I OW 11/26

I OW 11/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-01-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 58 § 1 pkt. 1 i § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy K. a Wójtem Gminy K1. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku E.W. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Wójta Gminy K. jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
Pismem z 15 stycznia 2026 r. Wójt Gminy K. (dalej jako: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem Gminy K.1 w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku E.W. (dalej jako "zainteresowany") o skierowanie do domu pomocy społecznej.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że właściwość miejscowa Wójta Gminy K.1 wynika z faktu, iż osoba ubiegająca się o świadczenie zamieszkuje na terenie wskazanej gminy i tam dotychczas koncentrowała swe centrum życiowe.
W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy K.1 wskazał, że zainteresowany jest osobą bezdomną, a w związku z tym właściwym organem do rozpoznania wniosku jest wnioskodawca, jako organ ostatniego stałego miejsca zameldowania E.W.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1961, dalej: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.
Zawisła sprawa administracyjna dotyczy pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004
r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.; dalej: "u.p.s.") reguluje art. 101. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy co do zasady ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, natomiast stosownie do ust. 2, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały.
W tej sytuacji należy ustalić czy E.W. jest osobą bezdomną, mając na uwadze, że skoro na podstawie art. 59 § 1 u.p.s. w sprawie dotyczącej skierowania do domu pomocy społecznej właściwą do jej rozstrzygnięcia jest gmina miejsca zamieszkania osoby zainteresowanej w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej, a takie skierowanie następuje w drodze decyzji administracyjnej, to nie może ulegać wątpliwości, że podejmując omawiane rozstrzygnięcie organ zobowiązany jest uwzględnić sytuację prawną i faktyczną zainteresowanej osoby na dzień orzekania przez organ. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20).
Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1963 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r., poz. 1071 ze zm., dalej: "k.c.") jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle omawianego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli, nie jest czynnością prawną. Okoliczność tę stwierdza się na podstawie całokształtu zachowania danej osoby, które dla postronnego obserwatora daje podstawę, by stwierdzić, że w tym właśnie miejscu dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu, że miejsce to uczyniła centrum swoich spraw życiowych.
Istotą sporu jest kwestia ustalenia miejscowości stanowiącej miejsce stałego pobytu zainteresowanego, zważywszy że sam zainteresowany podaje za miejsce swego centrum życiowego gminę K.1, mimo nieposiadania tam obecnie lokalu, będąc zameldowanym w gminie K. Z akt sprawy wynika, że E.W. zamieszkuje gminę K.1 od kilkunastu lat, koncentruje tam swe życie osobiste i wyraża wolę tego kontynuowania w czasie, gdy uzyska pełnię zdrowia. Zainteresowany korzystał z opieki zdrowotnej w K., otrzymuje stamtąd świadczenia, jednakże – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - nie jest to wystarczające do zdefiniowanie tej miejscowości jako spełniającej przesłanki z art. 25 k.c., mając na uwadze fakt, że lokal w którym uprzednio zainteresowany zamieszkiwał i stanowił jego własność, został przez niego w 2023 roku sprzedany, brak jest natomiast w aktach sprawy informacji o możności powrotu do tego lokalu, ewentualnie przysługiwania mu innego uprawnienia w tym zakresie, w szczególności wykazującego prawo pobytu, o którym sam zainteresowany oświadcza. Ustalono nadto, że wniosek o umieszczenie w domu pomocy społecznej sformułował przebywając w Szpitalu [...] w S. wobec doznanego udaru niedokrwiennego mózgu z niedowładem lewostronnym, obecnie znajduje się w PZOZ [...] w W. na oddziale rehabilitacji. Termin jego wypisu zaplanowano na kwiecień tego roku. Z akt sprawy jednocześnie wynika, że od 1973 roku zainteresowany ma adres zameldowania na pobyt stały w miejscowości C. , gm. K., 19-111 (wydruk z PESEL).
W konsekwencji E.W. jako osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym, a posiadająca adres stałego zameldowania w lokalu, do którego nie ma możliwości powrotu spełnia przesłanki osoby bezdomnej w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Zważywszy, że miejsce zameldowania zainteresowanego na pobyt stały znajduje się na terenie gminy K., to zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. organem właściwym do rozpatrzenia złożonego wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej jest Wójt tej gminy.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.