatrzymała się u teścia w miejscowości J. nr [...], Gmina L.. Poszukuje mieszkania w okolicach K. z uwagi na okoliczność umieszczenia jej dzieci w pogotowiu rodzinnym pod K.. Jej małżonek złożył w sądzie w K. pozew o zaprzeczenie ojcostwa. O powrocie do miejscowości J. poinformowała pracownika socjalnego MOPS K..
W dniu 10 marca 2025 r. pogotowie rodzinne złożyło wniosek o przyznanie świadczeń na rzecz małoletniego O. G.. Postępowanie zostało zawieszone w dniu 9 kwietnia 2025 r. z uwagi na toczący się spór o właściwość.
W dniu 4 kwietnia 2025 r. MOPS w K. zwrócił się do PCPR Powiatu K. o zajęcia stanowiska w sprawie powiatu właściwego do ponoszenia kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, który w piśmie z 16 kwietnia 2025 r., nie uznał swojej właściwości, powołując się na oświadczenia N. G. oraz S. F., zgodnie z którymi zamieszkiwali oni na terenie K.. S. F. tutaj posiadał zatrudnienie. Dziecko urodziło się w szpitalu w K.. Matka dziecka jedynie okresowo przebywała w J..
Organ wnioskujący ustalił, że w sprawie starszych dzieci N. G., w PCPR w K. podała adres do korespondencji, ul. [...], S.. W sądzie rozwodowym w K. zamierza podać ten adres jako aktualny. Cały czas jest zameldowana w P. [...] i nie zamierza tego zmieniać. W S. ma zamiar stałego zamieszkiwania. Po uzyskaniu tych dodatkowych informacji MOPS K. wystosował kolejne pismo do PCPR w K. który podtrzymał swoje stanowisko.
Z jej oświadczenia wynika, że przeniosła się do K. z powodu domniemanego ojcostwa swojego ówczesnego partnera S. F.. Na skutek umieszczenie dziecka w pogotowiu rodzinnym postanowiła od razu podjąć działania w kierunku powrotu w rodzinne strony. Przebywała na terenie K. tylko z uwagi na konieczność upływu okresu wypowiedzenia umowy najmu lokalu w K.. Zdaniem organu, wniosek taki jest zasadny, a to z uwagi na fakt, że następnie na krótki czas powróciła w rodzinne strony, a mianowicie pod adresem, pod którym zamieszkiwała z małżonkiem oraz dwojgiem starszych dzieci. Obecnie zamieszkuje na terenie S., gdzie zawarła umowę najmu lokalu mieszkalnego. Od czasu urodzenia małoletniego O. jest to już jej trzecie miejsce pobytu. Wobec tego jawi się jako osoba labilna emocjonalnie, która zmienia zamiary stosownie do swojej aktualnej sytuacji życiowej. W jej zachowaniu trudno dostrzec przejawów w pełni racjonalnego zachowania. Natomiast, co istotne, zachowuje cały czas związek z miejscem swojego pochodzenia, tj. gmina L., powiat k.. W istocie prowadzi niemalże wędrowny styl życia. Jej deklaracje zmieniają się na bieżąco. Jeszcze trzy miesiące temu chciała zamieszkać w okolicach K., a przecież obecnie zamieszkuje w S..
Z uwagi na powyższe, w ocenie organu wnioskującego, nie sposób uznać, że to K. lub jakakolwiek inna miejscowość stanowiła przed urodzeniem małoletniego O. G. jednoznaczne centrum życiowe matki dziecka. Wobec powyższego także nie sposób uchwycić miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej. Jest tak ponieważ na podstawie posiadanej dokumentacji nie sposób ustalić miejsca zamieszkania matki, a co za tym idzie miejsca zamieszkania dziecka, przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej.
Wprawdzie złożyła w PCPR Powiatu K. oświadczenie co do miejsca zamieszkania, ale przecież dwa miesiące później zadeklarowała zupełnie coś innego. Zmieniała miejsca zamieszkania zarówno przed, jak i po urodzeniu małoletniego O.. Jest to kalka jej poprzedniego zachowania.
Zdaniem organu wnioskującego, w sprawie znajduje zastosowanie druga z przesłanek ustalania powiatu właściwego do ponoszenia kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej, tj. miejsce zameldowania przed umieszczeniem w pieczy zastępczej. Jest to kryterium obiektywne, które nie pozostawia wątpliwości co do powiatu właściwego.
Jednocześnie fakt przyjęcia przez MOPS K. wniosku pogotowia rodzinnego o przyznanie świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej nie usuwa konieczności rozstrzygnięcia sporu między powiatami o to, który z nich jest zobowiązany do ponoszenia wydatków związanych z udzielonymi świadczeniami, o jakim mowa w art. 191 ust. 16 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a zatem nie uzasadniania oddalenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu. Wniosek został przyjęty, ale z uwagi na powstały spór postępowanie w tej sprawie zostało zawieszone. W przypadku uznania właściwości Starosty K. zostanie on niezwłocznie rozpatrzony. Samo złożenie wniosku w danym pcpr lub mops nie powoduje, że pewien organ "przyznaje się do właściwości", a co miałoby znosić taki spór. Właściwość organu administracji publicznej reguluje w sposób władczy przepis prawa, a uznanie się w sprawie przez organ niewłaściwy nie konwaliduje nieważności takiej decyzji. Mając powyższe na uwadze, MOPS K. zawiesił postępowanie w przedmiocie przyznania świadczeń do czasu rozstrzygnięcia sporu o właściwość nie uznając tym samym swojej właściwości.
W odpowiedzi na wniosek Starosta K., nie uznając właściwości powiatu k., wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta K. jako organu właściwego do ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletniego O. G..
Starosta wskazał, że małoletni O. G., ur. [...] stycznia 2025 r. wraz z matką biologiczną N. G. oraz domniemanym ojcem S. F. zamieszkiwał na terenie Miasta K. pod adresem ul. [...], przed umieszczeniem w pieczy zastępczej. N. G. jeszcze przed narodzinami dziecka zamieszkiwała w K. pod adresem ul. [...], tworząc związek z ojcem małoletniego S. F.. Następnie po narodzinach dziecka O. G. w dalszym ciągu rodzina zamieszkiwała na terenie Miasta K. z zamiarem stałego pobytu, o czym świadczy fakt, iż rodzina objęta była wsparciem i pomocą MOPS – [...], co potwierdza dokumentacja zgromadzona w PCPR w K..
Centrum życiowe całej rodziny, tj. N. G. oraz S. F. i małoletniego dziecka przed umieszczeniem w pieczy zastępczej koncentrowało się w K., o czym świadczy fakt, iż małoletni O. G. urodził się w Szpitalu [...] w K. w dniu [...] stycznia 2025 r. i do chwili umieszczenia w pieczy zastępczej, tj. do dnia 7 lutego 2025 r., tj. przez okres ponad 2 tygodni, zamieszkiwał wraz z rodzicami pod wskazanym wyżej adresem na terenie miasta K.. W protokole sporządzonego przez pracownika MOPS w K. z 10 lutego 2025 r. odnotowano, że N. G. wraz synem O. od 25 stycznia 2025 r. mieszka w wynajętym mieszkaniu przy ul. [...] w K., przy czym zamierza wynająć większe mieszkanie w K., gdyż chce odzyskać swoje starsze dzieci i na stałe zamieszkać w K..
W dniu 3 lutego 2025 r. N. G. oraz S. F. w PCPR w K. złożyli oświadczenie, z którego wynika, że ich centrum życiowe znajduje się w K. zarówno przed, jak i oraz po narodzinach O..
Podczas przeprowadzonego w dniu 4 marca 2025r. wywiadu środowiskowego w K., N. G. podała, iż nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy, natomiast wykonuje różne prace dorywcze jako sprzedawca w [...], za co otrzymała wynagrodzenie za kwiecień 2025 r. Natomiast domniemany ojciec S. F. podał, iż jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy oraz wykonuje prace dorywcze w branży budowlanej.
Starosta podkreślił, iż w dniu 2 stycznia 2025 r. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] – [...] w K. z 9 grudnia 2024 r., sygn. akt [...] małoletnie dzieci: M. G. oraz A. G. umieszczone zostały w rodzinie zastępczej. Podczas prowadzenia procedury zabezpieczenia N. G. była nieobecna, przebywała w K..
W ocenie Starosty, na podstawie posiadanej przez PCPR w K. dokumentacji jednoznacznie można określić, że miejscem zamieszkania oraz centrum życiowym, gdzie koncentrowały się ważne interesy życiowe rodziny N. G. oraz S. F., a tym samym małoletniego dziecka było miasto K..
Skoro rodzina nie tylko deklarowała zamieszkanie na terenie K., ale również faktycznie uczyniła to miasto swoim centrum życiowym przed umieszczeniem małoletniego w pieczy zastępczej oznacza to, że Prezydent K. jest organem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę dziecka umieszczonego w systemie pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie. W stosunku do O. G. nastąpiło to na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] w K. z 7 lutego 2025 r., sygn. akt [...].
W piśmie procesowym z 23 września 2025 r. Prezydent Miasta K. podtrzymał w całości stanowisko wyrażone we wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej – p.p.s.a., sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Wedle art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory, o których mowa w art. 4 p.p.s.a. (spory o właściwości oraz spory kompetencyjne). W myśl § 2 art. 15 p.p.s.a. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie rozstrzygnięcia sporów, o których mowa w art. 4 p.p.s.a., zapada na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, pozostaje w wyłącznej właściwości rzeczowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z negatywnym sporem o właściwość, gdyż oba organy uważają się za niewłaściwe.
Zasady finansowania rodzin i systemu pieczy zastępczej określone zostały w dziale VII ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025, poz. 49), dalej – u.w.s.p.z. Zgodnie z art. 191 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i 3 u.w.s.p.z. powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka (pkt 1 ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3).
W myśl art. 191 ust. 8 u.w.s.p.z. przepisów ust. 1 i 5 nie stosuje się w przypadku: (1) dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego lub placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, na podstawie art. 58 ust. 1 lub art. 103 ust. 2; (2) dzieci pozostawionych bezpośrednio po urodzeniu lub dzieci, których tożsamość rodziców jest nieznana. Z kolei stosownie do art. 191 ust. 12 u.w.s.p.z. wydatki na dziecko, o którym mowa w ust. 8 pkt 1, w wysokości proporcjonalnej do liczby dni pobytu dziecka w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego albo placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, ponosi powiat, o którym mowa w ust. 1-4, albo powiat, który otrzymuje zwrot wydatków na utrzymanie dziecka. We wskazanych, nagłych przypadkach ustawodawca określił w ustawie zasady ustalania powiatu zobowiązanego do ponoszenia kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej typu interwencyjnego, bez konieczności zawierania porozumienia, o jakim mowa w art. 191 ust. 5 ustawy.
Zgodnie z art. 26 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r., poz. 1061 ze zm.), dalej – k.c., miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (§ 1). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (§ 2).
Z akt sprawy wynika, że domniemanym biologicznym ojcem małoletniego O. G. jest S. F.. Dotychczas nie prowadzono postępowania w przedmiocie zaprzeczenia ojcostwa K. G., jak i nie przeprowadzono postępowania w przedmiocie ustalenia ojcostwa S. F.. Zatem w sensie prawnym rodzicami małoletniego O. G. są w dalszym ciągu N. G. i K. G.. Z uwagi na to, że N. G. i K. G. mają osobne miejsca zamieszkania, miejscem zamieszkania małoletniego O. G. jest miejsce zamieszkania matki, gdyż stale z nią przebywał przed umieszczeniem w pieczy zastępczej.
Wskazać należy, że w niniejszej sprawie, w świetle art. 191 ust. 1 u.w.s.p.z., istotne znaczenie ma data 7 lutego 2025 r., albowiem na mocy wydanego w tej dacie postanowienia Sądu Rejonowego [...] w K., sygn. akt [...], małoletni O. G. został umieszczony po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (por. postanowienie NSA z 16 grudnia 2022 r., sygn. akt I OW 100/22). Zatem kwestią wymagającą ustalenia jest miejsce zamieszkania małoletniego do 7 lutego 2025 r., a ściślej powiat miejsca zamieszkania jego matki.
Wobec tego, że ustawa o wspieraniu i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", to wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy w tym zakresie regulację zawartą w przepisach k.c. Zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle omawianego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Do przyjęcia, że dana osoba zamieszkuje w określonej miejscowości konieczne jest zajście dwu przesłanek: przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. O ile ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza zwykle trudności, o tyle mogą one wystąpić przy ustalaniu zamiaru stałego pobytu. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej.
Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia N. G. z 3 lutego 2025 r. wynika, że podczas ciąży z O. G. mieszkała w K.. Jej syn urodził się w Szpitalu w K.. Mieszka wraz z partnerem S. F. i synem O. G. w K. przy ul. [...]. Jest to centrum życiowe rodziny. Fakt zamieszkiwania pod tym adresem potwierdził S. F. we własnoręcznym oświadczeniu z 3 lutego 2025 r. Z protokołu przyjęcia N. G. przez pracownika MOPS w K. w dniu 10 lutego 2025 r. wynika, że mieszkanie przy ul. [...] wynajmuje od 25 stycznia 2025 r., mieszkała w nim wraz z synem. Umowę ma zawartą do maja, ale szuka większego w K.. Chce na stałe mieszkać w K. Ze sporządzonej - na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 4 marca 2025 r. w miejscu zamieszkania N. G. w K. przy ul. [...] – diagnozy z 10 marca 2025 r. wynika m. in., że S. F. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy oraz wykonuje prace dorywcze w branży budowlanej, zaś N. G. nie zarejestrowana w Urzędzie Pracy, wykonuje dorywcze prace jako sprzedawca w sklepie [...]. Od 23 stycznia 2025 r. mieszkają w lokalu, który należy do prywatnego właściciela. Będą zmieniać mieszkanie pod koniec marca 2025 r.
Z powyższych okoliczności wynika, że przed umieszczeniem małoletniego O. G. po raz pierwszy w pieczy zastępczej w dniu 7 lutego 2025 r., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] w K. z 7 lutego 2025 r., sygn. akt [...], jego matka N. G. miała miejsce zamieszkania w K.. Miejscem zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania matki, a więc K.. Bez znaczenia pozostaje fakt, że matka małoletniego kilkukrotnie zmieniała miejsce pobytu w późniejszym okresie.
W związku z powyższym stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie, na podstawie art. 191 ust. 8 pkt 1 w zw. z art. 191 ust. 12, art. 191 ust. 1 pkt 1 oraz art. 191 pkt 16 u.w.s.p.z., organem właściwym w sprawie ponoszenia wydatków na utrzymanie małoletniego O. G. w pieczy zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego jest Prezydent Miasta K..
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w związku z art. 4 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI