I OSK 99/16

I OSK 99/16 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2016-01-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-01-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Wiesław Morys /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1047/15 - Wyrok WSA w Warszawie z 2015-10-20
Skarżony organ
Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2014 poz 195
art. 2 ust. 1
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi  granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys, po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1047/15 w sprawie ze skargi A. G. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego oddala skargę kasacyjną. 2
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1047/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. G. na sprecyzowane w sentencji postanowienie Ministra Skarbu Państwa.
W jego uzasadnieniu wskazano, że decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], Wojewoda Małopolski potwierdził A. G. w pkt 1 decyzji prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. R. oraz Z. M. udziału w prawie własności nieruchomości położonej poza obecnymi granicami RP w S. przy ul. [...], woj. l., natomiast w pkt 5 odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia powyższej nieruchomości przez T. R. i M. G. Powyższa decyzja wobec niewniesienia przez stronę odwołania stała się ostateczna z dniem [...] grudnia 2013 r.
Pismem z dnia [...] października 2014 r. (data nadania) A. G. złożył wniosek o "przywrócenie prawa do rekompensaty" po M. G. oraz T. R., w związku z nowelizacją ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2013 r. Zaznaczył, że prosi "o uwzględnienie prośby i rozpatrzenie pomimo opóźnienia".
Postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], Wojewoda Małopolski odmówił A. G. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w trybie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r., poz. 195), w sprawie zakończonej ostateczną decyzją tego organu z dnia [...] grudnia 2013 r. W uzasadnieniu wyjaśnił, iż strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku.
Pismem z dnia [...] marca 2015 r. A. G. wniósł do Ministra Skarbu Państwa zażalenie na to postanowienie. Podniósł, że uchybienie terminu nastąpiło z powodu złego stanu zdrowia oraz podeszłego wieku. Zaznaczył również, że podanie do organu wojewódzkiego pisał sam, natomiast żona przepisała je ze względu na bardziej czytelny charakter pisma. Ponadto wskazał, iż żona nie może aktywnie uczestniczyć w sprawie, ponieważ sama jest osobą starszą i chorą, a z wyjątkiem żony nie ma żadnej rodziny.
Minister Skarbu Państwa zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. utrzymał w mocy powyższe postanowienie Wojewody Małopolskiego, gdyż podzielił stanowisko organu I instancji, iż okoliczność braku winy A. G. w uchybieniu terminu nie została uprawdopodobniona. Powołując się na zły stan zdrowia wnioskodawca nie uprawdopodobnił w żaden sposób, że pogorszenie go miało miejsce jedynie w okresie skutecznego wniesienia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2013 r. i było tego rodzaju, że uniemożliwiało mu podejmowanie czynności procesowych. Jednocześnie wnioskodawca nie wyjaśnił, dlaczego w tym okresie nie skorzystał z pomocy dorosłego domownika, tj. K. G.
Od w/w postanowienia A. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W jej uzasadnieniu wskazał, że o braku jego winy w uchybieniu terminu świadczą oceny lekarzy, istniejące schorzenia oraz podeszły wiek (kończy 80 lat). Dodał, iż jego stanowisko nie jest "gołosłowne", ponieważ opiera się na orzeczeniach lekarskich dołączonych do akt sprawy.
W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i jednocześnie podtrzymał prezentowane w sprawie stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał wniesioną skargę za niezasadną, bowiem przyjął, iż skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania nastąpiło bez jego winy. Zwrócił uwagę, że choroba może być okolicznością, która pozwala na uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu tylko w sytuacji, gdy ma charakter nagły, gdy dana osoba przez bieg całego okresu do dokonania czynności procesowej nie mogła opuszczać domu i nie miała możliwości posłużenia się innymi osobami (domownikiem lub pełnomocnikiem), aby nadać przesyłkę na poczcie (p. wyrok NSA z dnia 22 marca 2013r., sygn. akt II OSK 2267/11). Sam fakt choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu (p. wyrok NSA z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 353/10; wyrok NSA z dnia 22 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 2267/11; wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1599/12). Także sam podeszły wiek nie uzasadnia braku winy w uchybieniu terminu (p. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lipca 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 390/10). Z treści przedłożonego w sprawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że A. G. ma obniżoną sprawność ruchową i powinien korzystać z leczenia specjalistycznego (pkt 6 i 9 orzeczenia), lecz jest osobą względnie samodzielną - nie wymaga zaopatrzenia w przedmioty ułatwiające jego funkcjonowanie, czy też konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 5 i 7 orzeczenia). Ponadto w toku całego postępowania poprzedzającego wydanie decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2013 r. skarżący działał samodzielnie i nie wskazywał na jakiekolwiek trudności związane ze sporządzaniem pism kierowanych do organu wojewódzkiego. Mając to na uwadze, Sąd Wojewódzki, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., orzekł jak w sentencji zaskarżonego wyroku.
Skargę kasacyjną od niego wniósł A. G. postulując jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym w myśl art. 182 § 2 P.p.s.a.
Zaskarżonemu wyrokowi - na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. – zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 oraz § 2 K.p.a., poprzez nienależytą ocenę naruszenia przez Ministra Skarbu Państwa art. 58 § 1 oraz § 2 K.p.a. i zaaprobowanie stanowiska, że ustalone w sprawie okoliczności faktyczne nie dawały podstawy do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., poprzez nienależytą ocenę naruszenia przez orzekający w sprawie organ administracji publicznej prawa procesowego, przejawiającego się w szczególności brakiem dostatecznego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, co było zasadne uwzględniając okoliczności sprawy, w szczególności zaniechaniem zwrócenia się o opinię na temat wpływu stanu zdrowia skarżącego na zawinienie uchybienia terminu,
- art. 141 § 4 P.p.s.a, poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku nieodpowiadającego wymogom ustawowym w konsekwencji zaaprobowania wadliwie ustalonego stanu faktycznego przez orzekający w sprawie organ administracji publicznej oraz niewyjaśnienie w uzasadnieniu przyczyn uznania, że choroby skarżącego nie uzasadniały przyjęcia "braku winy" w uchybieniu terminu,
- art. 134 § 1 w zw. z art. 151 P.p.s.a. poprzez nierozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, bez związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygnięcia i ograniczenia się do wąsko rozumianych twierdzeń skargi, co skutkowało niestwierdzeniem, że zaskarżone postanowienie błędnie odmówiło przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, co z kolei doprowadziło do zastosowania przepisu art. 151 P.p.s.a. i niezasadnego oddalenia skargi.
W motywach skargi kasacyjnej podniesiono, że w rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenie dla przywrócenia terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania, zgodnie z art. 58 § 1 i 2 K.p.a., ma starczy wiek skarżącego i liczne poważne schorzenia, na które cierpi, ograniczające jego sprawność umysłową, a także normalną działalność życiową, w tym związaną z załatwianiem różnych spraw. W tej szczególnej sytuacji nie można zarzucić skarżącemu, że nie zachował staranności przy dokonywaniu czynności procesowych, że to z jego winy doszło do przekroczenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Przedstawiony i udokumentowany w aktach sprawy stan faktyczny świadczy o w pełni wiarygodnym uprawdopodobnieniu, zgodnie z art. 58 K.p.a., że uchybienie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od skarżącego. Zaskarżony wyrok jedynie powtarza stanowisko organu, a pomija zasadnicze, kluczowe fakty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może na posiedzeniu niejawnym rozpoznać skargę kasacyjną, jeżeli jest ona oparta wyłącznie na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., a strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, zaś pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Ponieważ zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w art. 182 § 2 P.p.s.a., skargę kasacyjną można było rozpoznać na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 §1 P.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając zaskarżony wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał ten wyrok za trafny, a skargę kasacyjną za opartą na nieusprawiedliwionej podstawie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, osoby, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, strony mogą złożyć wniosek o wznowienie postępowania. Przepisy dotyczące wznowienia postępowania, o którym mowa w art. 145a K.p.a. stosuje się odpowiednio, z tym że termin na zgłoszenie żądania wznowienia postępowania wynosi 6 miesięcy i biegnie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, co nastąpiło w dniu 27 lutego 2014 r. Termin, o którym mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy upłynął zatem w dniu 27 sierpnia 2014 r. Tymczasem wniosek skarżącego o wznowienie postępowania w trybie art. 2 ust. 1 tej ustawy został złożony w dniu [...] października 2014 r. (data stempla pocztowego). Zgodnie zaś z art. 58 § 1 K.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2).
W rozpoznawanej sprawie, jako przyczynę uprawdopodabniającą brak winy po stronie skarżącego w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania wskazano zły stan zdrowia skarżącego (liczne, ciężkie i przewlekłe choroby) oraz jego podeszły wiek, które zdaniem skarżącego znacznie ograniczają normalne funkcjonowanie, w tym załatwienie podstawowych spraw życiowych. Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionując ciężkiej sytuacji skarżącego związanej ze stanem zdrowia i wiekiem, uznał jednak że w tej sprawie powołane okoliczności nie mogły stanowić podstawy do skutecznego domagania się przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Zasadnie zatem Sąd I instancji ocenił, że postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2015 r. utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody Małopolskiego z dnia [...] marca 2015 r. o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania odpowiada prawu.
W ugruntowanym już orzecznictwie sądowym wskazuje się, że przy ocenie czy uchybienie terminu było zawinione, należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy po stronie zainteresowanego należy zaliczyć np.: przerwę w komunikacji, powódź, pożar czy nagłą chorobę, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko przedstawione przez Sąd I instancji, że sam fakt występowania schorzeń - nawet ciężkich - u zainteresowanego przywróceniem terminu, nie przemawia, przy zastosowaniu obiektywnego miernika wymaganej staranności, za stwierdzeniem braku winy w uchybieniu terminu. Fakt choroby, czy podeszły wiek, nie są równoznaczne z niemożnością dokonania czynności procesowej. Tylko choroba, która uniemożliwia osobiste działanie, przy braku możliwości skorzystania z pomocy lub zastępstwa innych osób, usprawiedliwia niedochowanie terminu do dokonania tej czynności. W niniejszej sprawie podniesione przez skarżącego okoliczności nie mają charakteru nagłego, udaremniającego możliwość złożenia wniosku o wznowienie postępowania w terminie. Liczne choroby skarżącego, będącego osobą starszą, mają charakter przewlekły i trwają od dłuższego czasu, tym bardziej więc nie mogą - w okolicznościach tej sprawy - być podstawą do przywrócenia terminu. Tak więc, mimo że skarżący przedstawił dokumentację medyczną, nie można uznać by świadczyła ona o tym, że stan zdrowia skarżącego, w istotnym dla przedmiotowej kwestii okresie, uniemożliwiał mu prowadzenie spraw i dokonywanie czynności, co nie mogło stanowić podstawy do przywrócenia terminu. Tak jak podstawy tej nie może również stanowić podeszły wiek skarżącego. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego nawet najpoważniejsza choroba o charakterze przewlekłym, o ile tylko strona ma obiektywne możliwości podjęcia określonych czynności w postępowaniu sądowym, nie może być wystarczającym powodem dla uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione. Dopiero nagłe, niedające się wcześniej przewidzieć zdarzenie, może stanowić uprawdopodobnienie okoliczności przemawiających za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu (p. postanowienie NSA z 30 grudnia 2008 r., I OZ 925/08, publ. CBOSA). Podkreślić należy, iż tylko w sytuacji, gdy strona dołożyła wszelkiej staranności i dbałości o swoje interesy, a niedopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody - w danych warunkach - nie do przezwyciężenia można uznać, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Przywrócenie bowiem terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa.
Należy również zwrócić uwagę, iż wymieniane przez skarżącego schorzenia, mimo swej uciążliwości, nie ograniczały jego aktywności w trackie prowadzenia postępowania administracyjnego. Jak zaznaczył Sąd I instancji skarżący wniósł do Wojewody Małopolskiego oświadczenia z dnia [...] grudnia 2007 r., [...] września 2009r., [...] lutego 2010 r., formularz wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty (pismo z dnia [...] października 2008 r.), pisma z dnia [...] kwietnia 2009 r., [...] września 2009 r., [...] września 2009 r. z załącznikami (na wezwanie organu). Skarżący także przedstawiał organowi swoje pisemne stanowisko, przesyłał dokumenty, kopie dokumentów, operat szacunkowy (pisma z dnia [...] czerwca 2010 r., [...] marca 2011r., [...] lutego 2012 r., [...] sierpnia 2013 r.). Poza tym uczestniczył osobiście w przesłuchaniu jako świadek (protokół z dnia [...] lipca 2011 r.). Samodzielnie sporządził skargę. Niektóre ze złożonych pism jedynie podpisywał (pisma z dnia [...] listopada 2010 r., [...] października 2014 r., [...] grudnia 2014 r., zażalenie z dnia [...] marca 2015 r.). Wynika z tego, że stan zdrowia skarżącego nie stanowił przeszkody w prowadzeniu jego własnych spraw. Tym samym za niezasadne uznać należy zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące nienależytej oceny okoliczności sprawy związanych z wiekiem i stanem zdrowia skarżącego.
Chybiony jest również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 141 § 4 P.p.s.a. Stwierdzić bowiem trzeba, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy określone w powołanym wyżej przepisie, w tym stan sprawy, zarzuty skargi, stanowiska stron, podstawę prawną oraz jej wyjaśnienie. Sąd ten nie tylko wskazał podstawę prawną rozstrzygnięcia, lecz również przytoczył brzmienie stosownych przepisów, dokonując ich interpretacji także w kontekście stawianych zarzutów. Skonfrontował stan faktyczny sprawy z podstawą prawną rozstrzygnięcia uznając, iż nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające przywrócenie skarżącemu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Zarzut ten zresztą wyjątkowo tylko może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, a to w sytuacji braku ustaleń faktycznych, bądź innych wad uchylających wyrok spod kontroli instancyjnej (p. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09 (ONSAiWSA z 2010 r., nr 3, poz. 39). Takiego zarzutu zaskarżonemu wyrokowi nie sposób postawić. W jego ramach niepodobna przy tym kwestionować merytorycznej materii rozstrzygnięcia.
Wreszcie trzeba zwrócić uwagę, że autor skargi kasacyjnej motywując zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. nie wskazał, jakie fakty winien wziąć Sąd meriti pod rozwagę z urzędu. Przeto nie jest on uzasadniony. Wytyk braku opinii o wpływie stanu zdrowia skarżącego kasacyjnie na możliwość dokonywania czynności procesowych jest chybiony, gdyż w świetle zebranych dotąd dowodów i w okolicznościach sprawy dowód ten był zbędny.
Prowadzi to do konkluzji o prawidłowym zastosowaniu przepisu art. 151 P.p.s.a.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając zarzuty skargi kasacyjnej za niezasadne, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 i § 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku.
-----------------------
3