I OW 111/25

I OW 111/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-10-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący sprawozdawca/
Marek Stojanowski
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Starosta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 49
art. 191 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Dz.U. 2025 poz 1071
art. 25, art. 26
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4, art. 15 § 1 pkt 4, § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 20 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku miasta na prawach powiatu W. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy miastem W. a powiatem p. przez wskazanie podmiotu właściwego do ponoszenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie małoletnich P. i P. S. w instytucjonalnej pieczy zastępczej postanawia: wskazać powiat p. jako właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
PISMEM Z 12 CZERWCA 2025 R. PREZYDENT MIASTA W. – DZIAŁAJĄCY W IMIENIU MIASTA NA PRAWACH POWIATU W. – WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY MIASTEM W. A POWIATEM P. W SPRAWIE WSKAZANIA PODMIOTU WŁAŚCIWEGO DO PONOSZENIA ŚREDNICH MIESIĘCZNYCH WYDATKÓW PRZEZNACZONYCH NA UTRZYMANIE MAŁOLETNICH P. I P. S., DALEJ: "ZAINTERESOWANI", W INSTYTUCJONALNEJ PIECZY ZASTĘPCZEJ.
W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w W. z 2 stycznia 2025 r. wszczęto z urzędu postępowanie o pozbawienie władzy rodzicielskiej matki zainteresowanych oraz o wydanie zarządzeń dotyczących władzy rodzicielskiej ojca zainteresowanych, którzy do tej daty pozostawali pod opieką matki zamieszkałej w W.. Od dnia 2 stycznia 2025 r. dzieci pozostawały już pod opieką ich ojca w miejscu jego zamieszkania, w P.. Wnioskodawca wskazał, że ojciec zainteresowanych jest zameldowany w P., wynajmował tam mieszkanie, pracował oraz pobierał świadczenia z pomocy społecznej. Matka zainteresowanych od kwietnia 2021 r. do marca 2023 r. zamieszkiwała u ojca zainteresowanych w P., a po zakończeniu pobytu trafiła do Specjalistycznego Ośrodka [...] [...] [...] w Z.. Od 5 listopada do 17 grudnia 2024 r. przebywała natomiast z dziećmi jako osoba bezdomna w Ośrodku Wsparcia dla Osób w Kryzysie prowadzonym przez Stowarzyszenie [...] w W..
W dniu 13 stycznia 2025 r. ojciec zainteresowanych przybył wraz z dziećmi do W. w celu zabrania rzeczy osobistych małoletnich. Mężczyzna został zatrzymany we W. przez funkcjonariuszy Policji celem przeprowadzenia kontroli. W toku kontroli ustalono, że ojciec dzieci znajdował się pod wpływem narkotyków, w związku z czym Policja przekazała małoletnich do Zespołu Placówek Opiekuńczo-Wychowawczych [...] we W.. Następnie postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z 20 stycznia 2025 r. w trybie natychmiastowym w drodze tymczasowego zarządzenia zainteresowanych umieszczono w instytucjonalnej pieczy zastępczej.
W dniu 21 stycznia 2025 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. zawiadomił Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w P. o umieszczeniu zainteresowanych we [...] placówce opiekuńczo-wychowawczej. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w P. poinformowało Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej o braku miejsc w instytucjonalnej pieczy zastępczej na terenie powiatu p.. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej 4 kwietnia 2025 r. wystawił zatem notę księgową w związku z interwencyjnym pobytem zainteresowanych w placówce we W.. W dniu 17 kwietnia 2025 r. z uwagi na uznanie swojej właściwości miejscowej do ponoszenia wydatków z tytułu pobytu zainteresowanych w instytucjonalnej pieczy zastępczej, Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w P. opłaciło wystawioną notę księgową.
Pismem z 8 maja 2025 r. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w P. poinformowało Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, że powiat p. nie jest zobowiązany do ponoszenia wydatków związanych z pobytem małoletnich w placówce opiekuńczo-wychowawczej na terenie W. oraz poprosiło o niewystawianie not z tego tytułu. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w P. stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie nie doszło o przejęcia stałej opieki nad dziećmi przez ojca z uwagi na zaistniałe okoliczności, w tym interwencję Policji oraz konieczność umieszczenia dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej. W ocenie tej jednostki pobyt dzieci u ojca miał charakter jedynie czasowy, ponieważ trwał 10 dni i był wynikiem interwencji służb, a nie trwałą zmianą miejsca zamieszkania dzieci.
W ocenie wnioskodawcy stanowisko to jest błędne z uwagi na przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071), dalej: k.c., wyznaczające miejsce zamieszkania dzieci w zależności od miejsca zamieszkania rodzica, któremu przysługuje władza rodzicielska. Zauważył także, że gdyby nie interwencja Policji, zainteresowani wróciliby z ojcem do P.. Wnioskodawca podkreślił przy tym, że istnieją wątpliwości czy matka zainteresowanych miała miejsce zamieszkania na terenie W., a fakt wydania postanowienia zabezpieczającego przez sąd we W. nie musi oznaczać, że sąd ten przyjął, że miejscem zamieszkania zainteresowanych jest W.. Argumentował także, że okolicznością istotną w sprawie jest fakt, że Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w P. opłacając notę księgową z 4 kwietnia 2025 r., tj. po 3 miesiącach pobytu dzieci we [...] placówce, w rzeczywistości uznało swoją właściwość do ponoszenia wydatków na te dzieci.
Odpowiedzi na wniosek nie udzielono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Rozpoznając wniosek Prezydenta Miasta W., należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy miastem W. a powiatem p.. Obydwa powiaty uznają się bowiem za niewłaściwe miejscowo do ponoszenia wydatków przeznaczonych na utrzymanie zainteresowanych w instytucjonalnej pieczy zastępczej.
Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 191 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 49) powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. W tym miejscu należy zauważyć, że przywołana ustawa nie zawiera definicji miejsca zamieszkania, w związku z czym zgodnie z utrwalonym poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego pojęciu temu należy przypisywać znaczenie, jakim posługują się przepisy Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jednocześnie w myśl art. 26 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (§ 1). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (§ 2).
W rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że w dacie umieszczenia zainteresowanych w placówce opiekuńczo-wychowawczej nie podlegali oni władzy rodzicielskiej albo że władza ta przysługiwała wyłącznie jednemu z rodziców. W aktach administracyjnych znajduje się bowiem postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] we W. z 2 stycznia 2025 r. wszczęto z urzędu postępowanie o pozbawienie władzy rodzicielskiej matki zainteresowanych oraz o wydanie zarządzeń dotyczących władzy rodzicielskiej ojca zainteresowanych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza to, że miejsce zamieszkania zainteresowanych powinno być wyznaczone z uwzględnieniem faktu, że w dacie umieszczenia ich w placówce opiekuńczo-wychowawczej zainteresowani zamieszkiwali z ojcem. Pomimo, że pobyt dzieci z ojcem miał charakter krótkotrwały, nie jest kwestionowane zarówno to, że miejsce zamieszkania ojca dzieci znajdowało się w P. jak i to, że w okresie bezpośrednio poprzedzającym wydanie orzeczenia w przedmiocie pieczy zastępczej dzieci przebywały z ojcem i pobyt ten nie był traktowany jako tymczasowy. Z uwagi na okoliczności sprawy pobyt ten należało zatem potraktować jako stały pomimo jego krótkotrwałości. Oznacza to, że miejscem zamieszkania zainteresowanych było P., a podmiotem właściwym do ponoszenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie zainteresowanych w placówce opiekuńczo-wychowawczej jest Powiat P..
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.