I OW 105/24

I OW 105/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-09-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka
Marian Wolanin /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4 i 15 § 1 pkt 4 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 11 września 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta D. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta D. a Wójtem Gminy B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. O. o przyznanie zasiłku stałego postanawia: wskazać Wójta Gminy B. jako organ właściwy w sprawie.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 21 marca 2024 r. Prezydent Miasta D. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, pomiędzy Prezydentem Miasta D., a Wójtem Gminy B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. O. (dalej jako: "zainteresowany") o przyznanie zasiłku stałego i wniósł o wskazanie Wójta Gminy B. jako organu właściwego w sprawie.
W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że zainteresowany od kwietna 2022 r. przebywa w M., w tym też miejscu był zameldowany w okresie od 14 czerwca 1960 r. do 13 listopada 1991 r. W D. natomiast zainteresowany zameldowany był - do 6 lutego 2017 r. Jak dalej podniesiono zainteresowany aktualnie, pomimo braku zameldowania na pobyt stały - zamieszkuje w M. [...] i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe z bratem. Z tych przyczyn w ocenie wnioskodawcy nie sposób uznać zainteresowanego za osobę bezdomną, a w konsekwencji organem właściwym do rozpoznania wniosku, z uwagi na miejsce zamieszkania zainteresowanego, powinien być Wójt Gminy B.
Odpowiedzi na wniosek nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 kpa, spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa).
Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe.
W sprawach dotyczących ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy w formie skierowania i dofinansowania do domu pomocy społecznej podstawowe znaczenie posiada art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2024.1283 t.j., dalej również jako "ups"), określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (art. 101 ust. 2a ups).
Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym koniecznym jest odwołanie się do definicji ogólnej zawartej w art. 25 k.c., zgodnie z którą przez miejsce zamieszkania należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu.
O miejscu zamieszkania według tego przepisu decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21).
Na gruncie niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie rozstrzygnięcie, czy w rozumieniu ups zainteresowany jest osobą bezdomną.
Na podstawie art. 6 pkt 8 ups za taką osobę uznaje się osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przepis ten przewiduje więc dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie.
Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U.2023.725 t.j.) pod pojęciem lokalu mieszkalnego należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich zaliczyć należy zatem schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej, domy dla ubogich, tj. miejsca, które udzielają pomocy osobom bezdomnym. Pobyt w takich miejscach ma charakter doraźny, interwencyjny.
Zainteresowany, jak wynika z akt administracyjnych, zamieszkuje od kwietnia 2022 r. wspólnie z bratem H. O. w domu pod adresem M. [...] (Gmina B.). Zainteresowany ma do dyspozycji pokój, łazienkę oraz wspólną kuchnię. Dom ten jest własnością trzeciego brata – M. O., który aktualnie nie mieszka w Polsce. W tej sytuacji nie sposób uznać zainteresowanego za osobę bezdomną w rozumienie ups. Niewątpliwie aktualnie jego centrum życiowe i centrum jego interesów znajduje się w M., tam też jest jego miejsce zamieszkania.
W konsekwencji, z powyższych względów, organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Wójt Gminy B., na podstawie art. 101 ust. 1 ups.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa, orzekł jak sentencji postanowienia.