I OW 12/26

I OW 12/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-01-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący sprawozdawca/
Marek Stojanowski
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (sprawozdawca) Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta L. a Wójtem Gminy L.1 w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K.J. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Wójta Gminy L.1 jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
PISMEM Z 13 STYCZNIA 2026 R. DYREKTOR OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W L., WYSTĘPUJĄCY W IMIENIU PREZYDENTA MIASTA L. (DALEJ: WNIOSKODAWCA), ZŁOŻYŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO WNIOSEK O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ Z WÓJTEM GMINY L.1 W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU K.J. (DALEJ: ZAINTERESOWANY) O SKIEROWANIE DO DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że właściwy do rozpoznania sprawy jest Wójt Gminy L.1, bowiem zainteresowany obecnie przebywa w L.1, gdzie koncentrują się .jego czynności życiowe, tam zamieszkuje z rodziną wnuczki, otrzymuje opiekę i przyjmuje korespondencję. Zainteresowany od 20 lat nie zamieszkuje w L., z adresu zameldowania na pobyt stały został wymeldowany decyzją administracyjną. Wnioskodawca ponadto wskazał, że uznanie swojej właściwości przez Prezydenta Miasta G. w sprawie o sygn. akt I OW 138/25 jednoznacznie świadczy o tym, że centrum życiowe zainteresowanego znajdowało się w G., nie w L. Wniesiono o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L.1 (dalej: Ośrodek), występujący w imieniu Wójta Gminy L.1., wskazał że pobyt zainteresowanego u wnuczki miał jedynie charakter czasowy i pomocowy, wynikający z potrzeby zapewnienia opieki i udzielenia pomocy. Obecnie zainteresowany całodobowo przebywa w Domu Opieki [...] w K. i złożył wniosek o wycofanie wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej. Tym samym brak jest podstaw do uznania, że miejscem zamieszkania zainteresowanego jest miejsce zamieszkania jego wnuczki. W ocenie Wójta Gminy L.1. nie jest możliwe ustalenie miejsca zamieszkania zainteresowanego, nie posiada on meldunku na pobyt stały, nie dysponuje lokalem mieszkalnym, co uzasadnia zastosowanie regulacji przewidzianej w art. 101 ust. 2 u.p.s.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.
Zawisła sprawa administracyjna dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci umieszczenia w domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214, dalej: "u.p.s.") decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej wydaje organ właściwy dla tej osoby w dniu kierowania jej do domu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami u.p.s. reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z powyższym przepisem co do zasady właściwość miejscową gminy co do zasady ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Nadto, dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki (ust. 6).
Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.p.s. Jednakże w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym przez miejsce zamieszkania – w świetle ogólnej definicji zawartej w art. 25 ustawy Kodeks cywilny – należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21). Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego. Miejscem takim zatem jest miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe.
W przedmiotowej sprawie wobec faktu, że zainteresowany w Domu Opieki [...] w K. przebywa na podstawie umowy cywilnej kluczowe było ustalenie, gdzie zamieszkiwał, przed pobytem w ww. placówce. Z informacji znajdujących się w aktach sprawy wynika, że pierwotnie zainteresowany zamieszkiwał w L., następnie przeprowadził się do W., zaś od września 2023 r. do grudnia 2024 r. przebywał w placówce [...] w U. Następnie od stycznia 2025 r. zainteresowany zamieszkiwał u wnuczki (do listopada 2025 r. w G. a następnie do 5 marca 2026 r. w L.1).
Odnotować przy tym należy, że w chwili obecnej zainteresowany z uwagi na wiek i dolegliwości nie jest w stanie samodzielnie prowadzić gospodarstwa domowego. W sytuacji takiej należy uznać, że w wyniku przeprowadzki do wnuczki nastąpiła zmiana miejsca zamieszkania zainteresowanego. Jak wskazuje się w doktrynie, zamiar stałego pobytu, o którym mowa w art. 25 k.c. należy oceniać w sposób zobiektywizowany – oznacza to, że o tym, czy na gruncie art. 25 k.c. danej osobie można przypisać zamiar stałego pobytu w danej miejscowości, rozstrzyga to, czy z punktu widzenia typowego obserwatora miejscowość ta stanowi główny ośrodek aktywności życiowej tej osoby (zob. A. Lutkiewicz-Rucińska [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. II, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, Warszawa 2024, art. 25). Mając to na uwadze nie sposób przyjąć, że w sytuacji, gdy zainteresowany nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i korzystał ze stałej pomocy oraz opieki wnuczki, główny ośrodek jego aktywności życiowej przed pobytem w ww. Domu Opieki znajdował się w innym miejscu niż miejsce zamieszkania wnuczki.
Z uwagi na powyższe za organ właściwy w sprawie należało uznać Wójta Gminy L.1.
Wniosek Prezydenta Miasta L. o zasądzenie kosztów postępowania nie mógł zostać uwzględniony. Do wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość stosuje się odpowiednio przepisy o skardze (art. 64 § 3 p.p.s.a.), a do rozpoznania wniosku odpowiednio przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Te przepisy szczególne to art. 200-201 oraz art. 203-204 p.p.s.a. i tylko w tych wypadkach sąd może orzekać o zwrocie kosztów postępowania między stronami. Żaden z wymienionych przepisów nie dotyczy wniosku organu o rozstrzygnięcie sporu o właściwość. Oznacza to, że brak jest podstaw do orzeczenia w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia