I OSK 985/12

Naczelny Sąd Administracyjny2012-11-30
NSAAdministracyjneWysokansa
pomoc społecznazasiłek celowyniepełnosprawnośćkryterium dochodoweuznanie administracyjneprawo socjalnerenta ZUSwydatki osobiste

NSA oddalił skargę kasacyjną J.K. od wyroku WSA w Szczecinie, uznając, że odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup junkersa była uzasadniona, mimo niepełnosprawności skarżącego, ze względu na posiadane przez niego środki finansowe.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania J.K. specjalnego zasiłku celowego na zakup junkersa. Organy pomocy społecznej oraz WSA w Szczecinie uznały, że mimo niepełnosprawności i trudnej sytuacji życiowej, skarżący posiadał wystarczające środki finansowe (w tym wyrównanie renty z ZUS) na pokrycie tego wydatku. NSA oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego jest fakultatywne i wymaga szczególnie uzasadnionego przypadku, którego w tej sytuacji nie stwierdzono.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną J.K. od wyroku WSA w Szczecinie, który oddalił skargę J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie. Sprawa dotyczyła odmowy przyznania J.K. specjalnego zasiłku celowego na sfinansowanie zakupu junkersa. Organy administracji oraz WSA uznały, że dochód J.K. przekroczył kryterium dochodowe, a posiadane środki finansowe, w tym znaczące wyrównanie renty z ZUS, pozwalały na samodzielny zakup urządzenia. NSA podkreślił, że specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym, przyznawanym w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a sytuacja J.K. nie wykazywała cech nadzwyczajności, które uzasadniałyby przyznanie pomocy. Sąd wskazał, że pomoc społeczna ma charakter doraźny i uzupełniający, a nie zastępujący własne zasoby. Oddalono skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, odmowa jest zgodna z prawem, ponieważ przyznanie specjalnego zasiłku celowego jest fakultatywne i wymaga szczególnie uzasadnionego przypadku, a sytuacja skarżącego, mimo niepełnosprawności, nie wykazywała cech nadzwyczajności, zwłaszcza w kontekście posiadanych środków finansowych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym, przyznawanym w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a sytuacja skarżącego nie była na tyle wyjątkowa, aby uzasadniać jego przyznanie. Posiadane przez skarżącego środki finansowe, w tym wyrównanie renty, pozwalały na samodzielny zakup urządzenia. Pomoc społeczna ma charakter doraźny i uzupełniający, a nie zastępujący własne zasoby.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

u.p.s. art. 41 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Decyzja ma charakter uznaniowy.

Pomocnicze

u.p.s. art. 2 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

u.p.s. art. 3 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.

u.p.s. art. 7 § 5

Ustawa o pomocy społecznej

Pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu niepełnosprawności.

u.p.s. art. 8 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

Określa kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej.

u.p.s. art. 106 § 4

Ustawa o pomocy społecznej

Dotyczy rozpatrywania wniosków o świadczenia z pomocy społecznej.

u.p.s. art. 107 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

Dotyczy przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego.

u.p.s. art. 8 § 12

Ustawa o pomocy społecznej

Dotyczy rozliczania dochodu uzyskanego za określony okres.

k.p.a. art. 104

Kodeks postępowania administracyjnego

Ogólna zasada rozstrzygania spraw administracyjnych.

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi.

p.p.s.a. art. 250

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu.

p.p.s.a. art. 183 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie przez NSA.

p.u.s.a. art. 1 § 2

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Kontrola sądowa decyzji uznaniowych.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Skarżący argumentował, że odmowa przyznania zasiłku celowego jest krzywdząca i narusza jego słuszny interes, a organy nie przeprowadziły należytego postępowania dowodowego. Skarżący zarzucił naruszenie art. 41 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, przekroczenie granic uznania administracyjnego. Skarżący zarzucił niezastosowanie art. 7 pkt 5 u.p.s. i pominięcie faktu jego niepełnosprawności przy ocenie uprawnienia do pomocy. Skarżący argumentował, że otrzymane wyrównanie rentowe powinno być ocenione pod kątem potrzeb osoby niepełnosprawnej i przeznaczone na pilne wydatki, a nie na zakup junkersa.

Godne uwagi sformułowania

specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych pomoc społeczna ma charakter doraźny i uzupełniający kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej nie może sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń

Skład orzekający

Irena Kamińska

przewodniczący

Jacek Fronczyk

sprawozdawca

Jolanta Rajewska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"szczególnie uzasadniony przypadek\" w kontekście przyznawania specjalnego zasiłku celowego, zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej osobom o dochodach przekraczających kryterium, granice uznania administracyjnego w sprawach socjalnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i interpretacji przepisów ustawy o pomocy społecznej, jednakże wypracowane zasady interpretacyjne mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje konflikt między potrzebami osoby niepełnosprawnej a ograniczeniami systemu pomocy społecznej i zasadami przyznawania świadczeń. Jest to przykład rutynowej, ale ważnej dla obywateli interpretacji przepisów socjalnych.

Czy osoba niepełnosprawna zawsze dostanie zasiłek na niezbędne potrzeby? NSA wyjaśnia granice pomocy społecznej.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 985/12 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2012-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-04-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Irena Kamińska /przewodniczący/
Jacek Fronczyk /sprawozdawca/
Jolanta Rajewska
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II SA/Sz 776/11 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2012-01-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
art. 2 ust. 1, art. 3, art. 1 i art. 41 pkt 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Irena Kamińska sędzia NSA Jolanta Rajewska sędzia del. WSA Jacek Fronczyk (spr.) Protokolant asystent Krzysztof Tomaszewski po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2012 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Sz 776/11 w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [..] czerwca 2011 r. nr [..] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 stycznia 2012 r. o sygn. akt II SA/Sz 776/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [..] czerwca 2011 r. nr [..] w przedmiocie zasiłku celowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
Prezydent Miasta Koszalina decyzją z dnia [..] kwietnia 2011 r. nr [..], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 7 pkt 5 i 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 4, art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.: Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 127, poz. 1055), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 5 stycznia 2011 r., odmówił J.K. przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego specjalnego na sfinansowanie zakupu junkersa.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że ponownie rozpatrzył wniosek z dnia 5 stycznia 2011 r. o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków oraz sfinansowanie zakupu junkersa w związku z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [..] kwietnia 2011 r., uchylającą decyzję organu I instancji z dnia [..] lutego 2011 r. Wniosek w części dotyczącej pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup leków, został rozpatrzony i załatwiony decyzją z dnia [..] stycznia 2011 r.
W dniu [..] stycznia 2011 r., na podstawie art. 107 ust. 1 ww. ustawy o pomocy społecznej, przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy i ustalono, że J. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka sam w dwupokojowym mieszkaniu z kuchnią i łazienką, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe, otrzymuje rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Ponadto ustalono, że dochód strony w miesiącu grudniu 2010 r. wynosił 856,47 zł (renta ZUS – 577,92 zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 278,55 zł) i przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, tj. 477,00 zł.
W dniu 8 lutego 2011 r. do organu wpłynęło pismo J.K. z dnia 7 lutego 2011 r. oraz decyzja ZUS z dnia [..] stycznia 2011 r. znak [..], informujące, że od dnia 1 kwietnia 2008 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek, ZUS ponownie ustalił dla strony rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na stałe i dodatek pielęgnacyjny do dnia [..] stycznia 2013 r. Lekarz orzecznik uznał, że J.K. jest całkowicie niezdolny do pracy na stałe i okresowo niezdolny do samodzielnej egzystencji i z tego powodu ustalono nową wysokość renty.
Wraz ze świadczeniem za miesiąc luty 2011 r. wypłacono J.K. należność za okres od dnia 1 kwietnia 2008 r. do dnia 31 stycznia 2011 r. w łącznej kwocie netto 6.853,26 zł. Jest to świadczenie należne za ww. okres, w związku z tym, zgodnie z art. 8 ust. 12 ww. ustawy o pomocy społecznej, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na kolejne miesiące przez okres odpowiadający okresowi, za który uzyskano dochód. Mimo tego wysokość otrzymanej kwoty jest znacząca i przy wykorzystaniu niewielkiej jej części istnieje możliwość zakupienia piecyka gazowego (junkersa) przez stronę we własnym zakresie.
Organ stwierdził ponadto, że posiadane środki finansowe strona winna w pierwszej kolejności przeznaczyć na wskazany cel oraz inne potrzeby bytowe niezbędne do egzystowania.
Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Ta forma pomocy, przewidziana w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, jest świadczeniem fakultatywnym, co oznacza, że organ pomocy społecznej może przyznać pomoc, lecz nie jest do tego zobligowany. Organ, znając sytuację wnioskodawcy, wspiera J.K. systematyczną pomocą. Nie ma ona jednak za zadanie w pełni pokryć potrzeb wnioskodawcy, a jedynie je uzupełnić. Dodatkowo organ zaznaczył, że zasady ogólne ustawy o pomocy społecznej, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1, stanowią że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, oraz zaspokojenie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Posiadane przez J.K. środki finansowe wraz z kwotą wyrównania z ZUS umożliwiają zakup piecyka gazowego we własnym zakresie. Jednocześnie organ wskazał, że ostatnio udzielona pomoc to:
- bezzwrotny zasiłek celowy specjalny na pokrycie kosztów zakupu leków wysokości 180,00 zł, wypłacany po 60,00 zł miesięcznie, w miesiącach: październik, listopad, grudzień 2010 r.;
- odpłatne usługi opiekuńcze w wymiarze 3 godziny dziennie, 2 razy w tygodniu w dni robocze od dnia 1 grudnia 2010 r. do dnia 31 maja 2011 r.;
- bezzwrotny zasiłek celowy specjalny na częściowe pokrycie kosztów naprawy aparatu słuchowego w wysokości 40,00 zł – świadczenie przyznano na miesiąc październik 2010 r.;
- bezzwrotny zasiłek celowy specjalny na częściowe pokrycie kosztów zakupu piecyka gazowego (junkersa do łazienki) w wysokości 80,00 złotych – świadczenie przyznano na miesiąc październik 2010 r.;
- zasiłek celowy specjalny w wysokości 360,00 zł na zakup leków na okres od stycznia do czerwca 2011 r., wypłacany po 60,00 zł miesięcznie.
Organ wskazał także, że J.K. systematycznie otrzymuje dodatek mieszkaniowy.
J.K. powyższą decyzję uczynił przedmiotem odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie, które decyzją z dnia [..] czerwca 2011 r. nr [..] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Koszalina.
W motywach rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że w związku z tym, iż dochód strony przekroczył ustawowe kryterium dochodowe i nie została spełniona jedna z przesłanek do przyznania zasiłku celowego, wniosek J.K. został rozpatrzony pod kątem możliwości przyznania zasiłku celowego specjalnego. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ww. ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Kolegium stwierdziło, że świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego nie ma charakteru obowiązkowego, jest świadczeniem fakultatywnym i jego przyznanie następuje w ramach uznania administracyjnego, przy czym celem pomocy społecznej jest umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna w postaci specjalnego zasiłku celowego jest świadczeniem nieobowiązkowym, a jego przyznanie uzależnione jest od wielkości posiadanych środków finansowych oraz liczby osób i rodzin ubiegających się o pomoc w danym ośrodku pomocy społecznej. Dlatego też, specjalne zasiłki celowe przyznawane są w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a w sytuacji ich przyznania stanowią jedynie uzupełnienie finansowych potrzeb, jakie występują u wnioskodawcy. W ocenie Kolegium, stan faktyczny sprawy, jak i ograniczone możliwości finansowe MOPS w Koszalinie nie pozwalają udzielić zainteresowanemu pomocy w postaci sfinansowania zakupu junkersa, bowiem wypłacone wyrównanie świadczenia rentowego z ZUS i bieżąca pomoc MOPS w Koszalinie wskazują, że nawet przy wykorzystaniu niewielkiej części kwoty 6.853,26 zł wnioskodawca ma możliwość zakupienia piecyka gazowego we własnym zakresie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższą decyzję J.K. wyraził swoje niezadowolenie, wskazując, że rozstrzygnięcie o odmowie przyznania zasiłku celowego jest dla niego nader krzywdzące, zwłaszcza że MOPS w Koszalinie naruszył prawo, nie przeprowadzając postępowania dowodowego, nie wyjaśniając okoliczności istotnych dla sprawy, naruszając przez to jego słuszny interes.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty prezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, rozpoznając sprawę, uznał skargę za nieuzasadnioną, bowiem – jak stwierdził – ustalenia dotyczące sytuacji dochodowej skarżącego, dokonane przez organy orzekające w sprawie, nie budzą wątpliwości. Skoro wysokość miesięcznych dochodów skarżącego, jako osoby samotnie gospodarującej, przekroczyła ustawowe kryterium dochodowe wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, to zasadnie organy rozważały ewentualność udzielenia skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 ww. ustawy o pomocy społecznej, a nie zasiłku celowego z art. 39 tej ustawy, gdyż ten pierwszy z wymienionych nie jest uzależniony od spełnienia warunku kryterium dochodowego.
Sąd wskazał, że zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:
1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;
2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.
Dokonując analizy przywołanego przepisu, WSA w Szczecinie zaznaczył, że zasiłek celowy specjalny ma wyjątkowy charakter. Powinien być on przeznaczony na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy, a nie na podnoszenie standardów ich codziennego funkcjonowania. Decyzja o przyznaniu zasiłku celowego specjalnego zapada w ramach uznania administracyjnego, co nie oznacza, że organy mogą pozwolić sobie na działania dowolne. Działanie w ramach uznania administracyjnego jest bowiem ograniczone przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, zmuszając organ do każdorazowego ustalenia hierarchii pomiędzy indywidualnym interesem osoby ubiegającej się o pomoc (działaniem na jej korzyść) a interesem społecznym (publicznym), w tym i innych osób również ubiegających się o przyznanie pomocy. Organ powinien też pozostawać w zgodzie z celami i zasadami pomocy społecznej, o których mowa w art. 1 – 5 ustawy. Jeżeli celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w okolicznościach, gdy w trudnych sytuacjach życiowych nie są w stanie ich pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości (art. 2 i art. 3 ustawy), to szczególny przypadek, o jakim mowa w art. 41 ustawy, musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, by mógł uzasadniać przyznanie tej formy pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w sytuację życiową danej osoby, że nie jest ona sama w stanie jej pokonać, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości.
Dokonując pod tym względem oceny prawidłowości stanowiska organów pomocy społecznej, Sąd uznał, że jest ono trafne, gdyż sytuacja życiowa J.K. nie odbiega od sytuacji wielu innych osób, które egzystują w podobnych, jak on, trudnych warunkach. Podnoszone w pismach przez skarżącego takie okoliczności, jak: choroby, wysokie koszty utrzymania, brak wystarczających środków finansowych na zaspokojenie różnych potrzeb, nie wskazują na istnienie wyjątkowych okoliczności, których skarżący nie mógłby przezwyciężyć, i które pozwalałyby przyjąć, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, stanowiący podstawę przyznania zasiłku celowego specjalnego. Skarżący otrzymał z ZUS-u wyrównanie świadczeń z tytułu podwyższenia renty w kwocie 6853,26 zł i jest to, zdaniem Sądu, kwota, która znacznie zasiliła jego dochód, pozwalająca na zakup piecyka we własnym zakresie. Skoro skarżący zdecydował się na spożytkowanie przyznanego wyrównania świadczeń w inny sposób, to nie może oczekiwać, że zakup junkersa zostanie sfinansowany ze środków, które w tym samym czasie mogą zostać przeznaczone dla osób, których potrzeby bytowe są rzeczywiście uzasadnione, a sytuacja finansowa znacznie trudniejsza.
WSA w Szczecinie zwrócił uwagę, że organy, rozważając możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego, oceniają stan faktyczny na podstawie całokształtu okoliczności związanych z sytuacją osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową strony, w tym także z uwzględnieniem kosztów zakupu lekarstw, kosztów utrzymania mieszkania. Nie mogą przy tym ignorować faktu, że skarżący zdaje się traktować pomoc społeczną jako jedno ze źródeł utrzymania i zaspakajania wszystkich potrzeb, których niezbędność subiektywnie sam ocenia. Zdaniem Sądu, skarżący powinien bardziej zracjonalizować swoje wydatki i nie tracić z pola widzenia podstawowej zasady funkcjonowania pomocy społecznej, która wprost wskazuje na doraźny charakter tej pomocy. W sytuacji życiowej skarżącego występują jedynie okoliczności o charakterze ogólnym, a nie wyjątkowym, od których zaistnienia warunkowane jest przyznanie zasiłku celowego specjalnego.
Dlatego też, uznając zarzuty skargi za bezzasadne, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, stosując art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę, jednocześnie przyznając pełnomocnikowi skarżącego w oparciu o art. 250 powołanej ustawy wynagrodzenie, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył J.K., wnosząc o jego uchylenie w części dotyczącej oddalenia skargi oraz o jej rozpoznanie i uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji, a także o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, a to art. 41 pkt 1 w związku z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ww. ustawy o pomocy społecznej, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, sprzeczne z zasadami ogólnymi tej ustawy, wiążące się z przekroczeniem granic uznania administracyjnego wobec przyjęcia, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, przemawiający za przyznaniem skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, art. 7 pkt 5 ww. ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego niezastosowanie i pominięcie przy ocenie uprawnienia skarżącego do udzielenia mu tej formy pomocy faktu, że jest on osobą niepełnosprawną.
Autor skargi kasacyjnej w jej uzasadnieniu zaznaczył, że skarżący istotnie otrzymał wyrównanie świadczeń rentowych, wynikające z podwyższenia renty, jednakże kwota otrzymana z tego tytułu powinna zostać oceniona pod kątem potrzeb osoby niepełnosprawnej, całkowicie niezdolnej do pracy i samodzielnej egzystencji, która musi ponosić częściowo z własnej kieszeni koszty zakupu leków oraz dokonywać innych wydatków, jak choćby spłaty zaciągniętych zobowiązań finansowych, o których skarżący wspomina w swych licznych pismach kierowanych do organów pomocy społecznej. Właśnie na tego rodzaju pilne i niezbędne wydatki powinna zostać spożytkowana kwota otrzymana z tytułu wyrównania świadczeń rentowych, jako że pozwala ona zapewnić skarżącemu minimum egzystencji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wobec nie stwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, co sprawia, że nie zasługuje na uwzględnienie.
Przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.: Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.) wskazuje, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Natomiast art. 3 ust. 1 tej ustawy stanowi, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z kolei w myśl art. 7 pkt 5 ustawy, pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu niepełnosprawności. Będący materialnoprawną podstawą podjętych w sprawie decyzji przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej pozwala w szczególnie uzasadnionych przypadkach przyznać osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Decyzja podejmowana w tym trybie ma charakter uznaniowy. W judykaturze przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Taką też wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej przyjęto w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2008 r. o sygn. akt I OSK 1416/07 czy też w wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2011 r. o sygn. akt I OSK 164/11, publ. https://cbois.nsa.gov.pl).
Uwzględniając powyższe, należy więc przyjąć, że specjalny zasiłek celowy winien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna organów pomocy społecznej na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Z pisemnych motywów zaskarżonego wyroku wynika jednoznacznie, że w taki właśnie sposób Sąd I instancji rozumie instytucję specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, a którego przyznanie uzależnione jest od okoliczności konkretnej sprawy, biorąc pod uwagę cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Taką prawidłową więc wykładnię wskazanego wyżej przepisu przedstawiono w zaskarżonym wyroku.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, w sposób dokładny – w kontekście żądanej pomocy – oceniono sytuację skarżącego, albowiem należy zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonym wyroku, że organy zbadały w kontrolowanym postępowaniu w sposób prawidłowy sytuację majątkową skarżącego, trafnie przyjmując, że w tej sprawie przedmiotowy zasiłek nie może być przyznany. Brak było uzasadnionych podstaw do wydania decyzji pozytywnej w sprawie, a w konsekwencji uwzględnienia wniosku o przyznanie pomocy finansowej na zakup junkersa. Wskazywane bowiem przez skarżącego okoliczności – niepełnosprawność czy też duże koszty utrzymania, zadłużenie – nie mają charakteru nadzwyczajnego, nie wskazują na istnienie wyjątkowych okoliczności, których skarżący nie byłby w stanie przezwyciężyć, zwłaszcza jeśli uwzględni się kwotę wyrównanego świadczenia z ZUS w wysokości 6.853,26 zł, która to kwota pozwala na kupno piecyka gazowego we własnym zakresie. Nie można bowiem pomijać, że w takiej sytuacji położenie skarżącego jest znacznie lepsze, niż choćby osób bezdomnych czy bezrobotnych, które także uprawnione są do korzystania z form pomocy społecznej (art. 7 pkt 3 i 4 ustawy). Dlatego też, podzielić należy pogląd WSA w Szczecinie, że organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz przeprowadziły prawidłową jego ocenę.
Kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej nie może sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej. Taka kontrola byłaby bowiem sprzeczna z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.). W sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia całkowitej opieki finansowej i życiowej nad osobą dotkniętą jedną z form niedostatku, określonych w art. 7 ww. ustawy o pomocy społecznej.
Należy także wyjaśnić stronie skarżącej, że właściwym do przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, świadczonej z urzędu, jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (art. 209, art. 210, art. 250, art. 258 § 2 pkt 8 i § 3 oraz art. 259 i art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2007 r. o sygn. akt I GSK 144/07, LEX nr 365811). Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), pełnomocnik winien złożyć Sądowi I instancji stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, działając w oparciu o art. 184 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI