I OW 102/25

I OW 102/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-10-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący sprawozdawca/
Marek Stojanowski
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Prezydent Miasta~Rada Miasta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 49
art. 191 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i 3
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Dz.U. 2025 poz 1071
art. 25, art. 26
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4, art. 15 § 1 pkt 4, § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 20 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku powiatu o. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem o. a miastem O. i miastem S. przez wskazanie podmiotu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej N. B. w rodzinnej pieczy zastępczej postanawia: wskazać miasto O. jako właściwe w sprawie.
Uzasadnienie
.UZASADNIENIE
PISMEM Z 10 CZERWCA 2025 R. STAROSTA POWIATU O. – DZIAŁAJĄCY W IMIENIU POWIATU O. – WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY POWIATEM O. A MIASTEM O. I MIASTEM S. W SPRAWIE WSKAZANIA PODMIOTU WŁAŚCIWEGO DO PONOSZENIA WYDATKÓW NA OPIEKĘ I WYCHOWANIE MAŁOLETNIEJ N. B., DALEJ: "ZAINTERESOWANA", W RODZINNEJ PIECZY ZASTĘPCZEJ.
W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w O. wpłynęło pismo Sądu Rejonowego w O. przekazane przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w O. z wnioskiem o wskazanie rodziny zastępczej, celem zabezpieczenia zainteresowanej. Z przekazanych informacji wynika, że matka zainteresowanej wraz z zainteresowaną przebywały w [...] Szpitalu [...] w O.. Przed pobytem w placówce, matka zainteresowanej znajdowała się w Ośrodku Leczenia, [...] i [...] [...] [...] w Z., gm. [...]. Z pozyskanych informacji wynikało także, że zainteresowana wraz z matką przed pobytem we wspomnianym ośrodku zamieszkiwała w K. w Domu Samotnej Matki [...] [...] [...] w związku z kryzysem bezdomności, a ostatni meldunek na pobyt stały miała w S..
W następstwie przekazania dokumentacji organ w S. uznał się za niewłaściwy w sprawie.
W związku z intensywną wymianą korespondencji przez pozostające w sporze organy oraz interwencją Rzecznika Praw Dziecka Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w O. zwróciło się do Sądu Rejonowego w O., wskazując rodzinę zastępczą zawodową z terenu powiatu o. dla zainteresowanej. Postanowieniem z 24 kwietnia 2025 r. Sąd Rejonowy w O. orzekł o ograniczeniu władzy rodzicielskiej obojga rodziców przez umieszczenie zainteresowanej w zawodowej rodzinie zastępczej.
Pismem Kierownika Działu Opieki nad Rodziną i Dzieckiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. miasto O. uznało, że nie jest właściwe do ponoszenia wydatków związanych z opieką i wychowaniem zainteresowanej, jednocześnie wskazując powiat o. jako podmiot właściwy w sprawie.
Wnioskodawca podkreślił, że matka zainteresowanej jest osobą bezdomną, gdyż od 2015 r. nie posiada zameldowania na pobyt stały oraz pobyt czasowy w lokalach innych niż ośrodki wsparcia, oraz placówki medyczne, które nie stanowią centrum interesów życiowych. Jego zdaniem w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zasadne jest zastosowanie analogii z przepisami ustawy o pomocy społecznej regulującymi właściwość organów i wskazanie, że podmiotem właściwym w sprawie jest powiat ostatniego miejsca zameldowania matki zainteresowanej na pobyt stały, tj. miasto S..
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta S. zakwestionował właściwość miasta S. w niniejszej sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że zainteresowana nigdy nie była zameldowana na pobyt stały na terenie miasta S.. Zakwestionował także możliwość posłużenia się do wskazania podmiotu właściwego analogią z przepisami regulującymi właściwość organów w sprawach pomocy społecznej. Zauważył przy tym, że przepisy regulujące właściwość podmiotów w sprawach ponoszenia wydatków za pobyt nieletnich w pieczy zastępczej stanowią przepisy szczególne w stosunku do przepisów regulujących właściwość organów w sprawach pomocy społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Rozpoznając wniosek powiatu o., należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a miastem O. i miastem S.. Pozostające w sporze organy uznają się bowiem za niewłaściwe miejscowo do rozpatrzenia ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie zainteresowanej w rodzinnej pieczy zastępczej.
Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 49), dalej: ustawa o wspieraniu, powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka (ust. 1 pkt 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3).
Analiza powyższych przepisów wskazuje, że wskazanie podmiotu właściwego do ponoszenia wspomnianych wydatków następuje w pierwszej kolejności ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej. Przejście na kategorię adresu zameldowania na pobyt stały następuje dopiero w sytuacji, gdy nie jest możliwe ustalenie miejsca zamieszkania dziecka sprzed umieszczenia go w pieczy zastępczej. Dopiero w ostatniej kolejności właściwość powiatu wskazuje się z uwzględnieniem siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Zauważyć przy tym należy, że zacytowane przepisy stanowią całościową regulację dotyczącą wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, w związku z czym w sprawach tych brak jest podstaw do stosowania przepisów ustawy o pomocy społecznej regulujących właściwość organów zarówno wprost, jak i w drodze analogii.
Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że przywołana powyżej ustawa nie zawiera definicji miejsca zamieszkania, w związku z czym – zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego – pojęciu temu należy przypisać znaczenie, jakim posługuje się art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071), dalej: k.c. Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jednocześnie należy zauważyć, że w myśl art. 26 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (§ 1). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (§ 2).
Z okoliczności ustalonych przez pozostające w sporze powiaty wynika, że w okresie poprzedzającym umieszczenie zainteresowanej w pieczy zastępczej przebywała ona z matką, dotkniętą kryzysem bezdomności i korzystającą ze wsparcia różnego rodzaju placówek pomocowych. Nie można uznać, że matka zainteresowanej miała możliwe do określenia miejsce zamieszkania, a co za tym idzie, że takie miejsce miała również sama zainteresowana. Oznacza to, że niemożliwe jest wskazanie podmiotu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu.
Zastosowanie z kolei art. 191 ust. 2 wspomnianej ustawy jest niemożliwe z kolei z uwagi na fakt, że zainteresowana nie posiadała miejsca zameldowania na pobyt stały, a w odniesieniu do matki zainteresowanej meldunek taki ustał w 2015 r., tj. na 9 lat przed urodzeniem zainteresowanej.
W sytuacji takiej powiat właściwy do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej należy wyznaczyć z uwzględnieniem powiatu siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu zainteresowanej w pieczy zastępczej. Oznacza to, że podmiotem właściwym do ponoszenia wspomnianych kosztów jest miasto O. jako miasto siedziby Sądu Rejonowego w O.. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że w rozpoznawanej sprawie bez znaczenia pozostaje, że właściwość tego sądu obejmuje zarówno samo miasto O. (powiat grodzki), jak i powiat o. (powiat ziemski). Zgodnie bowiem z art. 191 ustawy o wspieraniu dla określenia powiatu właściwego istotne jest miejsce siedziby sądu, a nie jego właściwość miejscowa.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.