I OSK 979/17

I OSK 979/17 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2019-02-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2017-05-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Aleksandra Łaskarzewska
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1148/16 - Wyrok WSA w Krakowie z 2017-01-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Olga Grzelak po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 1148/16 w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 30 stycznia 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 1148/16, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. na rzecz skarżącego S. R. kwotę 3600 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu Sąd przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy:
Burmistrz [...] decyzją z [...] kwietnia 2016 r. nr [...], działając na podstawie art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169), odmówił S. R. umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł (łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od [...] lipca 2012 r.) na rzecz uprawnionych R. R., D.R. i K. R.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł S. R. zarzucając jej naruszenie art. 7 w związku z art. 77 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23), powoływanej dalej jako "K.p.a." Wskazał, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, co potwierdza wydane orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Wyjaśnił ponadto swą trudną sytuację finansową uzasadniającą pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności alimentacyjnych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z [...] czerwca 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Badając sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy organ ustalił, że jest on dłużnikiem z tytułu alimentów zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego w T. z [...] marca 2010 r. sygn. akt [...]. Na podstawie wyrok został zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych na dzieci R. R. w kwocie [...] zł miesięcznie, D. R. w kwocie [...] zł miesięcznie oraz K. R. w kwocie [...] zł miesięcznie. Egzekucja świadczeń alimentacyjnych pozostaje bezskuteczna (zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z [...] października 2015 r.). Wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni [...]ha oraz współwłaścicielem gospodarstwa rolnego (w udziale [...]) o powierzchni [...]ha. Posiada budynek mieszkalny, nie jest właścicielem zasobów pieniężnych ani innych ruchomości o wartości majątkowej. Dochód jego stanowi renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym w wysokości [...]zł, jednak jak wynika z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2015 r. pobierane świadczenie stanowi 50% całkowitej wysokości przysługującego świadczenia, gdyż S. R. nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej (w przypadku zaprzestania wykonywania działalności przysługiwałaby renta wynosząca [...]zł). W związku z powyższym organ przyjął, że strona osiąga również dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie [...]zł. Stały miesięczny dochód strony wynosi zatem [...]zł. Organ wskazał dalej, że S. R. pozostaje w wieku aktywności zawodowej. Pomimo, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z [...] listopada 2015 r. przyznano mu umiarkowany stopień niepełnosprawności, to niezdolność do pracy została orzeczona na czas określony, tj. do dnia [...] listopada 2017 r. Tymczasowość wydanego orzeczenia wskazuje na prawdopodobieństwo powrotu strony do zatrudnienia w czasie późniejszym. Ponadto S. R. posiada nieruchomość, na terenie której uprzednio prowadził warsztat samochodowy i z której teraz mógłby czerpać dochód związany chociażby z jej wynajęciem. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności i przyznając, że sytuacja życiowa wnioskodawcy jest trudna, Kolegium uznało, że nie podjął on próby jej poprawy.
Organ podkreślił wyjątkowy charakter instytucji umorzenia przedmiotowych należności, a także obligatoryjny charakter obowiązku alimentacyjnego, co oznacza konieczność interpretowania przepisów ją regulujących w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Uznał, że system zabezpieczenia społecznego nie ma na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Pogląd ten pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą pomocniczości (wyrażoną w preambule Konstytucji RP), stosownie do której państwo ma wspierać, a nie zastępować w alimentacji osoby do tego zobowiązanej. Nie jest uzasadnione, aby pochopnie przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz. Nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych, dlatego uzasadnione jest, że organ będzie oczekiwał uregulowania wypłaconych uprawnionym świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego z tytułu alimentów.
S. R. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazanym na wstępie wyrokiem uwzględnił skargę. Sąd uznał, że organy obu instancji nie ustaliły w sposób rzetelny sytuacji majątkowej skarżącego ani też nie rozważyły możliwości przyznania ulgi w postaci umorzenia należności w części. Sąd przyznał, że wprawdzie w aktach sprawy jest kwestionariusz wywiadu alimentacyjnego, ale złożone przez skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego oświadczenie majątkowe budzi istotne wątpliwości i jest niepełne. Wypełniając to oświadczenie sam dłużnik (skarżący) nie podał, np. jakiej powierzchni ma dom, jaki ma tytuł prawny do tego domu, wskazał że nie posiada żadnej działki ani nieruchomości rolnej (co Sąd poddał w wątpliwość), a także że nie posiada żadnych ruchomości oraz zasobów pieniężnych. Sąd zwrócił uwagę, że z informacji uzyskanej od Burmistrza [...] z [...] lutego 2016 r., której sam skarżący nie kwestionuje, wynika, że jest on właścicielem działki o powierzchni [...]ha oraz współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni [...]w udziale 1/4. Z akt sprawy wynika, że skarżący w swoim domu prowadził także warsztat naprawy samochodów i taką działalność zawiesił w styczniu 2013 r., a w styczniu 2014 r. ją wyrejestrował. Sąd wskazał, że jest powszechnie rzeczą znaną, że naprawy samochodów wymagają odpowiednich narzędzi, których wartość czasami jest bardzo znaczna. Skoro skarżący prowadził warsztat naprawy pojazdów w okresie od 1994 r. do 2013 r., to przez okres 19 lat musiał zgromadzić i wyposażyć swój warsztat w niezbędny sprzęt. Takich danych o posiadanych urządzeniach lub maszynach niezbędnych do prowadzenia warsztatu skarżący w ogóle nie podał, a żaden z organów nie zweryfikował, czy rzeczywiście w byłym warsztacie samochodowym skarżącego nie ma urządzeń, czy np. nie jest prowadzona przez skarżącego chociażby dorywczo działalność w postaci właśnie napraw pojazdów. Co istotne organy zasadniczo nie ustalały, czy wydatki skarżącego w ogóle są możliwe do poniesienia z deklarowanego przez skarżącego dochodu w wysokości ok. [...] zł. Z akt sprawy wynika tylko, że skarżący ponosi wydatki sięgające 100 zł i więcej miesięcznie na zakup lekarstw, ponosi wydatki na zakup energii elektrycznej i wody. Organy nie ustalały, czy skarżący ponosi także inne wydatki, np. wydatki na odbiór odpadów komunalnych, nieczystości (kanalizacja), zakupu gazu (lub innych nośników energii niezbędnej do ogrzania domu), opłat za korzystanie z telefonu, w tym telefonu komórkowego, telewizji, czy uzyskuje dopłaty z tytułu gospodarstwa rolnego, itd. Organy nawet nie szacowały, jaka wielkość środków wydaje skarżący na zakup żywności, środków czystości, ubrania. To zaś pozwoliłoby na wykazanie, jakie są, chociażby częściowo przypuszczalnie, wydatki skarżącego, a przynajmniej jakie są stałe wydatki skarżącego. Takie bowiem wydatki, jak opłaty za energię elektryczną, wodę, zakup lekarstw znajdują się w aktach sprawy. Wydatki za odbiór odpadów komunalnych, czy też odbiór nieczystości ciekłych (kanalizacja), o ile te ostatnie są ponoszone przez skarżącego, także mogły być ustalone bez przeszkód. Gdyby okazało się, że wydatki skarżącego przekraczają deklarowane przez niego dochody w wysokości [...] zł, to wówczas powstałaby sytuacja, w której można by przypuszczać, że skarżący zataił część swoich dochodów. Samo zatajanie dochodów w przypadku złożenia wniosku o umorzenie należności alimentacyjnych powinno być traktowane jako istotna przeszkoda do przyznania jakiejkolwiek ulgi w spłacie należności alimentacyjnych. Sąd wskazał także, że organy powinny ustalić, czy skarżący opłaca honorarium na rzecz profesjonalnego pełnomocnika reprezentującego go w tej sprawie i ewentualnie z jakich dochodów.
Sąd wyjaśnił, że nie ma przy tym instrumentów do ustalania, zamiast organów administracji, sytuacji dochodowej skarżącego i właśnie w związku z tym niezbędne jest ponowne przeprowadzenie w tym zakresie postępowania dowodowego, w którym obowiązkiem organów będzie ustalenie sytuacji dochodowej. Dopiero takie ustalenia pozwolą na ocenę, czy przyznanie wnioskowanej ulgi jest zasadne i w jakiej wysokości. Sąd wskazał przy tym, że skoro skarżący nie dokonał wyzbycia się swojego udziału w nieruchomości rolnej, to powinien liczyć się z konsekwencjami braku otrzymania całej kwoty renty rolniczej. Skutkiem tego jest doliczenie do jego dochodu kwoty wykazanej przez organy administracji. Z akt sprawy nie wynika, a w tym zakresie sam skarżący powinien takie dowody przedstawić, aby podejmował jakiekolwiek czynności dotyczące porozumienia się z pozostałymi współwłaścicielami co do racjonalnego zagospodarowania wspólnej nieruchomości rolnej. Sąd także nie podzielił stanowiska skarżącego, że obecnie brakuje osób chętnych do dzierżawienia gruntów rolnych. Wręcz przeciwnie, w okresie dopłat tzw. unijnych do gospodarstw rolnych, nie powinno być problemu ze znalezienie chętnego na dzierżawę nieruchomości rolnej. Sąd wskazał ponadto, że skarżący powinien zastanowić się, czy sprzedaż nieruchomości i zakup innej nieruchomości w tej samej miejscowości nie spowoduje zaoszczędzenia środków pieniężnych celem spłaty należności. Skoro nieruchomość skarżącego jest dogodnie położona i w budynku znajduje się (znajdował się) warsztat naprawy samochodów, to być może i taka ostateczność winna być rozważana.
Rozstrzygnięcie o kosztach Sąd oparł o art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; obecnie Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w związku z art. 205 § 2 K.p.a. oraz w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z § 8 pkt 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r. poz. 1805). Sąd uznał, że maksymalna wysokość tych kosztów, która wynosiłaby zgodnie z § 8 pkt 5 ww. rozporządzenia [...] zł powinna być miarkowana i obniżona do kwoty 3600 zł. Obniżenie to wynosi 25 % w stosunku do maksymalnej opłaty i wynika z szacowanego przez Sąd nakładu pracy profesjonalnego pełnomocnika w tej sprawie. W ocenie Sądu zasądzona kwota jest adekwatna do nakładu pracy pełnomocnika.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło skargę kasacyjną od tego wyroku zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie:
1. Prawa materialnego:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w sprawie zachodzą okoliczności mogące skutkować umorzeniem należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego,
- art. 200 P.p.s.a w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz w związku z § 8 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu przez ich błędne zastosowanie i tym samym błędne ustalenie kosztów postępowania;
2. Przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. przez przyjęcie, że naruszone zostały zasady postępowania administracyjnego, podczas gdy zasady te w żaden sposób nie zostały naruszone.
Skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie w całości wyroku Sądu I instancji i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. złożyło do akt sprawy odpowiedź na skargę kasacyjną wnosząc o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, ogólnie określonymi w art. 174 P.p.s.a. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.
Skarga kasacyjna został oparta na zasadnych podstawach kasacyjnych.
W sytuacji podniesienia obu podstaw kasacyjnych, zasadą jest w pierwszej kolejności rozpoznanie zarzutów procesowych, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do kontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowane przepisy prawa materialnego.
W podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. Naruszenie tych przepisów może mieć taką samą postać jak naruszenie prawa materialnego, jednak stanowi ono podstawę kasacyjną, jeżeli uchybienie przepisom postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. A zatem pomiędzy uchybieniem procesowym a wydanym w sprawie orzeczeniem podlegającym zaskarżeniu musi zachodzić związek przyczynowy. Chodzi o możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy, a więc ukształtowanego w nim stosunku administracyjnego materialnego lub procesowego.
Stosownie do art. 77 § 1 K.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy niezbędnego do jej wyjaśnienia. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno być zakończone po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla danej sprawy, których zakres określają przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie. Następnie zgodnie z art. 80 K.p.a., organ dokonuje oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Realizując zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) organ jest obowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
Nie można zgodzić się z oceną Sądu I instancji, że organy administracyjne nie dysponowały wystarczającym materiałem dowodowym istotnym dla sprawy oraz nie przeprowadziły postępowania dowodowego w sposób odpowiadający opisanym wyżej zasadom procedury administracyjnej. Oznacza to, że zasadny jest zarzut dotyczący naruszenia powołanych w podstawie kasacyjnej przepisów postępowania.
Należy podkreślić, że wydanie decyzji przez organ właściwy wierzyciela na wniosek dłużnika alimentacyjnego w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Organ właściwy wierzyciela powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Decyzja organu wydawana w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma możliwość, ale nie obowiązek umorzenia należności. Sądowa kontrola uznania administracyjnego ograniczona jest natomiast wyłącznie do oceny, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej.
Z przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni [...]ha oraz współwłaścicielem gospodarstwa rolnego (w udziale 4/16) o powierzchni [...] ha oraz posiada budynek mieszkalny. Nie jest właścicielem zasobów pieniężnych ani innych ruchomości o wartości majątkowej. Prawidłowo ustalono stały miesięczny dochód strony w kwocie [...]zł, na który składa się renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym w wysokości [...]zł i dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie [...]zł. Z okoliczności posiadania nieruchomości, która służyła S. R. uprzednio do prowadzenia warsztatu samochodowego, prawidłowo organy administracyjne wywiodły, że skarżący nie wykorzystuje wystarczająco własnych zasobów i możliwości, skoro nie podjął działań zmierzających do czerpania dochodu z nieruchomości.
Ustalono, że S. R. posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, przyznany mu orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z [...] listopada 2015 r., przy czym niezdolność do pracy została orzeczona na czas określony, tj. do [...] listopada 2017 r. Zgodzić się trzeba z oceną organów, że tymczasowość wydanego orzeczenia wskazuje na prawdopodobieństwo powrotu strony do zatrudnienia w czasie późniejszym, tym bardziej, że pozostaje on w wieku aktywności zawodowej.
Organy zgodziły się, że sytuacja życiowa strony nie jest łatwa, to jednak nie podjął on dostępnych możliwości poprawy swojej sytuacji materialnej i życiowej. Ponadto twierdzenie jego, że nie jest w stanie uregulować istniejących zadłużeń finansowych z uwagi na swoją trudną sytuację finansową, nie znajduje uzasadnienia w aktach sprawy, bowiem, jak słusznie wskazały organy, skarżący na żadnym etapie postępowania nie wnioskował o obniżenie alimentów, bądź o zwolnienie go z obowiązku alimentacyjnego z uwagi na niskie dochody i sytuację zdrowotną (art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Skoro zatem nie kwestionował wysokości nałożonych na niego alimentów, oznacza to, że uznał tę kwotę za adekwatną do swoich możliwości zarobkowych.
Zebrany w sprawie materiał dowodowy był zatem wystarczający dla prawidłowego jej rozstrzygnięcia i został przez organy prawidłowo oceniony. Rację ma skarżący kasacyjnie organ, że wszystkie ustalenia, których przeprowadzenia zażądał Sąd I instancji, nie wpłynęłyby w istocie na wynik sprawy, co najwyżej utwierdziłyby w przekonaniu, że odmowa umorzenia zaległości z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego była zasadna. Ustalenia te pozwoliłyby na jeszcze dokładniejsze wyjaśnienie sytuacji życiowej skarżącego, jednakże te ustalenia, które poczyniły organy były już wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia odmownego. Nie można było przyjąć, że aktualna sytuacja skarżącego przesądzała o braku możliwości spłaty zadłużenia, tym bardziej że strona ma możliwość wystąpienia z wnioskiem o odroczenie terminu płatności, a następnie rozłożenia należności na raty. Wskazane powyżej okoliczności uprawniały do stwierdzenia, że trudna sytuacja finansowa wnioskodawcy może mieć charakter przejściowy i w przyszłości istnieje możliwość uregulowania chociażby części ciążących na stronie zobowiązań. W tych warunkach twierdzeniom organów o braku podstaw do zastosowania wobec skarżącego najdalej idącej ulgi w spłacie zadłużenia w postaci umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych nie można zarzucić dowolności.
Podkreślić także należy, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu z wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z całą pewnością okresowej niezdolności do pracy do takich przesłanek nie można zaliczyć. Wszelkiego zatem rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (por wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 611/16, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, powinno zatem mieć miejsce w wyjątkowych okolicznościach, po dokonaniu szczegółowej analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. W przedmiotowej sprawie takie wyjątkowe okoliczności nie zaistniały i co za tym idzie sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego nie daje podstaw do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia należności.
Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji naruszył podniesiony w podstawach kasacyjnych przepis prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez jego niewłaściwe zastosowanie, bowiem kontrolując zaskarżoną decyzję dokonał niewłaściwej subsumcji tego przepisu do ustalonego prawidłowo stanu faktycznego. Niesłusznie w tym zakresie uznał, że organy przekroczyły granice uznania administracyjnego i przyjął, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego nie uzasadnia nieuwzględnienia jego wniosku o umorzenie należności.
Zasadny jest także zarzut naruszenia art. 200 P.p.s.a w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz w związku z § 8 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu przez ich błędne zastosowanie i tym samym błędne ustalenie kosztów postępowania. Przy czym powyższe stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące istoty sprawy i prowadzące do uchylenia wyroku Sądu I instancji i oddalenia skargi pozwala Sądowi odstąpić od szczegółowej oceny tego zarzutu. Wskazać trzeba tylko, że skarżący działając w sprawie był reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru (k – 13 akt sądowych), a zatem rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, nie miało w ogóle zastosowania. Ponadto skarżący był zwolniony z uiszczenia wpisu od skargi na podstawie art. 239 § 1 pkt lit. a P.p.s.a. Koszty zastępstwa procesowego mogły być zatem ustalone na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804; obecnie Dz. U. z 2018 r. poz. 265), przy uwzględnieniu, że skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie została wniesiona [...] lipca 2016 r. (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c), według stawki właściwej w innej sprawie, a nie – jak przyjął Sąd I instancji – stawki właściwej w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna. Przedmiotem niniejszej sprawy jest bowiem odmowa umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego a nie wysokość należności z tego tytułu.
Mając zatem na uwadze, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy i uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 151 i art. 193 i P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił, na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a., od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego od skarżącego z tego względu, że przyczyną sprawiającą, że doszło do postępowania kasacyjnego było wadliwe orzeczenie Sądu I instancji, a także mając na uwadze trudną sytuację życiową skarżącego.