I OSK 997/11

I OSK 997/11 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2012-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-06-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Barbara Adamiak
Ewa Kwiecińska /sprawozdawca/
Joanna Banasiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne
Inspekcja pracy
Sygn. powiązane
II SA/Sz 956/10 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2011-02-11
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2007 nr 89 poz 589
art.33 ust.1 pkt 1
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie NSA Barbara Adamiak del. WSA Ewa Kwiecińska (spr.) Protokolant specjalista Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej "[...]" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 lutego 2011 r. sygn. akt II SA/Sz 956/10 w sprawie ze skargi "[...]" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Szczecinie z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych uchybień w sprawie obowiązków z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 11 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 956/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę "[...]" Spółki z o.o., zwanej dalej "Spółką" w P. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Szczecinie z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych uchybień.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Szczecinie, na podstawie art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589 ze zm.), po przeprowadzeniu kontroli w dniach [...] i [...] kwietnia 2010 r., skierował do "[...]" Spółka z o.o. z siedzibą w P. nakaz z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], w którym zobowiązał ww. Spółkę do:
1) zapewnienia skutecznej wymiany powietrza w pomieszczeniach pracy poprzez zapewnienie wentylacji grawitacyjnej lub mechanicznej bądź zapewnienia klimatyzacji, w terminie do 30 czerwca 2010 r.;
2) zapewnienia pracownikom wykonującym czynności kurierskie odpowiednio wyposażonego pomieszczenia szatni spełniającego wymogi bezpieczeństwa i higieny pracy, w terminie do 30 czerwca 2010 r.;
3) ustalenia rodzajów środków ochrony, odzieży i obuwia roboczego, których stosowanie przy pracach kurierskich jest niezbędne, uwzględniając rzeczywiste warunki pracy, w tym przede wszystkim pracę na otwartym terenie w różnych warunkach atmosferycznych, w terminie do 15 czerwca 2010 r.;
4) wydania pracownikom zatrudnionym przy roznoszeniu przesyłek odzieży ochronnej chroniącej przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi – deszczem i chłodem, w terminie do 30 czerwca 2010 r.
Spółka wniosła od powyższego nakazu odwołanie do Okręgowego Inspektora Pracy w Szczecinie wnosząc o jego uchylenie.
W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że określony w nakazie obowiązek zapewnienia skutecznej wymiany powietrza w pomieszczeniach pracy poprzez zapewnienie wentylacji grawitacyjnej lub mechanicznej bądź zapewnienie klimatyzacji jest niezrozumiały w kontekście podanych przepisów oraz braku ustaleń inspektora pracy w tym zakresie.
Odnosząc się do obowiązku zapewnienia pracownikom wykonującym czynności kurierskie pomieszczenia szatni Spółka stwierdziła, że obowiązek taki dotyczy pracodawcy, którego pracownicy wykonują obowiązki na terenie zakładu i którzy zobowiązani są do zmiany odzieży podczas wykonywania powierzonych im obowiązków. Tymczasem kurier, który do zakładu stawia się w godzinach rozpoczęcia pracy w celu pobrania przesyłek przebywa w nim ok. 10 minut, i tyle samo przy rozliczeniu się z doręczonych przesyłek po zakończeniu pracy. Kurierzy nie mają też obowiązku zmiany odzieży.
Co do obowiązków związanych z ustaleniem środków ochrony indywidualnej odzieży i obuwia roboczego oraz wydania odzieży ochronnej Spółka wskazała, że w zakładzie obowiązuje tabela norm przydziału odzieży i obuwia roboczego, zaś wydanie środków ochrony indywidualnej winno być uzależnione od organizacji pracy, czego nie uwzględnił Inspektor Pracy. Po konsultacji z pracownikami w zakładzie została podjęta decyzja o wypłacie ekwiwalentu za odzież roboczą ze zobowiązaniem pracowników do zakupu kurtek, które chronią ich również przed deszczem.
W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania Okręgowy Inspektor Pracy w Szczecinie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...]:
– uchylił w całości nakaz w części dotyczącej zapewnienia skutecznej wymiany powietrza w pomieszczeniach pracy, poprzez zapewnienie wentylacji grawitacyjnej lub mechanicznej bądź zapewnienia klimatyzacji i przekazał w tym zakresie sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, ze względu na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części,
– w pozostałym zakresie obowiązki nałożone w nakazie organu pierwszej instancji utrzymał w mocy.
Uzasadniając obowiązek zapewnienia pracownikom wykonującym czynności kurierskie odpowiednio wyposażonego pomieszczenia szatni organ powołał się na przepisy art. 11 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 233 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) i § 3, § 4, § 5, § 14 Załącznika nr 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 ze zm.) oraz na fakt specyfiki pracy wykonywanej przez kurierów. Organ stwierdził, iż kurierzy wykonują pracę w terenie, w różnych warunkach atmosferycznych i nie mają możliwości przebrania się i przechowywania odzieży własnej, roboczej i ochronnej. Zdaniem Okręgowego Inspektora Pracy w Szczecinie, ocena pracodawcy, że pracownicy wykonujący prace kurierów nie mają obowiązku przebierania się w pracy i powinni się stawić w zakładzie pracy ubrani w sposób umożliwiający im natychmiastowe wykonywanie pracy nie zasługuje na uwzględnienie. Z uwagi na zmienne warunki pogodowe, w których pracownicy świadczą pracę (opady deszczu, śniegu, chłód, upał) muszą oni mieć możliwość przebrania się przed rozpoczęciem pracy w odzież odpowiednią do panujących warunków atmosferycznych. Pracownicy muszą mieć także możliwość przebrania się w odzież własną po zakończeniu pracy. Zapewnienie takiego pomieszczenia jest niezbędne także z uwagi na fakt, że w trakcie wykonywania pracy w warunkach opadów atmosferycznych odzież, którą kurierzy mają na sobie może ulec przemoczeniu. Po zakończeniu pracy pracownik musi mieć możliwość wysuszenia odzieży, w której wykonuje pracę.
Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że jeżeli chodzi o nakaz ustalenia rodzajów środków ochrony indywidualnej, odzieży i obuwia roboczego. których stosowanie przy pracach kurierskich jest niezbędne, podstawę prawną wydania decyzji stanowiły przepisy art. 11 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy i art. 2378 § 1 Kodeksu pracy. Odnosząc się do argumentów podniesionych w odwołaniu organ uznał, że pracodawca może ustalić stanowiska pracy. na których dopuszczać będzie używanie przez pracowników i za ich zgodą własnej odzieży i obuwia roboczego, wypłacając im jednocześnie ekwiwalent pieniężny w wysokości uwzględniającej aktualne ceny rynkowe poszczególnych elementów ubioru. Inspektor Pracy w trakcie kontroli odnotował, że załącznik nr 2 do regulaminu pracy zawierał informacje dotyczące przydziału środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego dla pracowników zatrudnionych w "[...]" Spółka z o.o. jednak nie zawierał tabeli norm ich przydziału. Pracodawca wskazując w odwołaniu. że w zakładzie obowiązuje tabela norm przydziału odzieży i obuwia roboczego nie dołączył jej do odwołania. Brak jest zatem podstaw do uchylenia decyzji w tym zakresie.
Wyjaśniając zasadność zobowiązania pracodawcy do wydania pracownikom zatrudnionym przy roznoszeniu przesyłek odzieży ochronnej chroniącej przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi – deszczem i chłodem Okręgowy Inspektor Pracy, przywołał jako podstawę prawną art. 11 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 2376 Kodeksu pracy i zawartą w Załączniku nr 2 Tabelę 2, Lp. 1 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy i wskazał, że kurtka czy inne elementy odzieży lub obuwia chroniącego przed jednym lub kilkoma niekorzystnymi czynnikami klimatycznymi jakimi są np. niska temperatura, opady deszczu czy też śniegu stanowią odzież ochronną, za którą pracodawca nie może wypłacać ekwiwalentu, ale obowiązany jest dostarczyć ją w naturze. Spełnienie przez pracodawcę w tym wypadku warunków takich jak: właściwości ochronne, estetyczne, rozmiar ubioru nie są w żadnej mierze niemożliwe. Ponadto, zarówno odzież i obuwie robocze, jak i odzież i obuwie ochronne powinny spełniać wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy. Nie można na pracownika dokonującego samodzielnie zakupu tych środków przerzucać odpowiedzialności w związku z zakupem środka, który wymagań tych może nie spełniać. Pracodawca nie wziął pod uwagę rzeczywistych warunków świadczenia pracy przez kurierów, w tym narażenia pracowników na niekorzystne warunki atmosferyczne panujące w różnych porach roku. Tym samym nie przewidział obowiązku zapewnienia pracownikom środków ochrony indywidualnej chroniących przed chłodem i opadami.
"[...]" Spółka z o.o. zaskarżyła opisaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w zakresie dotyczącym obowiązków określonych w pkt 2, 3 i 4 nakazu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w tej części, jako naruszającej prawo.
W skardze strona podniosła, że odwołanie do Okręgowego Inspektora Pracy
w Szczecinie wpłynęło [...] maja 2010 r. i jego rozpoznanie winno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca. Wydając zaskarżoną decyzję po upływie trzech miesięcy organ odwoławczy nie uzasadnił tak długiej zwłoki naruszając procedury postępowania. Uchylając nakaz zawarty w decyzji nr [...] i przekazując w tym zakresie sprawę do ponownego rozpatrzenia organ drugiej instancji potwierdził, że nie było przeprowadzane żadne postępowanie wyjaśniające a decyzję wydano jedynie na podstawie zgromadzonych dokumentów.
Powołując się na § 1 Załącznika nr 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych warunków bezpieczeństwa i higieny pracy oraz § 14 rozporządzenia, strona skarżąca wywiodła, że szatnie obowiązany jest zapewnić ten pracodawca, którego pracownicy zobowiązani są do zmiany odzieży podczas wykonywania powierzonych im obowiązków, natomiast na pewno nie mają takiej potrzeby ani takiego obowiązku zatrudnieni w zakładzie kurierzy.
Strona nie zgodziła się również z twierdzeniem, że uwzględniony został przez organy charakter pracy kuriera. Niezrozumiałym, w ocenie Spółki, jest stanowisko, że kurier pracujący w różnych warunkach atmosferycznych musi mieć możliwość przebrania się przed rozpoczęciem pracy w odpowiednią odzież, ponieważ pracownik wychodząc z domu już ubiera się w odzież odpowiednią do warunków atmosferycznych. Kurier do siedziby zakładu stawia się w godzinach rozpoczęcia pracy w celu pobrania przesyłek, gdzie przebywa ok. 10 minut. Tyle samo czasu zajmuje mu rozliczenie się z doręczonych przesyłek po zakończeniu pracy. Pracownik stawia się do pracy ubrany w taki sposób, w jakim ją świadczy. Tym samym nie ma obowiązku przebierania się. Natomiast w pomieszczeniu biurowym znajdują się wieszaki, gdzie można powiesić kurtki, jeżeli zachodzi taka potrzeba. Istotne jest również to, że Inspektor nie uwzględnił niepotrzebnych kosztów, na jakie naraża pracodawcę, które ostatecznie mogłyby doprowadzić do zamknięcia zakładu.
W ocenie strony skarżącej, organ nie wziął pod uwagę § 1 Załącznika do rozporządzenia w sprawie ogólnych warunków bezpieczeństwa i higieny pracy, wedle którego środki ochrony indywidualnej powinny być stosowane w sytuacjach, kiedy nie można uniknąć zagrożeń za pomocą środków ochrony zbiorowej lub odpowiedniej organizacji pracy z czego jednoznacznie wynika, że wydanie środków ochrony indywidualnej uzależnione jest od organizacji pracy a tego właśnie nie uwzględnił Inspektor Pracy. Nie przyjął również argumentu, że pracownicy wykonujący pracę kuriera wykonują ją przemieszczając się głównie miejskimi środkami lokomocji, tym samym w przydzielonej odzieży winni czuć się swobodnie. Ponadto, decyzję o wypłacie ekwiwalentu pracodawca podjął po konsultacji z pracownikami jednocześnie zobowiązując ich do zakupu kurtek, które chronią ich także przed deszczem. Spółka wyraziła również pogląd, że istotnym jest, aby w trakcie wykonywania swoich czynności pracownicy posiadali komfort psychiczny, tym samym mogli decydować w jakiej odzieży będą świadczyli pracę. Kupując sobie odzież według własnych gustów doskonale zdają sobie sprawę, że musi to być odzież chroniąca ich przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi, o czym dodatkowo zostali poinformowani. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, że pracodawca nie może wypłacać ekwiwalentu za używanie własnej odzieży i obuwia roboczego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że skarga nie jest uzasadniona, bowiem Okręgowy Inspektor Pracy w Szczecinie nie naruszył przepisów prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W pierwszej kolejności Sąd I instancji wyjaśnił, że przedmiotem zaskarżenia przez "[...]" Spółkę z o.o. stała się decyzja Okręgowego Inspektora Pracy w Szczecinie w zakresie w jakim organ utrzymał w mocy obowiązki wymienione w pkt 2, 3 i 4 nakazu Inspektora Pracy z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], odnoszące się do: 1) zapewnienia pracownikom wykonującym czynności kurierskie odpowiednio wyposażonego pomieszczenia szatni, spełniającego wymogi bezpieczeństwa i higieny pracy, w terminie do 30 czerwca 2010 r., 2) ustalenia rodzajów środków ochrony, odzieży i obuwia roboczego, których stosowanie przy pracach kurierskich jest niezbędne, uwzględniając rzeczywiste warunki pracy, w tym przede wszystkim pracę na otwartym terenie w różnych warunkach atmosferycznych, w terminie do 15 czerwca 2010 r., 3) wydania pracownikom zatrudnionym przy roznoszeniu przesyłek odzieży ochronnej chroniącej przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi – deszczem i chłodem, w terminie do 30 czerwca 2010 r.
Analizując podstawę prawną i prawidłowość wydania przez Inspektora Pracy nakazu dotyczącego zapewnienia pracownikom wykonującym czynności kurierskie odpowiednio wyposażonego pomieszczenia szatni, spełniającego wymogi bezpieczeństwa i higieny pracy i związanego z tym zarzutu skargi, że szatnie winny być zapewnione wówczas, gdy pracownicy zobowiązani są do zmiany odzieży, Sąd stwierdził, że przepisy prawa nie uzależniają obowiązku pracodawcy zapewnienia pracownikom szatni od nałożonego na pracowników obowiązku lub faktycznej potrzeby zmiany odzieży, którą ocenić miałby pracodawca. Zgodnie bowiem z § 3 ust. 2 Załącznika 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych warunków bezpieczeństwa i higieny pracy, pracodawca powinien zapewnić pracownikom pomieszczenie szatni do przechowywania odzieży własnej (domowej), roboczej i ochronnej.
Zdaniem WSA w Szczecinie, powinności tej nie może wyłączać to, jak twierdzi skarżąca Spółka, że pracownicy nie mają obowiązku ani potrzeby zmieniać odzieży bowiem przychodzą już do pracy w odzieży roboczej. To, czy pracownicy będą codziennie korzystać z szatni, czy też nie, zależy oczywiście w dużej części od ich indywidualnych potrzeb. Jednak w sytuacji, w której szatnia w miejscu pracy kurierów nie funkcjonowała, pracownicy nie mieli możliwości przebrania się w ubrania domowe i niejako zmuszeni byli przychodzić do pracy w odzieży roboczej. Nie zmienia to jednak faktu, że winni mieć zapewnioną możliwość zmiany odzieży roboczej w miejscu pracy, którymi są m.in. pomieszczenia przy ul. [...] w S. Sąd I instancji, wbrew stanowisku skarżącej Spółki, uznał, iż zatrudnieni kurierzy świadczą pracę również w pomieszczeniach przy ul. [...]. W tych pomieszczeniach mają bowiem obowiązek pobrać przesyłki a następnie rozliczyć się po zakończonym dniu z wykonanych zadań. Wedle Sądu, czynności te niewątpliwie wchodzą w zakres pracy (obowiązków) kurierów. Sąd I instancji zauważył przy tym, że w nakazie pozostawiono stronie skarżącej możliwość zrealizowania szatni w formie tzw. szatni podstawowej, która może być urządzona w formie szatni wieszakowej.
Następnie Sąd Instancji odniósł się do kolejnego zakwestionowany przez stronę skarżącą nakazu – nakazu dotyczącego ustalenia rodzaju środków ochrony indywidualnej, odzieży i obuwia roboczego, których stosowanie przy pracach kurierskich jest niezbędne, przy uwzględnieniu rzeczywistych warunków pracy, w tym przede wszystkim pracy na otwartym terenie w różnych warunkach atmosferycznych. Sąd I instancji przytoczył zarzut skargi, w którym skarżący podniósł, że w protokole kontroli znajduje się informacja, iż Inspektorowi okazano załącznik nr 2 do regulaminu pracy, zawierający informacje dotyczące przydziału środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego. WSA w Szczecinie wskazał, że skarżący z powyższej okoliczności wywiódł wadliwość ustaleń organów, wedle których takiej tabeli norm przydziału Spółka nie posiadała, a nadto nie dołączyła jej do odwołania.
Zarzutu tego Sąd I instancji nie podzielił. W tym zakresie Sąd wyjaśnił, iż, po pierwsze, na stronie 3 protokołu kontroli poza zacytowanym przez Spółkę fragmentem znajdują się również wyjaśnienia członka zarządu M. P., który oświadczył, że tabela norm przydziału znajduje się w biurze w Koszalinie i w trakcie kontroli nie ma możliwości okazania jej kopii. Tym samym, oznacza to, że twierdzenie jakoby tabela norm przydziału została Inspektorowi przedłożona do wglądu, opierające się na niezbyt fortunnym sformułowaniu jednego ze zdań protokołu, jest chybione i stanowi nadużycie. Po drugie, oświadczenie przez członka zarządu, że nie jest możliwe w trakcie kontroli okazanie tabeli norm przydziału środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, przy obecnych środkach telekomunikacyjnych budzi wątpliwości, czy w ogóle dokument taki znajdował się nawet w biurze w K. Przesłanie faksem lub poprzez Internet żądanej przez Inspektora Pracy tabeli norm przydziału nie powinno stanowić istotnego problemu. Tymczasem okazało się to niemożliwe. W rezultacie organ miał prawo przyjąć, że w kontrolowanym zakładzie wymaganego dokumentu Spółka nie posiada. Uzasadnione było zatem również stanowisko organu drugiej instancji w tym zakresie, skoro Spółka nie dołączyła do odwołania żądanej dokumentacji. Obowiązek ustalenia rodzaju środków ochrony indywidualnej, odzieży i obuwia roboczego, których stosowanie na określonych stanowiskach jest niezbędne oraz przewidywanego okresu użytkowania odzieży i obuwia roboczego wynika wprost z art. 2378 § 1 Kodeksu pracy.
Rozpoznając zarzut sformułowany w odniesieniu do trzeciego obowiązku nałożonego w nakazie, Sąd I instancji przypomniał, że obowiązek ten dotyczył wydania pracownikom zatrudnionym przy roznoszeniu przesyłek odzieży ochronnej, która miałaby ich chronić przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi – deszczem i chłodem. Sąd I instancji wyjaśnił, że w myśl zaś art. 2376 § 1 Kodeksu pracy, pracodawca jest obowiązany dostarczyć pracownikowi nieodpłatnie środki ochrony indywidualnej zabezpieczające przed działaniem niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia czynników występujących w środowisku pracy oraz informować go o sposobach posługiwania się tymi środkami. W konsekwencji, zdaniem WSA w Szczecinie, bezsporne jest, że do środków ochrony indywidualnej należy: odzież ochronna, ochrony rąk, ochrony nóg, ochrony słuchu, sprzęt ochronny oczu i twarzy, sprzęt ochronny układu oddechowego, ochrony głowy, sprzęt chroniący przed upadkiem z wysokości oraz środki izolujące cały organizm.
Toteż, nie ulega wątpliwości, że praca kuriera wykonywana jest w dużej części na wolnym powietrzu i istnieje potrzeba zapewnienia mu odzieży ochronnej, bowiem jest on narażony na deszcz lub chłód. Sąd przyznał zatem rację organom, że o ile za odzież roboczą i obuwie robocze pracodawca można wypłacać pracownikom ekwiwalent, o czym wprost stanowi art. 2377 § 4 Kodeksu pracy, o tyle przepisy nie przewidują możliwości wypłacenia takiego ekwiwalentu za środki ochrony indywidualnej. Odnosząc się przy tym do twierdzeń skargi, jakoby nie było potrzeby zaopatrywania pracowników w środki ochrony indywidualnej, bowiem konieczność taka istnieje jedynie w sytuacjach, kiedy nie można uniknąć zagrożeń za pomocą środków ochrony zbiorowej lub odpowiedniej organizacji pracy, Sąd stwierdził, że poza takowym powołaniem się na tej treść przepisu § 1 Załącznika nr 2 do rozporządzenia, skarżąca nie wykazała, w jaki to sposób miałoby dojść do wyeliminowania zagrożeń za pomocą środków ochrony zbiorowej lub organizacji pracy w Spółce. Za bezsporne Sąd uznał, że kurierzy świadczą pracę w większości na wolnym powietrzu, w różnych warunkach atmosferycznych, będąc narażonymi na przemoknięcie i działanie chłodu. Skarżąca nie wykazała natomiast, że w przedsiębiorstwie istnieje np. taka organizacja pracy, zgodnie z którą pracownicy w dni deszczowe lub chłodne, nie świadczą pracy na wolnym powietrzu. Dlatego zarzuty w tym zakresie Sąd również uznał za nieuzasadnione.
Oceniając trafność zarzutu naruszenia przez organ odwoławczy przepisów postępowania administracyjnego związanych z terminem w jakim winno być rozpoznane odwołanie Sąd stwierdził, że zarzut ten jest uprawniony. Wydanie przez organ drugiej instancji decyzji po ponad 2,5 miesiącu od daty otrzymania odwołania, przy jednoczesnym braku dowodów na to, że organ prowadził postępowanie wyjaśniające związane z gromadzeniem materiału dowodowego i dokonywanie nowych ustaleń faktycznych, stanowiło uchybienie art. 35 § 3 k.p.a. Jednak uchybienie to nie miało żadnego wpływu na ostateczny wynik sprawy. W tym zakresie Sąd I instancji wyjaśnił, że nie każde naruszenie przepisów postępowania skutkuje uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia przepisów postępowania, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu I instancji, takiego skutku w rozpoznawanej sprawie nie miało przekroczenie przez organ odwoławczy terminu do wydania decyzji, o którym mowa w art. 35 § 3 k.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła "[...]" Sp. z o.o., reprezentowana przez radcę prawnego.
Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie.
Jednocześnie w skardze kasacyjnej pełnomocnik zamieścił wniosek o zasądzenie na rzecz skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania wg norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie § 3, § 4, § 5 oraz § 14 Załącznika nr 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych warunków bezpieczeństwa i higieny pracy poprzez przyjęcie, że pracodawca obowiązany jest do zapewnienia pracownikom wykonującym czynności kurierskie odpowiednio wyposażonego pomieszczenia szatni oraz § 1 Załącznika nr 2 Lp. 1 lit. d do ww. rozporządzenia poprzez przyjęcie, że pracodawca zobowiązany jest do zapewnienia pracownikom odzieży ochronnej.
Nadto skarżący kasacyjnie zaznaczył, że skarga nie dotyczy tabeli przydziału odzieży roboczej dla pracowników.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, jej autor wskazał, iż Sąd I instancji ustalił jedynie stan faktyczny sprawy, natomiast nie odniósł się do przedstawionych argumentów, tzn. nie rozpoznał istoty sprawy. Zdaniem skarżącej kasacyjnie Spółki, Sąd I instancji ograniczył się wyłącznie do powołania § 3 ust. 2 Załącznika nr 3 do przywołanego powyżej rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej stwierdzając, że na tej podstawie pracodawca powinien zapewnić pracownikom pomieszczenie szatni do przechowywania odzieży własnej, roboczej i ochronnej. Tym samym ten kierunek dokonanej wykładni powołanego przepisu prowadziłby do sytuacji, w której każdy pracodawca – niezależnie od charakteru wykonywanej pracy i warunków – miałby obowiązek organizowania szatni spełniającej odpowiednie wymogi.
W ocenie skarżącej kasacyjnie, tego rodzaju wykładnia jest błędna, ponieważ, wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, powinność określoną w tym przepisie może wyłączyć charakter wykonywanej pracy. W rozpoznanej zaś sprawie, Sąd nie uwzględnił istoty i specyfiki pracy świadczonej przez kurierów. Powtórzył w tym zakresie twierdzenia i wywody skargi i stwierdził, że kurierzy przebywają w siedzibie pracodawcy ok. 10 min. pobierając przesyłki i tyle samu czasu – rozliczając się z ich doręczenia.
Autor skargi kasacyjnej uznał nadto, że Sąd I instancji naruszył § 14 powołanego Załącznika do rozporządzenia stwierdzając, że w nakazie pozostawiono stronie możliwość zrealizowania szatni w formie tzw. szatni podstawowej, która zgodnie z ww. regulacją może być urządzona w formie szatni wieszakowej, lecz nie uwzględnił całości treści tego przepisu, który w dalszej części stanowi, iż szatnia podstawowa może być urządzona zamiast osobnych szatni odzieży własnej pracowników oraz szatni odzieży roboczej i ochronnej dla zatrudnionych przy pracach, podczas których zabrudzenie odzieży roboczej i środków ochrony indywidualnej występuje w tak małym stopniu, że nie stwarza ryzyka zanieczyszczenia odzieży własnej pracowników. Szatnia taka powinna mieć bezpośrednie połączenie z umywalnią. Tym samym, w ocenie skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji pominął okoliczność, że w siedzibie zakładu znajdują się wieszaki, na których pracownicy mogą powiesić swoją odzież i nie mają potrzeby korzystać z odrębnych pomieszczeń ani umywalni.
W odniesieniu do nakazu nr 4 nakładającego, w oparciu o Załącznik nr 2 Lp. 1 lit. d. obowiązek wydania pracownikom zatrudnionym przy roznoszeniu przesyłek odzieży ochronnej chroniącej przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi – deszczem i chłodem, skarżący kasacyjnie zauważył, że pracodawca, już w odwołaniu od decyzji Inspektora Pracy, powołał § 1 powołanego Załącznika, zgodnie z którym środki ochronny indywidualnej powinny być stosowane w sytuacjach, kiedy nie można uniknąć zagrożeń za pomocą środków ochrony zbiorowej lub odpowiedniej organizacji pracy. Jednocześnie pracodawca wskazał, że w zakładzie obowiązuje tabela norm przydziału odzieży i obuwia roboczego, w której uwzględniono dla kurierów przydział spodni roboczych, koszuli, obuwia roboczego na spodach nieśliskich oraz kurtki ocieplanej, uwzględniając specyfikę pracy wykonywanej przez kurierów (kurierzy przemieszczają się głównie miejskimi środkami lokomocji). Co więcej, pracodawca, po konsultacji z pracownikami podjął decyzje o wypłacie ekwiwalentu za odzież roboczą i jednocześnie zobowiązał pracowników do zakupu kurtek, które chronią ich również przed deszczem.
Z tego powodu, według skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji nieprawidłowo oddalił skargę błędnie przyjmując, że Spółka nie wykazała, w jaki sposób miałoby dojść do wyeliminowania zagrożeń za pomocą środków ochrony zbiorowej lub organizacji czasu pracy, podczas gdy wykazana specyfika pracy kurierów oraz ustalona, po konsultacji z nimi, okoliczność wypłaty ekwiwalentu przeczy tym ustaleniom.
WSA w Szczecinie nieprawidłowo zatem oparł się jedynie na stanowisku inspektora pracy, który jako podstawę prawną podał cały załącznik uznając, że pracodawca nie wydał środków ochrony osobistej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. Zakres rozpoznania sprawy wyznacza zatem strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.
W rozpatrywanej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Na wstępie należy odnieść do kwestii wypowiedzenia przez skarżącego kasacyjnie pełnomocnictwa udzielonego radcy prawnemu M. S. Jak wynika z treści art. 42 § 1 P.p.s.a., wypowiedzenie pełnomocnictwa przez mocodawcę odnosi skutek prawny w stosunku do sądu od dnia zawiadomienia go o tym. Przy ustalaniu dnia zawiadomienia sądu istotna jest data, w której sąd faktycznie dowiedział się o wypowiedzeniu, tj. dzień doręczenia sądowi stosownego pisma lub złożenia go w biurze podawczym sądu. Dopiero od chwili powzięcia wiadomości o wypowiedzeniu pełnomocnictwa przez mocodawcę, sąd ma obowiązek traktowania strony, jako działającej bez pełnomocnika. Oznacza to, że czynności procesowe pełnomocnika dokonane wobec sądu a także sądu wobec pełnomocnika, a w konsekwencji wobec strony (np. doręczenie) przed zawiadomieniem go o wypowiedzeniu pełnomocnictwa są procesowo skuteczne (por. wyrok SN z 24 lutego 2006 r., II CK 425/05, Biul. SN 2006/5/13).
Jak wynika z akt sprawy, Sąd doręczył w dniu 21 grudnia 2011 r. pełnomocnikowi skarżącej kasacyjnie Spółki zawiadomienie o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 31 stycznia 2012 r. NSA został powiadomiony o wypowiedzeniu przez Spółkę pełnomocnictwa udzielonego radcy prawnemu M. S. w dniu [...] stycznia 2012 r. Zatem doręczenie Spółce zawiadomienia o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 31 stycznia 2012 r. było, w ocenie NSA, procesowo skuteczne.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie § 3, § 4, § 5 oraz § 14 Załącznika nr 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy poprzez przyjęcie, że pracodawca zobowiązany jest do zapewnienia pracownikom wykonującym czynności kurierskie odpowiednio wyposażonego pomieszczenia szatni, nie jest zasadny. Uzasadniając ten zarzut, autor skargi kasacyjnej, podkreślił, iż Sąd I instancji nie uwzględnił charakteru wykonywanej przez kurierów pracy, kurierzy przebywają bowiem w siedzibie pracodawcy jedynie około 10 minut, aby pobrać przesyłki, mają też tam udostępnione wieszaki.
Zdaniem autora skargi kasacyjnej, powinności nałożone na pracodawcę przepisem § 3 ust. 2 Załącznika nr 3 do cyt. rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej może wyłączać fakt, że "pracownicy nie mają obowiązku ani potrzeby zmieniania odzieży, ponieważ przychodzą już do pracy w odzieży roboczej".
Oceniając ten zarzut, wskazać należy, iż w myśl § 3 ust. 2 cyt. rozporządzenia pracodawca zatrudniający do dwudziestu pracowników powinien zapewnić im, co najmniej, ustępy i umywalki a także warunki do higienicznego przechowywania odzieży własnej (domowej), roboczej i ochronnej oraz do higienicznego spożywania posiłków. Jeżeli w zakładzie pracy takiego pracodawcy nie występują czynniki szkodliwe dla zdrowia i prace brudzące lub nie występują szczególne wymagania sanitarne, miejsce do spożywania posiłków, przechowywania odzieży oraz umywalki mogą znajdować się w jednym pomieszczeniu. Z kolei przepis § 4 ust. 1 stanowi, iż odzież powinna być przechowywana w szatniach lub odpowiednio w pomieszczeniach, o których mowa w § 3 ust. 2. Pracownicy zatrudnieni w pomieszczeniach biurowych mogą przechowywać swoją odzież w przeznaczonych do tego miejscach w pomieszczeniach pracy (§ 4 ust. 2).
Z przytoczonych przepisów wynika, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że ustawodawca nie uzależnił obowiązku pracodawcy zapewnienia pracownikom szatni od faktycznej potrzeby lub obowiązku zmiany odzieży. Zatem podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność braku potrzeby czy obowiązku zmiany, przez zatrudnionych w Spółce kurierów, odzieży nie mogła mieć wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji Okręgowego Inspektora Pracy w Szczecinie oraz utrzymanego nią w mocy nakazu z dnia [...] maja 2010 r.
Dodać należy, iż obowiązek zapewnienia warunków do higienicznego przechowywania odzieży własnej, roboczej i ochronnej może być także realizowany w formie tzw. szatni podstawowej zamiast osobnych szatni odzieży własnej pracowników oraz szatni odzieży roboczej i ochronnej, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji. Możliwość ta wynika z treści § 14 ust. 1 Załącznika nr 3 do cyt. rozporządzenia. W szatni podstawowej, jak stanowi § 15 Załącznika nr 3, mogą być zastosowane stojaki wieszakowe. Wymogu urządzenia szatni podstawowej nie spełnia, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, udostępnianie kurierom wieszaków, na których wszyscy pracownicy mogą wieszać swoją odzież.
Nie jest zasadny również drugi z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego, a mianowicie zarzut naruszenia § 1 oraz Lp. 1 lit. d Tabeli nr 2 Załącznika nr 2 do cyt. rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej poprzez przyjęcie, że pracodawca zobowiązany jest do zapewnienia pracownikom odzieży ochronnej. W myśl bowiem § 1 Załącznika nr 2 środki ochrony indywidualnej powinny być stosowane w sytuacjach, kiedy nie można uniknąć zagrożeń lub nie można ich wystarczająco ograniczyć za pomocą środków ochrony zbiorowej lub odpowiedniej organizacji pracy. Z Tabeli nr 2 zatytułowanej "Rodzaje prac, przy których wymagane jest stosowanie środków ochrony indywidualnej" wynika natomiast, iż takimi pracami są między innymi prace na zewnątrz pomieszczeń – w narażeniu na deszcz lub chłód (Tabela nr 2 Lp. 1 lit. d). Nie ulega wątpliwości, zresztą nie kwestionuje tego również pełnomocnik "[...]" Sp. z o.o., iż kurierzy wykonują prace na zewnątrz pomieszczeń Spółki. W takiej sytuacji na pracodawcy spoczywa obowiązek dostarczenia kurierom nieodpłatnie środków ochrony indywidualnej (odzieży ochronnej), co wynika z art. 2376 § 1 Kodeksu pracy w związku z przywołanymi powyżej przepisami rozporządzenia.
Podnoszona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej kwestia dopuszczalności wypłaty kurierom ekwiwalentu pieniężnego na zakup odzieży roboczej, nie została w żaden sposób powiązania z obowiązującymi w tym zakresie przepisami. Ani bowiem § 1 Załącznika nr 2 do cyt. rozporządzenia, ani powyżej przywołana Tabela nr 2 Załącznika nr 2 do cyt. rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej nie zawierają regulacji dotyczącej ekwiwalentu pieniężnego za używanie przez pracownika własnej odzieży roboczej i obuwia roboczego. Regulacja ta zawarta jest w przepisie art. 2377 § 4 Kodeksu pracy, jednakże przepis ten nie został powołany w skardze kasacyjnej, co uniemożliwia rozpoznanie zarzutu w tym zakresie.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę kasacyjną.