I OSK 999/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-05-10
NSAochrona środowiskaŚredniansa
ochrona roślinnasiennictwobakteriebadania laboratoryjnelaboratorium urzędowedruga ekspertyzakontrola urzędowaprawo administracyjnepostępowanie sądowo-administracyjne

NSA oddalił skargę kasacyjną spółki G. sp. z o.o. w sprawie dotyczącej badań laboratoryjnych na obecność bakterii w ziemniakach, uznając laboratorium w Bolesławcu za uprawnione do ich przeprowadzenia i nie znajdując podstaw do zarzutu naruszenia prawa do drugiej ekspertyzy.

Spółka G. sp. z o.o. wniosła skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie, kwestionując decyzję Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa dotyczącą zwalczania bakterii w ziemniakach. Głównymi zarzutami było oparcie postępowania na badaniach przeprowadzonych przez nieuprawnione laboratorium w Bolesławcu oraz brak zapewnienia stronie prawa do drugiej ekspertyzy. Naczelny Sąd Administracyjny uznał laboratorium w Bolesławcu za uprawnione, wskazując na jego status jako laboratorium urzędowego w strukturze Głównego Inspektoratu. Sąd odrzucił również zarzut naruszenia prawa do drugiej ekspertyzy, wyjaśniając, że w tym przypadku prawo to sprowadzało się do przeglądu dokumentacji, a strona miała możliwość zapoznania się z materiałem i zgłoszenia zastrzeżeń.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej wniesionej przez G. sp. z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę spółki na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Spółka kwestionowała decyzję dotyczącą sposobu zwalczania i zapobiegania rozprzestrzenianiu się bakterii w ziemniakach. Podstawowym zarzutem skargi kasacyjnej było twierdzenie, że postępowanie administracyjne zostało oparte na badaniach laboratoryjnych przeprowadzonych przez Oddział Centralnego Laboratorium we Wrocławiu Pracowni Zamiejscowej w Bolesławcu, który zdaniem spółki nie posiadał wymaganych kompetencji. Spółka argumentowała, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jedynie Centralne Laboratorium w Toruniu było właściwe do przeprowadzania takich badań. Ponadto, spółka zarzucała naruszenie przepisów k.p.a. i p.p.s.a. poprzez brak zapewnienia stronie prawa do drugiej ekspertyzy, twierdząc, że nie została ona prawidłowo poinformowana o tym uprawnieniu i możliwości przeprowadzenia analizy przez innego eksperta. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, oddalił ją. Sąd uznał, że laboratorium w Bolesławcu, jako część Głównego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa, było uprawnione do przeprowadzania badań na potrzeby Inspekcji, zgodnie z ustawą o PIORiN. Sąd wyjaśnił również różnicę między laboratorium urzędowym a referencyjnym, stwierdzając, że w tej sprawie zastosowanie miało laboratorium urzędowe. Odnosząc się do zarzutu drugiej ekspertyzy, NSA wskazał, że prawo to w tym kontekście oznaczało możliwość przeglądu dokumentacji dotyczącej pobierania próbek i analizy przez innego eksperta, a niekoniecznie powtórne badanie laboratoryjne. Sąd stwierdził, że strona miała możliwość zapoznania się z materiałem i skorzystania z tej procedury, a polskie prawo nie przewiduje instytucji przeglądu w rozumieniu art. 35 ust. 3 rozporządzenia 2017/625. Sąd uznał również, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów k.p.a. (art. 7, 77 § 1, 80) nie zostały wystarczająco uzasadnione i nie wykazały wadliwości ustaleń faktycznych ani analizy laboratoryjnej, ponieważ strona nie przedstawiła argumentów polemicznych wobec szczegółowych wyjaśnień organu odwoławczego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, laboratorium to było właściwe, ponieważ jest laboratorium urzędowym wchodzącym w skład Głównego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa, a zatem zgodnie z przepisami ustawy o PIORiN jest uprawnione do prowadzenia badań na potrzeby Inspekcji.

Uzasadnienie

Sąd I instancji uznał laboratorium w Bolesławcu za uprawnione, wskazując na jego status w strukturze Głównego Inspektoratu i przepisy ustawy o PIORiN. Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące nieposiadania kompetencji przez to laboratorium zostały uznane za niezasadne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (30)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

ustawa o PIORiN art. 36 § 1

Ustawa o Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wykazu krajowych laboratoriów referencyjnych przeprowadzających badania na potrzeby zadań wykonywanych przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa § pkt 3 Załącznika

k.p.a. art. 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa o PIORiN art. 37 § 2

Ustawa o Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 art. 35 § 1

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 art. 35 § 2

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 art. 35 § 3

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 176

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § § 2 i 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193 § in fine

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa o PIORiN art. 34 § pkt 1 lit. a)

Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa

ustawa o PIORiN art. 34 § pkt 2 lit. a) tiret trzecie

Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 art. 1 § ust. 2 lit. b)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 art. 1 § ust. 2 lit. g)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 art. 1 § ust. 2 lit. h)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 art. 100 § ust. 1

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 art. 101 § ust. 1

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 art. 93 § ust. 1

ustawa o PIORiN art. 37 § 1

Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa

Rozporządzenie Komisji 2006/56/WE

k.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 36 ust. 1 ustawy o PIORiN i innymi przepisami, polegające na oparciu postępowania na badaniach nieuprawnionego laboratorium. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 37 ust. 2 ustawy o PIORiN, dotyczące statusu laboratorium urzędowego. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 35 ust. 1 Rozporządzenia nr 2017/625 i art. 9 k.p.a., polegające na braku zapewnienia stronie prawa do drugiej ekspertyzy. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 §1, art. 80 k.p.a., dotyczące wadliwości ustaleń faktycznych i organizacji badań laboratoryjnych.

Godne uwagi sformułowania

laboratorium to jest laboratorium urzędowym wchodzącym w skład Głównego Inspektoratu, a zatem zgodnie z art. art. 34 pkt 1 lit. a) ustawy o PIORiN, jest uprawnione do prowadzenia badań na potrzeby Inspekcji Istnieje przy tym różnica między laboratorium referencyjnym a laboratorium urzędowym w rozumieniu rozporządzenia 2017/625. prawo do drugiej ekspertyzy oznacza, że w przypadku, gdy inspekcja przeprowadza badanie próbek w swoich laboratoriach, musi umożliwić przedsiębiorcy złożenie wniosku o przegląd dokumentów dotyczących pobierania próbek, przeprowadzania analizy, badania lub diagnostyki przez innego uznanego i odpowiednio wykwalifikowanego eksperta. Wyłączenie to oznacza, że ponowne laboratoryjne badanie i diagnostyka, w oparciu o kolejną próbkę, nie mogły mieć w sprawie miejsca. Zadaniem organu jest zapewnienie podmiotowi kontrolowanemu przeprowadzenia drugiej ekspertyz na wniosek takiego podmiotu i na jego koszt

Skład orzekający

Iwona Bogucka

sprawozdawca

Maciej Dybowski

przewodniczący

Zygmunt Zgierski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących właściwości laboratoriów badawczych w systemie PIORiN, a także zakresu i sposobu realizacji prawa do drugiej ekspertyzy w kontekście kontroli urzędowych."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznych przepisów dotyczących ochrony roślin i nasiennictwa oraz interpretacji rozporządzenia UE 2017/625 w konkretnym kontekście. Prawo do drugiej ekspertyzy jest interpretowane wąsko, jako możliwość przeglądu dokumentacji, a nie powtórnego badania laboratoryjnego, co może być ograniczeniem dla stron.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w kontekście kontroli urzędowych w rolnictwie, w szczególności dotyczących wiarygodności badań laboratoryjnych i prawa strony do ich weryfikacji. Choć nie jest to przypadek sensacyjny, ma znaczenie praktyczne dla przedsiębiorców działających w sektorze rolnym.

Czy badania laboratoryjne w rolnictwie są zawsze wiarygodne? Sprawa G. sp. z o.o. przed NSA.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 999/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka /sprawozdawca/
Maciej Dybowski /przewodniczący/
Zygmunt Zgierski
Symbol z opisem
6165 Nasiennictwo i ochrona roślin uprawnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 1858/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-02-25
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art.7,77 § 1 art 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędzia NSA Zygmunt Zgierski po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. sp. z o.o. z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1858/21 w sprawie ze skargi G. sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa z dnia 19 października 2021 r. nr BNFiWM.45.8.2021 w przedmiocie ustalenia szczegółowego sposobu postępowania przy zwalczaniu i zapobieganiu rozprzestrzeniania się bakterii oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 25 lutego 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1858/21 oddalił skargę G. sp. z o.o. z siedzibą w L. (dalej: spółka) na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa z 19 października 2021 r. nr BNFiWM.45.8.2021 utrzymującą w mocy decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa z 30 kwietnia 2021 r. nr WNF.7140.9.2021 w przedmiocie ustalenia szczegółowego sposobu postępowania przy zwalczaniu i zapobieganiu rozprzestrzeniania się bakterii.
Skargę kasacyjną od wyroku wniosła spółka, zaskarżając wyrok w całości i wnosząc alternatywnie o jego uchylenie i rozpoznanie sprawy lub o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zawrotu kosztów postępowania. Spółka zrzekła się przeprowadzenia rozprawy.
Sądowi I instancji zarzucono:
1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa (Dz.U. z 2021 r., poz. 147; dalej: ustawa o PIORiN) w związku z pkt 3 Załącznika do Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 kwietnia 2020 r. w sprawie wykazu krajowych laboratoriów referencyjnych przeprowadzających badania na potrzeby zadań wykonywanych przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa (Dz.U. z 2020 r., poz. 618; dalej: Rozporządzenie w/s. laboratoriów) w związku z art. 1, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 775, dalej: k.p.a.) przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku nieprawidłowego dokonania kontroli legalności działania organów administracji publicznej oddalił skargę, mimo iż w postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegającego na tym, że organy obu instancji oparły całe postępowanie dowodowe na badaniach, które nie mogą stanowić dowodu w niniejszej sprawie, ponieważ zostały przeprowadzone przez Oddział Centralnego Laboratorium w Bolesławcu, który nie miał do tego kompetencji, ponieważ nie został wymieniony w powyższym rozporządzeniu jako laboratorium, które może przeprowadzać badania na potrzeby zadań wykonywanych przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa, zgodnie z tym rozporządzeniem jedynym podmiotem posiadającym do tego niezbędne kompetencje jest Centralnemu Laboratorium Głównego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Toruniu;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 37 ust. 2 ustawy o PIORiN przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku nieprawidłowego dokonania kontroli legalności działania organów administracji publicznej oddalił skargę, mimo że organy obu instancji oparły postępowanie dowodowe na ustaleniach Oddziału Centralnego Laboratorium w Bolesławcu a nie posiadało ono statusu laboratorium urzędowego zatwierdzonego w zakresie badań, o których mowa w art. 37 ust. 1 ustawy o PIORiN; c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 35 ust. 1 Rozporządzenia nr 2017/625 w związku z art. 9 k.p.a. przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku nieprawidłowego dokonania kontroli legalności działania organów administracji publicznej oddalił skargę, mimo że nie zapewniono stronie prawa do drugiej ekspertyzy, brak informacji o takim uprawnieniu dla podmiotu kontrolowanego, w szczególności w zakresie, w jakim to prawo umożliwiało stronie przeprowadzenie analizy, badania lub diagnostyki przez innego uznanego i odpowiednio wykwalifikowanego eksperta, zwłaszcza w sytuacji, w której strona podważała wiarygodność i prawidłowość przeprowadzenia dotychczasowych badań;
d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 §1, art. 80 k.p.a. przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku nieprawidłowego dokonania kontroli legalności działania organów administracji publicznej oddalił skargę strony, mimo że:
- decyzja została oparta wyłącznie na badaniach prób ziemniaków strony przeprowadzonych w ramach postępowania przed organem I instancji, które nie zostały zweryfikowane przez Referencyjne Laboratorium Fitosanitarne po wniesieniu odwołania przez stronę, pomimo tego, że takie kompetencje posiada to laboratorium, - decyzja została oparta wyłącznie na badaniach prób ziemniaków strony, podczas gdy zostało potwierdzone, że ziemniaki strony poddane próbom będąc umieszczone w workach w Laboratorium w Bolesławcu przebywały przez nieokreślony czas na podłodze, gdzie zachodziło ryzyko kontaminacji tych ziemniaków przez czynniki zewnętrzne. Decyzja została oparta wyłącznie na badaniach prób ziemniaków strony, podczas gdy badania prób ziemniaków strony zostały przeprowadzone przez Oddział Centralnego Laboratorium we Wrocławiu Pracowni Zamiejscowej w Bolesławcu, w którym nie opracowano udokumentowanych procedur określających: metod badawczych przywoływanych w raportach pn. Informacja o przebiegu badania nr , wymagań w zakresie niezbędnego wyposażenia (środków kontrolno-pomiarowych) stosowanych w badaniach laboratoryjnych, warunków fitosanitarnych prowadzenia badań, w tym przyjęcia prób, przechowania prób i wykonywania analiz,
- decyzja została oparta wyłącznie na badaniach prób ziemniaków strony, podczas gdy badania prób ziemniaków strony zostały przeprowadzone przez Oddział Centralnego Laboratorium we Wrocławiu Pracowni Zamiejscowej w Bolesławcu, w którym:
- nie stosuje się wewnętrznej procedury RB.05.00.00 dotyczącej zapewnienia przy badaniach wymaganych warunków otoczenia, ponieważ nie stosuje się formularza do dokumentowania zapisów z pomiarów monitorowania temperatury i wilgotności, nie są prowadzone zapisy dotyczące warunków panujących w pomieszczeniach przechowania prób, prowadzenia analiz,
- nie stwierdzono w pomieszczeniu, w którym przechowywane są próby bulw ziemniaków, urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych,
- istnieje ryzyko kontaminacji z uwagi na swobodny dostęp do poszczególnych pomieszczeń, drzwi do pomieszczenia przygotowywania prób były otwarte, dzięki czemu istniał swobodny dostęp do tego pomieszczenia, co wskazuje, że stosowane rozwiązania są prowizoryczne,
- pomimo obecności owadów (much) nie stwierdzono pułapek feromonowych służących monitorowaniu bytowania owadów latających lub biegających,
- nie przedstawiono pełnego wykazu sprzętu kontrolno-pomiarowego stosowanego w procesach analiz cech: Ralstonia solanacearum, Clavibacter sepedonicus,
- na podstawie dostarczonej dokumentacji nie można w sposób jednoznaczny wskazać ilości przebadanych prób,
- w dokumentacji potwierdzającej przeprowadzone badania laboratoryjne brakuje konsekwencji i transparentności.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że badania stanowiące podstawę wydania decyzji zostały oparte na wynikach badań podmiotu - Oddziału Centralnego Laboratorium w Bolesławcu, który nie powinien był wykonywać tych badań ze względu na brak uprawnień. - nie został do tego wyznaczony na mocy przepisów prawa. Na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy o PIORiN minister właściwy do spraw rolnictwa wydał rozporządzenie ws. laboratoriów, w którym wskazał, że w przypadku, gdy przedmiotem badań są bakterie, laboratorium właściwym jest jedynie Centralne Laboratorium Głównego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Toruniu. Tymczasem w niniejszej sprawie badania prób ziemniaków na obecność bakterii zostały przeprowadzone przez Oddział Zamiejscowego Centralnego Laboratorium w Bolesławcu. W ocenie Strony Sąd I instancji nie dostrzegł, że organ II instancji nie zauważył, że organ I instancji naruszył art. 35 ust. 1 Rozporządzenia nr 2017/625 w związku z art. 9 k.p.a. poprzez to, że nie poinformował strony w terminie umożliwiającym przeprowadzenie drugiej ekspertyzy, że posiada takie prawo. To, że strona miała możliwość pobytu w laboratorium, w którym pierwotnie badania zostały przeprowadzone, nie świadczy o tym, że w pełni wykorzystała prawo do drugiej ekspertyzy. Strona nie miała już w tamtym okresie czasu możliwości przeprowadzenia analizy, badania lub diagnostyki prób ziemniaków przez innego uznanego i odpowiednio wykwalifikowanego eksperta. Organ I instancji wiedział, że strona ma wątpliwości co do prawidłowości przeprowadzanych badań i dlatego kompleksowe skorzystanie z prawa do drugiej ekspertyzy miało takie znaczenie. Organ przez brak udzielenia pełnej informacji i możliwości naraził stronę na szkodę w tej postaci, że nie może ona przedstawić drugiej ekspertyzy, która może podważałaby wyniki badań tej przeprowadzonej przez instytucję wskazaną przez organ administracji. Zdaniem spółki, Sąd I instancji niesłusznie nie dostrzegł wadliwości postępowania organów obu instancji, podczas gdy organy naruszyły art. 37 ust. 2 ustawy o PIORiN poprzez to, że oparły badania stanowiące podstawowy materiał dowodowy w niniejszej sprawie na badaniach przeprowadzonych przez Oddział Centralnego Laboratorium w Bolesławcu, który nie posiada statusu laboratorium urzędowego zatwierdzonego w zakresie badań, o których mowa w art. 37 ust. 1 ustawy o PIORiN.
W ocenie Strony Sąd nie dostrzegł także, że organy obu instancji uchybiły przepisom art. 7, art. 77 §1, art. 80 k.p.a. nie dostrzegając, że organizacja przeprowadzenia badań przez Oddział Centralnego Laboratorium we Wrocławiu Pracowni Zamiejscowej w Bolesławcu było obarczone szeregiem błędów.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu.
Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty koncentrują się wokół dwóch kwestii. Pierwsza z nich dotyczy właściwości laboratorium do wykonania badań. Badania te zostały przeprowadzone w laboratorium Oddziału Centralnego Laboratorium we Wrocławiu Pracowni Zamiejscowej w Bolesławcu. Uznając to laboratorium za uprawnione do przeprowadzenia badań Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 34 pkt 1 lit. a) ustawy o PIORiN, badania laboratoryjne na potrzeby Inspekcji są przeprowadzane przez laboratoria Głównego Inspektoratu. Statut Głównego Inspektoratu został określony w zarządzeniu nr 69 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 listopada 2020 r. w sprawie nadania statutu Głównemu Inspektoratowi Ochrony Roślin i Nasiennictwa (Dz.Urz. MRiRW poz. 84), w którym w § 3 wskazano, że w skład Głównego Inspektoratu wchodzi m.in. Centralne Laboratorium. Organizacja wewnętrzna komórek organizacyjnych Głównego Inspektoratu została określona zaś w zarządzeniu nr 20/2020 Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa z dnia 29 grudnia 2020 r. w sprawie nadania regulaminu organizacyjnego GIORiN. Zgodnie z § 9 tego zarządzenia, w strukturze organizacyjnej Centralnego Laboratorium wyodrębnia się m.in. oddziały, w skład których mogą wchodzić pracownie zamiejscowe. Wykaz oddziałów Centralnego Laboratorium, w którym wyszczególniony jest m.in. Oddział Centralnego Laboratorium we Wrocławiu Pracownia Zamiejscowa w Bolesławcu, znajduje się w załączniku 2 do tego zarządzenia. Z tego względu za niezasadny Sąd I instancji uznał zarzut dotyczący nieposiadania kompetencji przez laboratorium w Bolesławcu do prowadzenia badań pod kątem bakterii Clavibacter sepedonicus, gdyż laboratorium to jest laboratorium urzędowym wchodzącym w skład Głównego Inspektoratu, a zatem zgodnie z art. art. 34 pkt 1 lit. a) ustawy o PIORiN, jest uprawnione do prowadzenia badań na potrzeby Inspekcji, w tym do badań pod kątem agrofagów kwarantannowych. Tym samym, w ocenie Sądu I instancji, materiał dowodowy w sprawie mógł opierać się na wyniku badania wydanym przez to laboratorium.
Wskazane przez Sąd I instancji przepisy, stanowiące podstawę do uznania badań za przeprowadzone przez uprawnione laboratorium nie zostały objęte zarzutami skargi kasacyjnej, stanowiska Sądu I instancji w tym zakresie zatem nie podważono. Natomiast zgodnie z art. 34 pkt 2 lit. a) tiret trzecie ustawy o PIORiN, badania laboratoryjne na potrzeby zadań Inspekcji w odniesieniu do obszaru, o którym mowa w art. 1 ust. 2 lit. b) rozporządzenia 2017/625, w zakresie kontroli upraw w zakresie organizmów genetycznie zmodyfikowanych, art. 1 ust. 2 lit. g) rozporządzenia 2017/625 oraz art. 1 ust. 2 lit. h) rozporządzenia 2017/625, w zakresie środków ochrony roślin, mogą być przeprowadzane również w krajowych laboratoriach referencyjnych, o których mowa w art. 100 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625, zwanych dalej "krajowymi laboratoriami referencyjnymi". Obszar, o którym mowa w art. 1 ust. 2 lit. b) rozporządzenia 2017/625 dotyczy jednak zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów genetycznie zmodyfikowanych (GMO) w celu produkcji żywności i paszy, co nie było przedmiotem sprawy administracyjnej, mogącym uzasadniać (alternatywne) przeprowadzenie badania w laboratorium referencyjnym. Istnieje przy tym różnica między laboratorium referencyjnym a laboratorium urzędowym w rozumieniu rozporządzenia 2017/625. Rozporządzenie to w art. 37 reguluje kwestie wyznaczania w państwach członkowskich laboratoriów urzędowych do przeprowadzania analiz, badan i diagnostyki laboratoryjnej na próbkach pobranych w ramach kontroli urzędowych. Wyznaczanie laboratoriów referencyjnych reguluje natomiast art. 100 rozporządzenia 2017/625, a ich zadania są modelowo różne od zadań laboratoriów urzędowych, wyznacza je art. 101 rozporządzenia 2017/625. Zgodnie z art. 101 ust. 1 rozporządzenia 2017/625, państwa członkowskie wyznaczają co najmniej jedno krajowe laboratorium referencyjne dla każdego laboratorium referencyjnego Unii Europejskiej wyznaczonego zgodnie z art. 93 ust. 1 rozporządzenia. Przepis art. 36 ust. 1 ustawy o PIORiN stanowi, że Minister właściwy do spraw rolnictwa, w przypadku gdy obowiązek wyznaczenia krajowego laboratorium referencyjnego wynika z przepisów rozporządzenia 2017/625 lub przepisów wydanych na podstawie tego rozporządzenia określi, w drodze rozporządzenia, wykaz krajowych laboratoriów referencyjnych przeprowadzających badania na potrzeby zadań Inspekcji, mając na uwadze zapewnienie prawidłowego wykonywania tych zadań przez te laboratoria. Wydane na tej podstawie rozporządzenie w/s laboratoriów wprost stanowi w § 1, że określa wykaz krajowych laboratoriów referencyjnych, o których mowa w art. 100 ust. 1 rozporządzenia 2017/625, zwanych dalej "krajowymi laboratoriami referencyjnymi". Skoro w sprawie nie istniała podstawa do przeprowadzenia badania próbek pobranych w trakcie kontroli w laboratorium referencyjnym, a badanie przeprowadzono w laboratorium urzędowym, którego statusu nie zakwestionowano, to nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 36 ust. 1 ustawy o PIORiN w zw. z pkt 3 załącznika do rozporządzenia w/s laboratoriów i art. 7, art. 77 § i art. 80 k.p.a., a także art. 37 ust. 2 ustawy o PIORiN. W odniesieniu do tego ostatniego zarzutu należy nadto zauważyć, że art. 37 ust. 2 ustawy i PIORiN reguluje kwestię, która nie była przedmiotem postępowania, albowiem nie ustalono, aby przeprowadzenie badań laboratoryjnych w odniesieniu do obszaru uregulowanego w art. 1 ust. 2 lit. g) rozporządzenia 2017/ 625 nie było możliwe w laboratorium Głównego Inspektoratu i w konsekwencji ogłoszono informację o możliwości ubiegania się o status laboratorium urzędowego.
Druga kwestia objęta zarzutami skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia prawa przez brak zapewnienia stronie prawa do drugiej ekspertyzy. Zarzut naruszenia art. 35 ust. 1 rozporządzenia 2017/625 nie jest jednak zasadny z dwóch powodów.
Po pierwsze, uprawnienie do drugiej ekspertyzy nie w każdym przypadku oznacza powtórzenie analiz laboratoryjnych. Jak wyjaśnia się w piśmiennictwie, prawo do drugiej ekspertyzy oznacza, że w przypadku, gdy inspekcja przeprowadza badanie próbek w swoich laboratoriach, musi umożliwić przedsiębiorcy złożenie wniosku o przegląd dokumentów dotyczących pobierania próbek, przeprowadzania analizy, badania lub diagnostyki przez innego uznanego i odpowiednio wykwalifikowanego eksperta. W tym celu, pobierając próbki, organ jest zobowiązany zagwarantować pobranie wystarczającej ilości, by możliwa była także taka druga ekspertyza, o czym stanowi art. 35 ust. 2 rozporządzenia 2017/625 (zob. A. Szymecka-Wesołowska, Nowa regulacja urzędowych kontroli żywności, LEX/el. 2019). Przepis art. 35 ust. 2 rozporządzenia 2017/625 nie ma jednak zastosowania do oceny występowania agrofaga kwarantannowego w roślinach, produktach roślinnych lub innych przedmiotach w celu zweryfikowania zgodności z przepisami, o których mowa w art. 1 ust. 2 lit. g) rozporządzenia 2017/625, czego dotyczyła niniejsza sprawa. Wyłączenie to oznacza, że ponowne laboratoryjne badanie i diagnostyka, w oparciu o kolejną próbkę, nie mogły mieć w sprawie miejsca. O braku podstaw do powtarzania badania prób ziemniaków strona była już poinformowana w postanowieniu organu I instancji z 25 lutego 2021 r. o odmowie ponownego pobrania i przebadania prób, wskazano w nim zarówno na art. 35 ust. 2 rozporządzenia 2017/6255, jak i pouczono, że do badania ziemniaka pod kątem zakażenia Clavibacter sepedonicus zastosowanie ma tryb szczegółowo opisany w Dyrektywie Komisji 2006/56/WE z 12 czerwca 2006 r. Trafnie zatem w tym zakresie Sąd I instancji podał, że do uznania partii roślin za porażoną danym agrofagiem kwarantannowym wystarczające jest jego wykrycie w pierwszej próbie, niezależnie od wyników badań innych prób pobranych z tej samej partii. W tych okolicznościach, druga ekspertyza sprowadza się do przeglądu dokumentów (dotyczących pobierania próbek, przeprowadzania analizy, badania i diagnostyki) przez innego eksperta. Ekspertyza ta nie wymaga przy tym przeprowadzenia przez inne laboratorium urzędowe, ta droga przewidziana jest dla procedury przeglądu, o jakiej mowa w art. 35 ust. 3 rozporządzenia 2017/625, jest to jednak procedura ewentualna, którą państwa członkowskie mogą wprowadzić, polski prawodawca jej nie przewidział.
Jak nadto wynika z akt sprawy, zarzut naruszenia prawa do drugiej ekspertyzy, a także braku informacji o tym uprawnieniu, pojawił się na etapie odwołania. Skoro w przypadku niniejszym nie istniał obowiązek pobrania próbek zapewniających powtórną analizę laboratoryjną, kwestia udzielenia informacji stronie o prawie do drugiej ekspertyzy przez organ I instancji nie ma znaczenia dla wyniku postępowania. Na etapie odwołania strona wiedziała już wszak o tym uprawnieniu, skoro zgłaszała zarzut. Organ odwoławczy jest organem mającym kompetencje merytoryczne w sprawie, przeprowadzenie przeglądu dokumentów w ramach drugiej ekspertyzy na etapie postępowania odwoławczego nie jest zatem wadliwe. Powyższe uwagi prowadzą zatem do wniosku, że strona w postępowaniu wiedziała o prawie do drugiej ekspertyzy, a skoro powoływała art. 35 ust. 1 rozporządzenia 2017/625, znała także warunki jej przeprowadzenia, zaś w okolicznościach sprawy nie mogła ona przybrać formy ponownego badania laboratoryjnego.
Drugim powodem, dla którego zarzut naruszenia art. 35 ust. 1 rozporządzenia 2017/625 nie znajduje potwierdzenia, są warunki, na jakich taka druga ekspertyza może mieć miejsce. Zadaniem organu jest zapewnienie podmiotowi kontrolowanemu przeprowadzenia drugiej ekspertyz na wniosek takiego podmiotu i na jego koszt, nie jest to zatem procedura prowadzana przez organ z urzędu. W niniejszym przypadku, jak wyżej wskazano, prawo to sprowadzało się do możliwości przeglądu dokumentów pierwszej ekspertyzy przez innego, uznanego i kwalifikowanego eksperta. Organ II instancji zwrócił uwagę, że wyraźny wniosek strony w tym zakresie nie został złożony. Mając jednak na uwadze zgłaszane zastrzeżenia naruszenia art. 35 ust. 1 rozporządzenia 2017/625 zasadne było przyjęcie, że strona o możliwość drugiej ekspertyzy się ubiega. Materiał sprawy dowodzi, że możliwość taką stronie faktycznie stworzono. Pismem z 17 czerwca 2021 r., w nawiązaniu do odwołania, strona została zawiadomiona, że strona i/lub wyznaczony przez nią ekspert mogą zapoznać się z materiałem dotyczącym próby, w której wykryto bakterię. Stan ten potwierdza zatem, że przepis art. 35 ust. 1 rozporządzenia 2017/625 nie został w sprawie naruszony, możliwość realizacji prawa do drugiej ekspertyzy została stronie w ten sposób zapewniona. Udostępnienie materiałów potwierdza protokół z 7 lipca 2021 r., strona z wyznaczonym przez siebie ekspertem skorzystała z tej możliwości, a pismem z 12 lipca 2021 r., określonym jako uzupełnienie odwołania, zgłosiła zastrzeżenia w 15 punktach. Skoro Polska nie wdrożyła instytucji przeglądu, o jakiej mowa w art. 35 ust. 3 rozporządzenia 2017/625, rozstrzygnięcie różnicy zdań nastąpiło w trybie procesowym, na drodze oceny materiału akt sprawy, czemu dano wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, odnosząc się do zgłoszonych zastrzeżeń.
Nie uzasadniają uwzględnienia skargi kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., sprowadzone do tez przedstawionych w pkt 1 d) skargi kasacyjnej. Aby uznać, że postawione tezy świadczą o wadliwości ustaleń faktycznych, w szczególności zaś wyników analizy laboratoryjnej, konieczne byłoby odniesienie się do argumentów przedstawionych w tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i ich falsyfikacja. Do twierdzeń tych i zarzutów organ odwoławczy odniósł się bowiem szczegółowo w uzasadnieniu decyzji (str. 10 i następne). W skardze kasacyjnej ponowiono wcześniejsze zarzuty, nie wskazano jednak, w jakich przepisach bądź normach lub zasadach prawidłowej praktyki znajdują one oparcie, dowodząc nietrafności stanowiska organu i podanych przez organ argumentów. Brak takiego uzasadnienia zarzutów skargi kasacyjnej nie pozwala na ich merytoryczne rozpoznanie, nie przedstawiono bowiem żadnych argumentów polemicznych względem rozbudowanych wyjaśnień udzielonych w tym zakresie przez organ odwoławczy.
Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI