VIII SAB/Wa 51/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2021-12-21
NSAnieruchomościWysokawsa
wywłaszczenienieruchomośćodszkodowaniebezczynność organuprawo administracyjnedrogi publiczneZRIDterminynaruszenie prawa

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził bezczynność Wojewody w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, uznając ją za rażące naruszenie prawa i zasądzając od organu na rzecz skarżącej sumę pieniężną.

Skarżąca G. Z. wniosła skargę na bezczynność Wojewody w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, wskazując na ponad 900-dniowe opóźnienie w stosunku do 60-dniowego terminu ustawowego. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną, stwierdzając bezczynność organu z rażącym naruszeniem prawa. W konsekwencji, sąd zobowiązał Wojewodę do wydania decyzji, stwierdził rażące naruszenie prawa, zasądził od Wojewody na rzecz skarżącej sumę pieniężną oraz zwrot kosztów postępowania.

Sprawa dotyczyła skargi G. Z. na bezczynność Wojewody w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Skarżąca podnosiła, że mimo nadania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności, co nakładało obowiązek wydania decyzji odszkodowawczej w terminie 60 dni, Wojewoda dopuścił się wieloletniej zwłoki. Pierwsza decyzja odszkodowawcza została wydana po 293 dniach i następnie uchylona, a kolejne postępowanie również znacząco się przedłużało. Skarżąca argumentowała, że ponad 900-dniowe opóźnienie stanowi rażące naruszenie prawa i narusza konstytucyjną zasadę słusznego odszkodowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przychylił się do stanowiska skarżącej. Stwierdził bezczynność Wojewody, uznając ją za rażące naruszenie prawa, szczególnie w kontekście długotrwałego pozbawienia skarżącej nieruchomości bez należnego odszkodowania. Sąd zasądził od Wojewody na rzecz skarżącej sumę pieniężną jako zadośćuczynienie za doznaną krzywdę oraz zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, Wojewoda dopuścił się bezczynności.

Uzasadnienie

Organ nie wydał decyzji odszkodowawczej w terminie 60 dni od nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji ZRID, a postępowanie trwało ponad 900 dni, co stanowi rażące naruszenie prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (14)

Główne

ustawa o ZRID art. 12 § ust. 4g

Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie realizacji dróg publicznych

Nakłada obowiązek wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania w terminie 60 dni od dnia nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 8

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne, obejmujący orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

p.p.s.a. art. 149 § § 1 pkt 3

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

p.p.s.a. art. 149 § § 1a

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

p.p.s.a. art. 149 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd może zasądzić od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną.

k.p.a. art. 37 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Definiuje bezczynność i przewlekłość postępowania.

k.p.a. art. 35 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Określa obowiązek załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki.

k.p.a. art. 36 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zawiadomienia stron o przyczynach zwłoki i nowym terminie załatwienia sprawy.

Konstytucja RP art. 21 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Gwarantuje prawo do odszkodowania w przypadku wywłaszczenia.

Pomocnicze

ustawa o ZRID art. 17 § ust. 3

Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie realizacji dróg publicznych

Reguluje obowiązek niezwłocznego wydania nieruchomości po nadaniu decyzji ZRID rygoru natychmiastowej wykonalności.

Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Wyraża zasadę ochrony własności.

Dz.U. 2019 poz. 2325

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

DZ.U z 2020 roku, poz. 1336

Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie realizacji dróg publicznych

DZ.U nr 179, poz. 1843

Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 roku o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez uzasadnionej zwłoki

Argumenty

Skuteczne argumenty

Długotrwała bezczynność Wojewody w wydaniu decyzji odszkodowawczej po wywłaszczeniu nieruchomości. Przekroczenie 60-dniowego terminu ustawowego na wydanie decyzji odszkodowawczej. Naruszenie konstytucyjnej zasady prawa do słusznego odszkodowania. Rażące naruszenie prawa przez organ administracji.

Godne uwagi sformułowania

bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa ponad 900 dniach od nadania klauzuli decyzji wywłaszczeniowej nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której dochodzi do wywłaszczenia nieruchomości, a następnie przez ponad 3 lata osoba wywłaszczona nie jest w stanie uzyskać należnego jej odszkodowania słuszne odszkodowanie gdy organy prowadzą postępowanie przekraczając go 10 krotnie przyznanie sumy pieniężnej będzie pełniło funkcję swoistego zadośćuczynienia za kilkuletnie przekroczenie terminu

Skład orzekający

Marek Wroczyński

przewodniczący sprawozdawca

Leszek Kobylski

członek

Iwona Szymanowicz-Nowak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie przyznania sumy pieniężnej w przypadku rażącej bezczynności organu w sprawach odszkodowawczych za wywłaszczenie nieruchomości."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji bezczynności organu w kontekście ustawy o ZRID i wywłaszczenia nieruchomości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak długo obywatel może czekać na należne odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość i jak sąd może interweniować, zasądzając dodatkowe środki finansowe.

Ponad 900 dni bez odszkodowania za wywłaszczoną ziemię – sąd ukarał Wojewodę!

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
VIII SAB/Wa 51/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-12-21
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-10-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak
Leszek Kobylski
Marek Wroczyński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
658
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 551/22 - Wyrok NSA z 2023-09-19
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Stwierdzono bezczynność postępowania i że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 149 par. 1 pkt 3, par. 1a i  par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca) Sędzia WSA Leszek Kobylski Sędzia WSA Iwona Szymanowicz- Nowak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 21 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi G. Z. na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie wydania decyzji o ustalenie odszkodowania 1. stwierdza, że Wojewoda [...] dopuścił się bezczynności w przedmiocie wydania decyzji o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość; 2. stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz G. Z. sumę pieniężną w kwocie [...] ([...]) złotych; 4. zasądza od Wojewody [...] na rzecz G. Z. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Syg. akt VIII SAB/Wa 51/21
Uzasadnienie
Pismem procesowym z dnia [...] września 2021 roku skarżąca G. Z. wniosła skargę na bezczynność Wojewody M. w sprawie dotyczącej wydania decyzji w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość stanowiącą działki: nr [...] o powierzchni 0,1553 ha, nr [...] o powierzchni 0,0569 ha, nr [...]o powierzchni 0,0701 ha położonej w obrębie [...], gmina [...], powiat [...], która stała się własnością Skarbu Państwa, zgodnie z decyzją Wojewody M., nr [...] z dnia [...] grudnia 2018 roku o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.
Skarżąca wnosiła o:
- zobowiązanie Wojewody M. do załatwienia sprawy objętej niniejszym ponagleniem w terminie 14 dni od otrzymania odpisu wyroku;
- stwierdzenie, że Wojewoda M. dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu sprawy objętej niniejszą skargą, a bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
- zasądzenie od Wojewody M. na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości [...] zł;
- zasądzenie od Wojewody M. na rzecz skarżącej wszelkich kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi podnosiła, iż decyzją z dnia [...] grudnia 2018 roku Wojewoda M. wydał zezwolenie na realizację inwestycji drogowej na nieruchomości skarżącej pn ,, Budowa południowego wylotu z W. drogi ekspresowej [...] na odcinku od węzła L. na P. Obwodnicy W. do obwodnicy G.. Odcinek [...]: od węzła T. P.( bez węzła) do początku obwodnicy G. w ciągu istniejącej drogi ekspresowej [...]. Zadanie 2 – Droga Ekspresowa [...] od km [...] do km [...]. Decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
Jak wynika z art. 12 ust.4g ustawy z 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie realizacji dróg publicznych( DZ.U z 2020 roku, poz. 1336 dalej ustawa o ZRID) jeżeli decyzji o zezwoleniu na realizacje inwestycji drogowej nadany został rygor natychmiastowej wykonalności , decyzje ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 60 dni od dnia nadania rygoru takiej decyzji.
Termin ten nie został dochowany, gdyż sprawa ta została rozstrzygnięta w pierwszej instancji dopiero decyzją Wojewody M. z [...] października 2019 roku( po upływie 293 dniach). Dodatkowo wysokość odszkodowania została ustalona nieprawidłowo, na co skarżąca w toku postępowania zwracała uwagę.
Decyzją Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] maja 2021 roku uchylono decyzję organu pierwszej instancji. W związku z powyższym sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania przez Wojewodę M.. Z uwagi na znaczne przekroczenie terminu określonego w art. 12 ust.4g ustawy ZRID skarżąca wystąpiła do organu o przyspieszenie rozpoznania sprawy. Następnie w dniu [...] maja 2021 roku Wojewoda M. zawiadomił strony o ponownie prowadzonym postępowaniu oraz wyznaczył przewidywany termin załatwienia sprawy do [...] grudnia 2021 roku. W dniu [...] czerwca 2021 doszło do zawarcia umowy z rzeczoznawcą majątkowym na przeprowadzenie wyceny nieruchomości objętej przedmiotem postępowania.
W dniu [...] sierpnia 2021 roku skarżąca złożyła ponaglenie na bezczynność organu, które zostało rozpatrzone postanowieniem Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] września 2021 roku. Minister uznał, że organ nie dopuścił się bezczynności ani przewlekłego prowadzenia postępowania. W dniu [...] września 2021 roku organ zawiadomił strony, że w sprawie został zgromadzony materiał dowodowy. Do dnia sporządzenia skargi organ nie wydał przedmiotowej decyzji.
W ocenie skarżącej organ pozostaje w bezczynności z rażącym naruszeniem prawa. Zauważała, że opóźnienie w załatwieniu sprawy, biorąc pod uwagę wymogi art. 12 ust.4g ustawy ZRID zostało przekroczone i wynosi ponad 900 dni. W ocenie skarżącej pomijanie okresów prowadzenia postępowania przed wydaniem wadliwych decyzji , które zostają uchylone w wyniku kontroli instancyjnej, rodzi ryzyko niemożliwej do zaakceptowania praktyki, polegającej na wydawaniu wadliwych rozstrzygnięć wyłącznie w celu przerwania biegu załatwienia sprawy. Z kolei za koniecznością uwzględnienia okresu przygotowywania operatu szacunkowego przemawia fakt, że w każdym postępowaniu w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość konieczne jest uzyskanie stosownego operatu szacunkowego, a tym samym należy przyjąć, że ustawodawca uwzględnił te czynności przy określaniu terminu z art. 12 ust.4g ustawy ZRID. Przy najkorzystniejszym liczeniu terminu po uchyleniu decyzji po odwołaniu wynosi 63 dni, a faktycznie skarżąca nie otrzymała odszkodowania od ponad 900 dni. Organ, broniąc się przed zarzutem bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania nie może zasłaniać się koniecznością dokonywania standardowych czynności dla danego typu spraw. Nie są zasadne twierdzenia, iż na brak bezczynności ma wpływ brak celowości w uchybieniu terminu. Dla zasadności skargi na bezczynność nie ma znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności czy bezczynność została spowodowana zawinioną czy niezawinioną opieszałością organu.
Przy ocenie kwestii rażącego naruszenia prawa w niniejszej sprawie należy mieć na względzie, że przedmiotem tego postępowania jest ustalenie wysokości rekompensaty za przymusowo odebraną nieruchomość. Już sam fakt, iż przez ponad 900 dni skarżąca nie otrzymała odszkodowania wskazuje, że w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa. W demokratycznym państwie prawa urzeczywistniającym zasadę praworządności nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której dochodzi do wywłaszczenia nieruchomości, a następnie przez ponad 3 lata osoba wywłaszczona nie jest w stanie uzyskać należnego jej odszkodowania. Taka praktyka stoi w sprzeczności z art. 21 ust.2 Konstytucji RP, zgodnie z którym wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Jak można mówić o słusznym odszkodowaniu gdy organy prowadzą postępowanie przekraczając go 10 krotnie.
W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie. Organ przedstawił tok toczącego się postępowania oraz wskazał, iż decyzją z dnia [...] września 2021 roku zostało ustalone odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sprawowana przez sądy administracyjne kontrola administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że spełnione zostały warunki formalne do wystąpienia ze skargą do sądu administracyjnego, zgodnie z art. 52 p.p.s.a., ponieważ skarżąca [...] sierpnia 2021 r. wniosła ponaglenie w trybie art. 37 k.p.a. Skarga na bezczynność ma na celu doprowadzenie do wydania przez organ administracji oczekiwanego przez stronę aktu lub podjęcia określonej czynności.
Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:
1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
W myśl § 1a cytowanego przepisu jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Przepis art. 37 § 1 k.p.a. zawiera definicje legalne spornych dotychczas w piśmiennictwie i orzecznictwie określeń: bezczynność i przewlekłość. Zgodnie z pkt 1 tego przepisu przez bezczynność należy rozumieć niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych lub w terminie skazanym zgodnie z art. 36 § 1. Natomiast przewlekłość oznacza prowadzenie postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (pkt 2).
W myśl art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (ar. 36 § 1 k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.).
Stwierdzenie bezczynności organu administracji publicznej może nastąpić po bezspornym ustaleniu, że organ ten nie załatwił sprawy w terminie. Przyczyny, z powodu których nastąpiło przekroczenie terminu załatwienia sprawy, są nieistotne dla stwierdzenia bezczynności organu. Nie ma zatem znaczenia, czy organ administracji publicznej nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale nie załatwił sprawy w terminie (por. wyrok NSA z 17 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 2567/15, publ. LEX nr 2036047). Przyczyny przekroczenia terminu załatwienia sprawy mogą mieć natomiast znaczenie przy ocenie, czy miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 37 § 6 pkt 1 k.p.a.).
Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z ustanowioną w art. 12 k.p.a. zasadą szybkości postępowania organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione bezzwłocznie (§ 2).
Ponadto należy zauważyć, że decyzja o ustaleniu odszkodowania została wydana przez Wojewodę M. po wniesieniu skargi w niniejszej sprawie. Czyni to bezprzedmiotowym orzekanie na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z obecnymi poglądami judykatury nie ma jednak potrzeby umarzania postępowania w zakresie zobowiązania organu do wydania w określonym czasie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania organ załatwi sprawę. Kompetencją adekwatną do takiego stanu rzeczy jest wyłącznie stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania w myśl art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1621/16 oraz z 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 2242/16, oba publ. CBOSA).
W ocenie Sądu kwestia szybkości i sprawności postępowania w sprawie o ustalenie odszkodowania winna być oceniana przez pryzmat art. 12 ust.4g ustawy ZRID. Przepis ten wprowadza regulacje zgodnie z którą ustalenie wysokości odszkodowania powinno nastąpić w terminie 60 dni od dnia nadania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej klauzuli natychmiastowej wykonalności. Jeżeli takiej decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności to, zgodnie z art. 17 ust.3 tej ustawy, osoba uprawniona do otrzymania odszkodowania jest zobowiązana do niezwłocznego wydania nieruchomości oraz opróżnienia lokali i innych pomieszczeń. Nie jest to sytuacja komfortowa ponieważ osoba zostaje pozbawiona nieruchomości i nie zna wysokości przysługującego jej odszkodowania. Pozbawienie nieruchomości oraz brak rekompensaty finansowej w znaczący sposób pogarsza się jej sytuację materialną, może także wywołać poczucie krzywdy czy też rozgoryczenia. Art. 12 ust.4g ma zapobiegać tego rodzaju negatywnym zjawiskom( por. uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych – druk sejmowy nr 759, sejm VII kadencji , s.3). Tak więc intencją ustawodawcy było nakazanie organowi tak prowadzić postępowanie aby ustalony 60 dniowy termin był terminem dotrzymanym, realnym do wykonania).
Należy też zgodzić się ze skarżąca, która odwołuje się uregulowań art. 21 ust.2 Konstytucji RP Nieprzyznanie odszkodowania w terminie określonym w art. 12 ust.4 g ustawy ZRID stoi w sprzeczności z konstytucyjną zasadą ochrony własności wyrażoną w art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji, a przede wszystkim z zasadą wyrażoną w art. 21 ust. 2 Konstytucji, gwarantującą prawo do odszkodowania w przypadku wywłaszczenia. Zwrócić także trzeba uwagę, że brak przyznania odszkodowania za pozbawienie własności nie czyni zadość art. 1 Pierwszego Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonego w dniu 20 marca 1952 r., a ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175)1), który podkreśla konieczność utrzymywania uzasadnionego prawnie zaufania obywateli do Państwa i prawa pochodzącego od Państwa, jako elementu składającego się na zasadę praworządności i zobowiązującego władze do eliminowania dysfunkcyjnych regulacji z systemu prawnego i naprawiania pozaprawnych praktyk. Każde odszkodowanie, pozostając w zgodzie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, musi zostać wypłacone w jak najszybszym terminie oraz odpowiedniej wysokości( ekwiwalentne do wartości).
Słusznie skarżąca zwraca uwagę, iż gdy organ pierwszy raz prowadził postępowanie celem wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania, to zajęło mu to 293 dni. Czas prowadzenia postępowania w stosunku do określonego w przepisie art. 12 ust.4 g został przekroczony niemal pięciokrotnie. Następnie należy zauważyć, iż organ odwoławczy akta z odwołaniem otrzymał w dniu [...] listopada 2019 roku. Decyzja organu odwoławczego została wydana w dniu [...] maja 2021 roku, czyli ponad pół roku później. Ostatecznie decyzja ustalająca odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość została ustalona dopiero w dniu [...] września 2021 roku, a więc po ponad 900 dniach od nadania klauzuli decyzji wywłaszczeniowej.
Dokonując oceny czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa należy zauważyć, iż w orzecznictwie akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Naruszenie kwalifikowane jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi więc być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12; postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 468/13; a także wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Wr 14/14 w Poznaniu z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Po 69/13; w Szczecinie z dnia 16 maja 2013 r., sygn. akt II SAB/Sz 34/13 – dostępne na www.nsa.gov.pl).
Sąd dokonując oceny prowadzenia postępowania administracyjnego przez organ bierze pod uwagę treść art. 35 § 5 k.p.a., iż do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. poz. 2320), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu.
W ocenie Sądu okres od nadania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości skarżącej rygoru natychmiastowej wykonalności do czasu wydania decyzji z dnia [...] września 2021 roku zawierał zarówno okresy przewlekłości postępowania, jak i bezczynności( okres nie rozpoznania odwołania). Działania podejmowane przez organ w żaden sposób nie wskazują aby organ miał na względzie chęć dotrzymania terminu określonego w art. 12 ust.4g ustawy ZRID. W szczególności pierwsza decyzja o ustaleniu wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość została wydana z bardzo dużym opóźnieniem, w sytuacji gdy skarżąca była pozbawiona prawa własności nieruchomości, a nadto procedura odwoławcza została przeprowadzona z przekroczeniem terminów ustawowych.
W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie zaistniała sytuacja faktyczna, która pozwalała uznać, iż bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Sąd na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. może fakultatywnie wymierzyć grzywnę lub przyznać na rzecz skarżących sumę pieniężną, w wysokości określonej w art. 154 § 5 p.p.s.a. Taki wniosek o przyznane sumy pieniężnej został zawarty w skardze. Wprowadzając możliwość przyznania sumy pieniężnej wzorowano na rozwiązaniu przyjętym w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 roku o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez uzasadnionej zwłoki (DZ.U nr 179, poz. 1843 ze zm.).
Przyznanie odpowiedniej sumy pieniężnej stanowi sankcję dla państwa za wadliwe zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości oraz rekompensatę dla skarżącego za krzywdę moralną spowodowaną przewlekłością postępowania. Następuje w wysokości proporcjonalnej do wielkości zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego. Odpowiednia suma pieniężna pełni rolę swoistego zadośćuczynienia za stres i frustrację, spowodowane przewlekłością postępowania( postanowienie Sądu Najwyższego z 28 maja 2015 roku, syg. akt III SPP 10/15).
Na tle redakcji art. 149 § 2 p.p.s.a. trzeba zauważyć, że fakt przewlekłego prowadzenia postępowania, nawet w stopniu rażącym, sam w sobie nie stanowi dostatecznej przesłanki do przyznania sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącego. Gdyby bowiem był taki zamiar ustawodawcy wówczas brzmienie przepisu miałoby treść odmienną, obligując wprost sąd do przyznania sumy pieniężnej, a nie jedynie ustanawiając taką możliwość. Obowiązujące w tej kwestii fakultatywne jedynie działanie sądu - bez jednoczesnego sprecyzowania przesłanek w ustawie - oznacza, że wybór co do zastosowania tego środka należy całkowicie do oceny sądu, a przesądzające są w istocie konkretne, okoliczności faktyczne całokształtu danej sprawy. Bez wątpienia przyznanie na gruncie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej winno być zatem zastrzeżone jedynie do wyjątkowych przypadków, uzasadnionych szczególnie drastycznymi i zawinionymi uchybieniami zasad efektywnego i terminowego działania organu w załatwieniu sprawy.
W orzecznictwie sformułowano pogląd, że przyznanie sumy pieniężnej jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyroki WSA - w Warszawie z 19 maja 2017 r., IV SAB/Wa 294/16 oraz w Gliwicach z 7 sierpnia 2019 r. III SAB/Gl 72/19).
W ocenie Sądu organ prowadzący postępowanie w przedmiocie ustalenia wysokości odszkodowania, w żadnym stopniu nie dążył do zachowania terminu do wydania decyzji w terminie 60 dni i przyznanie sumy pieniężnej będzie pełniło funkcję swoistego zadośćuczynienia za kilkuletnie przekroczenie terminu, zwłaszcza, że uchylenie decyzji po wniesieniu odwołania, przedłużało postępowanie i wynikało z błędów z organu, a przedmiot postępowania dotyczył odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i odjęcie prawa własności.
Sąd orzekł na podstawie art. 149 § 1 pkt 3, § 1a i § 2 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI