I OSK 986/24

I OSK 986/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący/
Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/
Maciej Dybowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1085/23 - Wyrok WSA w Krakowie z 2024-01-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 29 maja 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1085/23 w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie refundacji podatku VAT oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 29 stycznia 2024 r., III SA/Kr 1085/23 w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 15 maja 2023 r. nr SKO.PS/4110/428/2023 w przedmiocie odmowy refundacji kwoty odpowiadającej podatkowi VAT za dostarczone paliwa gazowe, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
W dniu 8 lutego 2023 r. Z. K. złożyła wniosek o wypłatę refundacji podatku VAT za dostarczane paliwa gazowe w 2023 r. Burmistrz [...] jako organ l instancji decyzją z dnia 26 kwietnia 2023 r. odmówił skarżącej refundacji kwoty odpowiadającej podatkowi VAT wynikającej z opłaconej faktury dokumentującej dostarczenie paliw gazowych. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że źródło ogrzewania gospodarstwa domowego nie było wpisane ani zgłoszone do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB), zaś deklaracja została złożona w dniu 6 kwietnia 2023 r., tj. po terminie ustawowym. W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji Z. K. podniosła, że piec gazowy jest jej głównym źródłem ogrzewania od 3 lat, zaś niezgłoszenie go do CEEB wynikało z niedopatrzenia. Decyzją z dnia 15 maja 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy ww. decyzję organu I instancji. Kolegium uznało, że podstawy materialnoprawne refundacji kwoty odpowiadającej podatkowi VAT wynikającej z opłaconej faktury dokumentującej dostarczenie paliw gazowych, uregulowane zostały w ustawie z dnia 15 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. oraz w 2024 r. w związku z sytuacją na rynku gazu (Dz.U. 2022.2687 ze zm.), dalej jako "ustawa". Z treści art. 18 ustawy wynika, że co do zasady refundacja przysługuje w sytuacji kiedy urządzenie grzewcze zasilane paliwami gazowymi zostało zgłoszone do CEEB do dnia wejścia w życie ustawy, to jest do dnia 21 grudnia 2022 r. W rozpoznawanej sprawie skarżąca zwróciła się do organu l instancji o wypłatę refundacji podatku VAT za dostarczone paliwa gazowe w 2023 r. – w dniu 8 lutego 2023 r. dla gospodarstwa domowego w miejscowości K. [...]. W toku postępowania do akt załączono deklarację dotyczącą źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, wypełnioną w dniu 13 kwietnia 2023 r., w której wnioskodawczyni zgłosiła kocioł gazowy jako źródło c.o. i c.w.u. Organ zauważył, że w odwołaniu potwierdzony został ww. fakt, iż deklaracja do CEEB została złożona po raz pierwszy 13 kwietnia 2023 r., co zostało uzasadnione przeoczeniem jej wcześniejszego złożenia. Odwołująca się potwierdziła także, że piecem gazowym ogrzewa od 3 lat. Zdaniem Kolegium z powyższego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że na dzień wejścia w życie ustawy, to jest w dniu 21 grudnia 2023 r. Z. K. dla nieruchomości położonej w [...] [...], nie miała złożonej deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw. Deklarację złożyła dopiero 13 kwietnia 2023 r. W oparciu o powyższe ustalenie Kolegium stwierdziło, że nie można przyznać wnioskodawczyni refundacji podatku VAT za dostarczone paliwa gazowe, albowiem nie spełnia ona warunku określonego w art. 18 pkt 1 ustawy. Kolegium stwierdziło także, że w sprawie nie mają znaczenia przyczyny, dla których odwołująca się nie dokonała zgłoszenia źródła ogrzewania wcześniej, jak i fakt ogrzewania od 3 lat nieruchomość kotłem na paliwo gazowe.
W skardze wniesionej na powyższą decyzję Z. K. podniosła, że piec gazowy jest jej głównym źródłem ogrzewania od kilku lat. Niezgłoszenie tego źródła ogrzewania do CEEB wynikało wyłącznie z niedopatrzenia. Skarżąca wyjaśniła, że była pewna, iż złożyła deklarację ale, jak się okazało, złożyła tylko deklarację swojej mamy dla adresu [...] [...], a o swojej zapomniała. Było to też częściowo utrudnione przez pandemię koronawirusa. Skarżąca zwróciła się o przyznanie refundacji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przywołanym na wstępie wyrokiem z dnia 29 stycznia 2024 r. uwzględnił skargę wskazując, iż warunkiem koniecznym do przyznania przedmiotowej refundacji jest sam fakt ujawnienia głównego źródła ogrzewania w CEEB, niezależnie od daty jego zgłoszenia. Warunek ten w niniejszej sprawie został spełniony przez skarżącą. Najistotniejsze jest bowiem osiągnięcie celu regulacji ustawowej, którym jest pomoc osobom o niskich dochodach, równoważąca podwyżki cen nośników grzewczych. Zastosowanie wyłącznie wykładni językowej w niniejszej sprawie naruszyłoby art. 32 Konstytucji RP, gdyż jak wyżej wskazano, przy innych tego typu dodatkach pomocowych, ustawodawca wprowadził łagodniejsze rygory związane z ich przyznaniem.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:
1) prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a w związku z art. 18 pkt 1 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji, przez niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że dla spełnienia warunku do przyznania refundacji kwoty odpowiadającej podatkowi VAT wynikającej z opłaconej faktury wystarczający jest sam fakt ujawnienia głównego źródła ogrzewania w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB), niezależnie od daty zgłoszenia i w konsekwencji dopuszczalne jest przyznanie refundacji również za okres poprzedzający dzień zgłoszenia źródła ogrzewania do CEEB, podczas gdy wykładnia Językowa tego przepisu Jednoznacznie wskazuje, że warunkiem sine qua non przyznania refundacji jest uprzednie zgłoszenie lub wpisanie do CEEB urządzenia grzewczego zasilanego paliwami gazowymi, a zatem w sytuacji pierwszego zgłoszenia urządzenia grzewczego do CEEB, które nastąpiło dopiero po dniu złożenia wniosku o refundację, refundacja ta nie może zostać przyznana;
2) przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w związku z art. 6 k.p.a. oraz art. 188 pkt 1, art. 193 i art. 7 Konstytucji RP, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji organów obu instancji w konsekwencji:
a) nieuprawnionej oceny, że wykładnia językowa przepisu art. 18 pkt 1 ustawy narusza art. 32 Konstytucji RP, podczas gdy co do zasady kompetencje do oceny zgodności przepisów z Konstytucją RP ma Trybunał Konstytucyjny, który dotychczas nie orzekł o niekonstytucyjności tego przepisu, a w konsekwencji organ administracji oraz sąd mają obowiązek działania na podstawie przepisu, który ma moc obowiązującą, a jego wykładnia językowa nie budzi wątpliwości;
b) niewystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego w przypadku stwierdzenia wątpliwości co do konstytucyjności przepisu.
Na podstawie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowi art. 18 ustawy. Stanowi on, że w przypadku gdy odbiorca paliw gazowych w gospodarstwie domowym, o którym mowa w art. 62b ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne wykorzystuje jako główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego urządzenia grzewcze zasilane paliwami gazowymi, o których mowa w art. 3 pkt 3a ww. ustawy Prawo energetyczne oraz jest osobą w gospodarstwie domowym jednoosobowym lub osobą w gospodarstwie domowym wieloosobowym, w którym wysokość przeciętnego miesięcznego dochodu nie przekracza kryterium dochodowego określonego szczegółowo w ustawie, to przysługuje mu refundacja kwoty odpowiadającej podatkowi VAT wynikającej z opłaconej faktury dokumentującej dostarczenie paliw gazowych od dnia 1 stycznia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. Powyższa regulacja prawna, w zakresie warunku wykorzystywania jako główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego urządzeń grzewczych zasilanych paliwami gazowymi, formułuje warunek szczegółowy i domaga się wpisania lub zgłoszenia ww. głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego do CEEB, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U.2022.438 ze zm.), dalej jako "u.w.t.", do dnia wejścia w życie ustawy, tj. do 21 grudnia 2022 r. albo po tym dniu – w przypadku głównego źródła ogrzewania wpisanego lub zgłoszonego po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej u.w.t. Przepis art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 28 października 2020 r. o zmianie ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz niektórych innych ustaw. (Dz.U.2020.2127 ze zm.), dalej jako "ustawa nowelizująca", stanowił, iż właściciele lub zarządcy budynku lub lokalu winni złożyć powyższa deklarację w odniesieniu do źródła ciepła lub źródła spalania paliw, eksploatowanych w dniu ogłoszenia komunikatu, o którym mowa w art. 18 pkt 6 ustawy nowelizującej, nie później niż w terminie 12 miesięcy od dnia ogłoszenia tego komunikatu. Termin ten mijał 30 czerwca 2022 r. Z okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, iż skarżąca w powyższym terminie zgłoszenia do CEEB nie dokonała. Po raz pierwszy dokonała zgłoszenia do CEEB głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego w dniu 13 kwietnia 2023 r.
Nie ulega wątpliwości, że pogląd zaprezentowany przez organy na tle okoliczności niniejszej sprawy znajduje oparcie w literalnym brzmieniu ustawy. Trafnie jednak zauważa Sąd I instancji, iż powyższe nie wyczerpuje należytej wykładni prawa rozumianej jako poznanie znaczenia normy prawnej inkorporowanej w przepisie prawa. Normę prawną rekonstruuje się z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych, a wykładnia prawa będąc operacją myślową dokonywaną przy wykorzystaniu wszystkich trzech grup dyrektyw interpretacyjnych (językowych, systemowych, funkcjonalnych) nie może ograniczać się do wykładni językowej jednego przepisu lecz jest operacją, w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów prawa stanowionego na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów (vide: wyrok TK z dnia 10 grudnia 2002 r.,P 6/02, OTK-A 2002/7/91). Oczywiste jest, że jednakowe rezultaty interpretacji otrzymane wg tych trzech typów dyrektyw wzmacniają uzyskany rezultat wykładni, natomiast różnice rezultatów wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej wymagają podjęcia decyzji o pierwszeństwie któregoś z nich (vide: M.Zieliński, Clara non sunt interpretanda – mity i rzeczywistość, ZNSA 2012/6/18-21; M.Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, LexisNexis 2012, s. 238 – 239). Brak zgody na określony wynik procesu interpretacji prawa, nie może stanowić usprawiedliwienia dla zaniechania poznania treści normy prawnej przy użyciu wszystkich reguł interpretacyjnych. Faworyzowanie w tym kontekście wyników wykładni gramatycznej jest nieuprawnione (vide: M.Zieliński, Wybrane zagadnienia wykładni prawa, PiP 2009/6, s 12; L.Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010., s. 24.). Jakkolwiek proces wykładni przepisu prawa zwykle rozpoczyna się od reguł językowych to nie powinien się do nich ograniczać. Poprzestanie na wynikach wykładni językowej nie jest uprawnionym zabiegiem interpretacyjnym i stanowisko takie odwołuje się do starszych poglądów doktryny i judykatury. W najnowszej nauce prawa dominujący jest pogląd, że dyrektywy funkcjonalne i systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet w tych sytuacjach, gdy wykładnia językowa prowadzi do jednoznacznych rezultatów (vide: M.Zieliński, Wybrane zagadnienia wykładni prawa, PiP 2009/6, s. 3; Z.Radwański, M.Zieliński, Wykładnia prawa cywilnego, SPP 2006/15 s. 29; L.Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010., s. 152; M.Zirk-Sadowski: Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. C.H.Beck 2015 r., tom 4, s. 204; M.Gutowski, P.Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji. C.H.Beck 2017 r., s. 275; postanowienie SN z dnia 26 kwietnia 2007 r., I KZP 6/07, OSNKW 2007/5/37; uchwała NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., I OPS 8/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Nie budzi zastrzeżeń, iż celem wprowadzenia regulacji prawnej z art. 18 ustawy jest ochrona osób o niewysokich dochodach przed skutkami wyjątkowo wysokiego wzrostu cen gazu wywołanego wieloma przyczynami, z których niektóre miały globalny zasięg. Jak wynikało z projektu ustawy jej przepisy miały ograniczyć wzrost kosztów dla odbiorców paliw gazowych w gospodarstwach domowych o najniższych dochodach, zużywających paliwa gazowe do celów grzewczych. W tym celu przewidziano mechanizm refundacji podatku od towarów i usług, poniesionego przez odbiorców przy zakupie tych paliw dostarczonych w 2023 r., w sytuacji udokumentowania dostarczenia tych paliw do odbiorców (druk sejmowy nr IX. 2804). W takiej sytuacji uczynienie warunkiem refundacji faktu zgłoszenia źródła ogrzewania do CEEB jest działaniem racjonalnym, umożliwia bowiem osobom ubogim nabycie prawa do refundacji, oczywiście w razie spełnienia pozostałych warunków nabycia tegoż świadczenia, a jednocześnie wzmacnia obowiązek zgłaszania źródeł ogrzewania do CEEB. Natomiast dalsze zastrzeżenie w owym warunku, że chodzi o zgłoszenia dokonane do dnia wejścia w życie ustawy, nie realizuje celu przyznania owej refundacji. Warunek w takim kształcie odwołuje się bowiem do zdarzenia, które nastąpiło przed wejściem w życie ustawy, a więc w istocie odwołuje się do faktów, które już nastąpiły i na które strona nie ma już wpływu. Stanowi to dalszą konsekwencję wyprowadzoną wobec tych osób, które nie dokonały zgłoszenia źródła ogrzewania do CEEB w terminie, o którym stanowi art. 15 ust. 1 ustawy nowelizującej, i w sposób nie mający dostatecznego uzasadnienia w wartościach, które ma realizować ustawa, wyłącza możliwość realizacji jej celu w stosunku do tych osób ubogich, które nie dokonały zgłoszenia źródła ogrzewania do CEEB do dnia wejścia w życie ustawy. Jeżeli za dodatkowy cel ustawy, poza łagodzeniem skutków wyjątkowo wysokiego wzrostu cen gazu, uznać zachęcanie społeczeństwa do wypełnienia obowiązku zgłoszenia źródła ogrzewania do CEEB, choć ten wynika z ustawy, a jego niewykonanie stanowi wykroczenie zagrożone karą grzywny (art. 27h u.w.t.), to za wystarczające uznać należy uzależnienie prawa do rekompensaty od zgłoszenia źródeł ogrzewania do CEEB. Ograniczanie prawa do rekompensaty do zgłoszeń dokonanych przed dniem wejścia w życie ustawy nie ma racjonalnego usprawiedliwienia i podważa możliwość realizacji celów ustawy wobec tych wszystkich ubogich odbiorców paliw gazowych, którzy ponoszą wysokie koszty zakupu paliwa gazowego do celów grzewczych, a jednocześnie dokonali zgłoszenia źródła ogrzewania do CEEB.
Trafnie Sąd I instancji w procesie wykładni powyższego przepisu uwzględnił także kontekst systemowy wskazując, iż zagadnienie prawe występujące w niniejszej sprawie było już przedmiotem oceny w orzecznictwie sądów administracyjnych, które jednolicie wskazuje, iż dopiero w 2022 r. ustawodawca powiązał zgłoszone źródła ciepła w deklaracjach CEEB z możliwością otrzymania szeregu dodatków, które miały zrównoważyć wzrastające ceny energii wykorzystywanej do celów grzewczych przez gospodarstwa domowe, ale także podmioty użyteczności publicznej. Jednocześnie ustawodawca wprowadził szereg rekompensat dla przedsiębiorstw energetycznych. Na gruncie wprowadzonych wówczas w życie ustaw: z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U.2023.1630 ze zm.); z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (Dz.U.2023.1704 ze zm.); z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz.U.2022.1967 ze zm.); z dnia 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w 2023 r. (Dz.U.2022.2243 ze zm.), sądy administracyjne opowiadały się za takim rozumieniem warunków łagodzących społeczeństwu wzrost kosztów ogrzewania, które zapewniłyby efektywną pomoc osobom ubogim w ogrzewaniu mieszkań w okresie grzewczym. Kształtując warunki udzielenia takiej pomocy racjonalność prawodawcy nakazuje odwołać się do kryterium proporcjonalności w procesie kształtowania prawa, a zatem w okolicznościach badanej sprawy do takiego zakreślenia warunków przyznania uprawnienia, które efektywnie umożliwi ową pomoc. Zastosowanie wymogu dopełnienia obowiązku zgłoszenia głównego źródła ogrzewania do CEEB w terminie do dnia wejścia w życie ustawy uznać należy, za regulację nadmiarową, sprzeczną z celem ustawy, a także z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Pozbawia ona możliwości spełnienia warunków przyznania świadczenia odwołując się do warunków, zastanych w dacie wejścia w życie ustawy, których strona nie może już odwrócić, a które, o czym była już mowa, nie mają bezpośredniego związku z ulgą jaką przyznaje Państwo ubogim obywatelom w związku z podnoszeniem przez nich wysokich kosztów zakupu paliwa opałowego.
Trafny jest także podniesiony wobec powyższego warunku przyznania prawa do refundacji podatku VAT zarzut jego niezgodności z zasadą równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro na gruncie tej regulacji prawnej wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, to warunki przyznania pomocy państwa, niezależnie od źródeł stosowanego ogrzewania mieszkań, powinny mieć porównywalny charakter. Wynikająca z orzeczenia sądów administracyjnych praktyka przyznawania pomocy Państwa na gruncie ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym, wskazująca, iż przy przyznaniu dodatku węglowego ważny jest stan rzeczywisty, a nie tylko dane wynikające z CEEB, (vide: wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2024 r., I OSK 2003/23, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ), nakazuje uznać sformułowany na gruncie ustawy warunek zgłoszenia źródeł ogrzewania do CEEB do dnia jej wejścia w życie za naruszający materialną zasadą równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Nietrafny jest zatem zarzut naruszenia art. 18 pkt 1 ustawy. Zasadnie Sąd I instancji wskazał, iż najistotniejsze w procesie wykładni powyższego przepisu jest uwzględnienie kontekstu funkcjonalnego dającego możliwość efektywnego osiągnięcie celu regulacji ustawowej, a więc zapewnienia pomocy Państwa osobom o niskich dochodach, która choć w niewielkim zakresie pozwoli zrównoważyć podwyżki cen nośników energii. Wynik wykładni funkcjonalnej koresponduje z rezultatem wykładni systemowej zewnętrznej mającym źródło przede wszystkim w praktyce sądowej ukształtowanej na gruncie innych regulacji prawnych, które podobnie jak ustawa mają zrównoważyć wzrastające ceny energii wykorzystywanej do celów grzewczych. Powyższe wyniki wykładni art. 18 pkt 1 ustawy dają asumpt do pominięcia tej części owego przepisu, która uzależnia prawo do refundacji podatku VAT od zgłoszenia źródła ciepła do CEEB do dnia wejścia w życie ustawy. Tym bardziej, że warunek dokonania powyższego zgłoszenia w terminie zakreślonym w owym przepisie pozostaje dyskryminujący w stosunku do osób, które wykorzystują do ogrzewania inne źródła ciepła, jak chociażby piec węglowy i mają z tego tytułu prawo do dodatku węglowego. Powyższe oznacza, iż wykładnia art. 18 pkt 1 ustawy zaprezentowana w zaskarżonym wyroku należycie uwzględnia także treść art. 32 Konstytucji RP. Tym samym warunek konieczny prawa do refundacji podatku VAT stanowi ujawnienie głównego źródła ogrzewania w CEEB, niezależnie od daty dokonanego zgłoszenia.
Nietrafne są także zarzuty podniesione w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Dokonanie wykładni prawa, rozumiane jako poznanie znaczenia normy prawnej inkorporowanej w przepisie prawa pozostaje obowiązkiem podmiotów stosujących prawo. Brak zgody na określony wynik procesu interpretacji prawa, nie może stanowić usprawiedliwienia dla zaniechania poznania treści normy prawnej przy użyciu wszystkich reguł interpretacyjnych. Faworyzowanie w tym kontekście wyników wykładni gramatycznej jest nieuprawnione (vide: M.Zieliński, Wybrane zagadnienia wykładni prawa, PiP 2009/6, s 12; L.Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010., s. 24.). Dokonywanie interpretacji prawa w oparciu o reguły systemowe, w tym także przy uwzględnieniu norm o konstytucyjnym (nadrzędnym) charakterze, nie stanowi orzekania o zgodności tych norm z Konstytucją RP i nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego wynikającej z art. 188 pkt 1 Konstytucji RP. Nie może być także postrzegane jako negowanie porządku prawnego. Ten bowiem nie jest utożsamiany wyłącznie z wynikami wykładni językowej. Interpretacja prawa stanowi powinność organu stosującego prawo w ramach jednolitego i wewnętrznie spójnego systemu prawa, gdzie znaczenie nadawane poszczególnym przepisom prawnym winno pozostawać spójne z zasadami rządzącymi tym systemem, a zatem w szczególności z przepisami wyższego rzędu. W taki sposób dochodzi do prawidłowego zrekonstruowania normy prawnej, a w konsekwencji do poznania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Należy w tym względzie zauważyć, że obserwowany aktualnie renesans koncepcji dysponowania przez sądy uprawnieniami do oceny zgodności z Konstytucją aktów ustawowych wynika z kilku powodów, wśród których szczególną rolę odegrały rozpoczęte w 2015 r. radykalne zmiany systemu prawa, połączone z daleko idącą ingerencją w sferę ustrojowego usytuowania sądów jako organów niezależnej władzy publicznej. Kryzys konstytucyjny, objawiający się zmianami normatywnymi naruszającymi przyjmowany przez lata standard stanowienia prawa, a także radykalną rekonstrukcją składu personalnego Trybunału Konstytucyjnego oraz realizowanymi w różnym stopniu zmianami w strukturze sądownictwa powszechnego, stanowił katalizator pogłębionych analiz dotyczących funkcji i znaczenia zasady nadrzędności i bezpośredniego stosowania Konstytucji RP w procesie wykładni i stosowania prawa (vide: P.Kardas, Rozproszona kontrola konstytucyjności prawa w orzecznictwie Izby Karnej Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych jako wyraz sędziowskiego konstytucyjnego posłuszeństwa, Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych, Rok XXIII: 2019, z. 4 i przywołane tam poglądy doktryny). Jeżeli zatem w badanej sprawie Sąd I instancji dokonał wykładni przepisu art. 18 ustawy, w wyniku której odmówił uwzględnienia wyniku jego wykładni gramatycznej i odwołał się do wyników wykładni funkcjonalnej, wskazując na cel ustawy, a także wykładni systemowej, wskazując na naruszone zasady i normy konstytucyjne, to skorzystanie z powyższego uprawnienia sądu nie pozostaje w kolizji z funkcją Trybunału Konstytucyjnego, określoną w art. 188 Konstytucji RP.
Sąd I instancji nie naruszył także art. 193 Konstytucji RP. Przedstawione powyżej okoliczności wyraźnie wskazują, iż na gruncie okoliczności niniejszej sprawy, istnieje możliwość zrekonstruowania normy prawnej opierającej się na treści art. 18 ustawy w ramach sądowego stosowania prawa, bez potrzeby przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego na podstawie art. 193 Konstytucji RP. Przepis ten pozwala każdemu sądowi na przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Sama możliwość skierowania do Trybunału pytania prawnego nie zwalnia sądu od badania, czy przepis prawa, który ma zastosować w rozpoznawanej sprawie jest zgodny z Konstytucją RP. Za powyższą tezą przemawia treść art. 193 Konstytucji RP, wskazująca, że skierowanie takiego pytania jest fakultatywne. W sytuacji kiedy sąd napotyka problem zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, powinien w pierwszej kolejności rozważyć, czy problemu tego nie jest w stanie samodzielnie rozstrzygnąć, stosując reguły interpretacyjne i kolizyjne. Biorąc pod uwagę, że obowiązek podejmowania czynności zmierzających do szybkiego załatwienia sprawy spoczywa na sądzie (art. 7 p.p.s.a.), nie powinien on uciekać się do skorzystania z instytucji pytania prawnego jeśli na podstawie posiadanej wiedzy i w oparciu o posiadane kompetencje ma możliwość samodzielnie rozstrzygnąć kwestię będącą przedmiotem skargi. Dopiero brak możliwości usunięcia wątpliwości na tej drodze prowadzi do konieczności sformułowania pytania do Trybunału (vide: postanowienie TK z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. akt P 112/15; P.Hofmański, S.Zabłocki, Elementy metodyki pracy sędziego w sprawach karnych, Lex 2011 wydanie 2; wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2014 r., I OSK 78/14; wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2019 r., I OSK 203/19; wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2019 r., I OSK 2707/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Nie można zatem potwierdzić zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 193 Konstytucji RP, skoro zaskarżony wyrok zapadł bez przedstawienia Trybunałowi pytania prawnego o zgodność przepisu ustawy z przepisami Konstytucji RP. Powyższe nie narusza zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP i 6 k.p.a.).
Niezasadne są zatem także zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 6 k.p.a. oraz art. 188 pkt 1, art. 193 i art. 7 Konstytucji RP.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.