I OSK 960/05

I OSK 960/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-06-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-08-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Barbara Adamiak /przewodniczący sprawozdawca/
Jerzy Bujko
Jolanta Rajewska
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA 2142/03 - Wyrok WSA w Warszawie z 2005-04-22
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący NSA: Barbara Adamiak (spr.) Sędziowie NSA Jerzy Bujko Jolanta Rajewska Protokolant Joanna Szcześniak po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. J., R. N., D. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2005 r. sygn. akt I SA 2142/03 w sprawie ze skargi S. J., R. N., D. G. i M. S. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o uwłaszczeniu oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] nr [...] po rozpatrzeniu wniosku S. J. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia 30 października 1998 r. nr [...] w sprawie stwierdzenia uwłaszczenia Zakładów "U." działką nr 122 położoną w W. przy ul. [...], w zakresie dotyczącym działki nr 7, której cześć weszła w skład działki nr 122/2 (powstałej z działki nr 122) – uchylił decyzję z dnia 19 marca 2003 r. w całości i stwierdził, że decyzja Wojewody [...] nr [...] z dnia 30 października 1998 r. w zakresie dotyczącym działki nr 7, której część weszła w skład działki nr 122/2 została wydana z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, że Wojewoda [...], na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.), decyzją z dnia 30 października 1998 r. nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Zakłady "U." prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...] oznaczonego jako działka nr 122 o pow. 80489 m2 oraz nieodpłatne nabycie prawa własności budowli i urządzeń położonych na tym gruncie. Działka ta została podzielona na dwie działki o numerach 122/1 i 122/2, a prawa rzeczowe do działki nr 122/2 o pow. 7,1481 ha zostały przeniesione aktem notarialnym z dnia 9 sierpnia 2000 r. na rzecz Agencji Rozwoju Przemysłu SA i ujawniono je w księdze wieczystej KW 327 409.
Pismem z dnia 5 listopada 2002 r. S. J. wniosła o stwierdzenie nieważności tej decyzji, wskazując na działkę nr 7 o pow. 2,3417 ha, której właścicielem był E. J. i na fakt, że od 1992 r. ubiegano się o zwrot wywłaszczonego gruntu, a jednocześnie o uchylenie decyzji wywłaszczeniowej. Wskazała również na brak udziału w postępowaniu uwłaszczeniowym osób ubiegających się o zwrot.
Ustalono, że cześć działki nr 7, tj. cześć o pow. 2,2507 ha, oznaczona jako działka nr 79/776 weszła w skład działki nr 122/2, i w tej sytuacji Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast zawiadomieniem z dnia 6 lutego 2003 r. poinformował strony o wszczęciu na wniosek S. J. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej z dnia 30 października 1998 r. – w zakresie dotyczącym byłej działki nr 7, której część weszła w skład działki nr 122/2. W wyniku przeprowadzonego postępowania Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji w powyższym zakresie.
Po ponownym rozpatrzeniu na wniosek S. J. sprawy stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] stwierdzono, że zgodnie z art. 200 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami uwłaszczenie dotyczy państwowych i komunalnych osób prawnych, posiadających w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy, i nie może naruszać praw osób trzecich. Zdaniem organu, w pojęciu praw osób trzecich mieści się prawo byłych właścicieli wywłaszczonych nieruchomości do żądania jej zwrotu, określone w art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), zgodnie z którym nieruchomość wywłaszczona lub jej cześć podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Również w obecnie obowiązującym art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.) wskazano na możliwość ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli wywłaszczony grunt został przeznaczony na inny cel niż cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu.
W związku z powyższym organ stwierdził, że zasadność roszczenia właścicieli lub ich spadkobierców o zwrot nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania uwłaszczeniowego jest zagadnieniem wstępnym dla nabycia przez państwową osobę prawą użytkowania wieczystego na podstawie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami, skoro nabycie tego prawa nie może nastąpić z naruszeniem praw osób trzecich.
Z materiału dowodowego sprawy wynika, że były właściciel pismem z dnia 4 grudnia 1995 r. wystąpił z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jako zbędnej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z akt sprawy wynika także, iż przedmiotowe postępowanie zostało zakończone decyzją Wojewody [...] z dnia 22 grudnia 2000 r. utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 11 lipca 2000 r. w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości wywłaszczonej decyzją z dnia 21 sierpnia 1975 r.
W związku z powyższym, skoro postępowanie o zwrot przedmiotowej nieruchomości zostało wszczęte wnioskiem z dnia 4 grudnia 1995 r. i nie zostało zakończone przed wydaniem przedmiotowej decyzji uwłaszczeniowej z dnia 30 października 1998 r., to należy stwierdzić, iż organ wojewódzki powinien był zawiesić postępowanie uwłaszczeniowe na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa do czasu zakończenia postępowania w sprawie o zwrot przedmiotowej nieruchomości.
Wydanie decyzji w sprawie uwłaszczenia przed zakończeniem postępowania o zwrot przedmiotowej nieruchomości należy uznać za rażące naruszenie art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomości, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Jednakże nie stwierdza się nieważności decyzji w sytuacji, gdy zaistniały nieodwracalne skutki prawne, o których mowa w art. 156 § 2 kpa. Wówczas organ administracji ogranicza się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, zgodnie z dyspozycją art. 158 § 2 kpa.
Prawa do działki nr 122/2 zostały przeniesione na podstawie umowy sprzedaży sporządzonej w formie aktu notarialnego z dnia 9 sierpnia 2000 r. na rzecz Agencji Rozwoju Przemysłu. W związku z tym należy stwierdzić, że w rozpatrywanej sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa, gdyż organ administracji we własnym zakresie nie może odwrócić skutków wynikających z umowy cywilnoprawnej.
Skargę na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyły S. J., M. S., R. N. i D. G., zarzucając naruszenie art. 158 § 2 w zw. z art. 156 § 2 kpa poprzez błędne przyjęcie, iż w sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne ograniczające organ administracji do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa i w konsekwencji zaniechanie stwierdzenia nieważności decyzji. Skarżące podniosły, że nie można się zgodzić ze stanowiskiem organu, z którego wynika, że okoliczność, iż przedmiotowa w sprawie działka wchodząca w skład gruntów podlegających przepisom uwłaszczeniowym znajduje się aktualnie w użytkowaniu wieczystym osoby trzeciej, na którą przeniesiono także własność budynków, nie stanowi sama przez się o nieodwracalnych skutkach prawnych. Z kwestionowanej decyzji nie wynika czy nabywca działał w dobrej wierze, a zatem nie wiadomo, czy nabywca – Agencja Rozwoju Przemysłu może korzystać z ochrony, jaką nabywcy w dobrej wierze przyznają przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz podkreślił, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej został złożony już po zbyciu przedmiotowej nieruchomości na rzecz Agencji Rozwoju Przemysłu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2005 r. sygn. akt I SA 2142/03, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. J., R. N., D. G. i M. S. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o uwłaszczeniu, oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wywodził, że przedmiotem skargi jest odmowa stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia 30 października 1998 r. w sprawie stwierdzenia uwłaszczenia Zakładów "U." działką nr 122 położoną w W. przy ul. [...], w zakresie dotyczącym działki nr 7, której cześć weszła w skład działki nr 122/2 (powstałej z działki nr 122).
Wojewoda [...] decyzją z dnia 30 października 1998 r. nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Zakłady "U." prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...], oznaczonego jako działka nr 122 o pow. 80489 m2 oraz nieodpłatne nabycie prawa własności budowli i urządzeń położonych na tym gruncie.
Działka ta została podzielona na dwie działki o numerach 122/1 i 122/2, a prawa rzeczowe do działki nr 122/2 o pow. 7,1481 ha zostały przeniesione aktem notarialnym z dnia 9 sierpnia 2000 r. na rzecz Agencji Rozwoju Przemysłu SA i ujawniono je w księdze wieczystej KW 327 409.
Postępowanie administracyjne o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia 30 października 1998 r., w części dotyczącej działki nr 7 o pow. 2,3417 ha, której właścicielem był wcześniej E. J., zostało wszczęte wnioskiem S. J. z dnia 5 listopada 2002 r., będącej spadkobierczynią byłego właściciela nieruchomości E. J. W postępowaniu administracyjnym uczestniczyły również pozostałe spadkobierczynie byłego właściciela nieruchomości – M. S., R. N. i D. G., których prawa spadkowe zostały wykazane znajdującym się w aktach sprawy postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku.
Z akt sprawy wynika, że nieruchomość będąca własnością E. J. została wywłaszczona za odszkodowaniem decyzją z dnia 21 sierpnia 1975 r. z przeznaczeniem pod rozbudowę i modernizację Zakładów "U." w W., a następnie decyzja z dnia 24 marca 1987 r. ustalająca prawo zarządu tą nieruchomością na rzecz Zakładów "U." w W., stała się podstawą do stwierdzenia decyzją Wojewody [...] z dnia 30 października 1998 r. nr [...] – nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Zakłady "U." z siedzibą w W., których następcą prawnym są Zakłady "U." Spółka Akcyjna – prawa użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego stanowiącego własność Skarbu Państwa, stanowiącego działkę ew. nr 122 o pow. 80489 m2, w skład której wchodzi przedmiotowa nieruchomość.
Opisane wyżej prawo użytkowania wieczystego gruntu oraz własności budynków aktem notarialnym z dnia 9 sierpnia 2000 r. zostało przeniesione na rzecz Agencji Rozwoju Przemysłu S.A., a następnie aktem notarialnym z dnia 29 października 2004 r. – na rzecz B. Sp. z o.o. z siedzibą w W..
Prawidłowo zatem organ uznał, że w sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne, ponieważ organ administracji we własnym zakresie nie może odwrócić skutków wynikających z umowy cywilnoprawnej.
Dodatkowo, do utrwalonego już w tej sprawie stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego należy przytoczyć uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r. sygn. akt III AZP 4/92 (OSNC 1992/12/211), w której stwierdzono, że odwracalność albo nieodwracalność skutku prawnego decyzji trzeba rozpatrywać, mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję, tzn. umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych prawnych form działania. A więc, jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. Nie oznacza to, że jest to nieodwracalność absolutna, że mamy do czynienia z totalną niemożnością przywrócenia poprzedniego stanu prawnego w ramach całego porządku prawnego. Jest to nieodwracalność skutku prawnego względna w tym znaczeniu, że "odwrócenie" tego skutku jest prawnie niedostępne dla organu administracji publicznej działającego w granicach obowiązywania norm prawa publicznego, w formach prawnych właściwych dla tej administracji i w trybie postępowania przypisanym tejże administracji.
Decyzja wywoła wobec tego skutek prawny nieodwracalny wtedy, gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji. Tak samo skutek prawny decyzji, który może być odwrócony na podstawie norm prawa prywatnego przez sąd, dla organu administracji publicznej – tylko ze względu na zakres jego kompetencji – będzie nieodwracalny. W orzecznictwie od dawna uznany jest pogląd, że zmiana lub uchylenie ostatecznej decyzji, na podstawie której strony zawarły umowę cywilnoprawną, np.: wzruszenie ostatecznej decyzji o sprzedaży nieruchomości państwowej lub o ustanowieniu użytkowania wieczystego, nie może być bezpośrednio źródłem nieważności czynności prawnej, chociaż będzie okolicznością mającą znaczenie w ocenie ważności tej czynności przez sąd (uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z dnia 25 kwietnia 1964 r. sygn. akt III CO 12/64, OSNCP 1964, z. 12, poz. 244).
Dodatkowo Sąd zauważył, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.), księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości, natomiast z art. 3 ust. 1 ustawy (...) wynika, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Ponadto, jak wynika z art. 5 ustawy (...), w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych).
S. J., R. N., D. G. wniosły od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Zarzucono:
– naruszenie przepisów postępowania poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 113 § 1 oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270), polegające na zamknięciu rozprawy i wydaniu zaskarżonego wyroku pomimo nieprzeprowadzenia postępowania dowodowego odnośnie wszystkich okoliczności sprawy i niewyjaśnieniu przyczyn i konsekwencji rozbieżności pomiędzy decyzją o wywłaszczeniu wydaną przez Prezydenta Miasta [...] z dnia 21 sierpnia 1975 r. a decyzjami Wojewody [...] z dnia 30 października 1998 r. numer: [...] i decyzją z dnia 30 lipca 2002 r. numer [...] w zakresie powierzchni nieruchomości, której własność została odjęta E. J., a której dotyczyły ww. decyzje Wojewody [...] dotyczące stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Zakłady "U." z siedzibą w W..
Powyższe naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik postępowania, ponieważ spowodowało pominięcie faktu, że część nieruchomości odnośnie której Wojewoda [...] stwierdził ww. decyzjami nabycie prawa wieczystego użytkowania przez Zakłady "U." o pow. 277 m2 pozostawał własnością E. J. (aktualnie jego spadkobierców),
– naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 200 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 ze zm.), albowiem jedynie nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa i będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stały się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, a w niniejszej sprawie nie wyjaśniono kwestii czy działki o numerach ewidencyjnych 122/2 i 143 z obrębu: 2-09-09 stanowiły w dniu 5 grudnia 1990 r. wyłączną własność Skarbu Państwa.
Na tej podstawie wnosiły o:
– uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,
– zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zwrotu wpisu i kosztów zastępstwa procesowego w sprawie według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzuciły, że Sąd nie przeprowadził analizy stanu faktycznego w pozostałym zakresie, pomimo że zgodnie z art. 134 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi winien dokonać rozstrzygnięcia w granicach całej sprawy, tzn. na podstawie wszystkich okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy. Nie został uwzględniony fakt, że E. J. nabył działkę gruntu o pow. 2 ha 3693 m2 położoną w W. przy ul. [...]. Decyzją z dnia 21 sierpnia 1975 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] orzekł o wywłaszczeniu na rzecz państwa nieruchomości o pow. 2 ha 3417 m2. Decyzja wywłaszczeniowa nie objęła więc całej nieruchomości, pozostawiając E. J. prawo w zakresie niewydzielonych 277 m2.
Nieruchomość będąca przedmiotem wywłaszczenia była objęta nie jedną a dwiema decyzjami uwłaszczającymi Zakłady "U.". Ta okoliczność nie była przedmiotem jakiegokolwiek postępowania a powinna być wobec faktu nieodjęcia E. J. własności całej nieruchomości, stanowiącej działkę nr 7. Obydwie wyżej wymienione działki (działka 122/2 i działka 143) obejmujące łącznie 23.694 m2 dawnej działki o nr ewid. 7 (którą nabył E. J. w 1964 r.) objęte są następującymi decyzje Wojewody [...]:
– decyzją z dnia 30 października 1998 r. nr [...] stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Zakłady "U." z siedzibą w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego stanowiącego własność Skarbu Państwa położonego w W. przy ul. [...] oznaczonego jako działka o numerze ew. 122 z obrębu 2-09-09 oraz
– decyzją z dnia 30 lipca 2002 r. nr [...] stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Zakłady "U." z siedzibą w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego stanowiącego własność Skarbu Państwa położonego w W. przy ul. [...] oznaczonego jako działka o numerze ew. 143 z obrębu 2-09-09.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie przeprowadził badania ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości, stanowiących działki o nr ewidencyjnych: 122/2 i 143 – co wydaje się niezbędnym do prawidłowego rozpatrzenia niniejszej sprawy.
Koncentrując się wyłącznie na kwestii nieodwracalnych skutków prawnych związanych z przeniesieniem przedmiotowego prawa wieczystego użytkowania, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zweryfikował w jakimkolwiek stopniu kwestii możliwości powstania prawa wieczystego użytkowania i uzyskania go przez Zakłady "U." z siedzibą w W. z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. na gruncie stanowiącym współwłasność Skarbu Państwa i osoby fizycznej. Pominięcie powyższej okoliczności doprowadziło zapewne również do naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny prawa materialnego, tj. art. 200 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 ze zm). jak również art. 232 kodeksu cywilnego, przez dopuszczenie możliwości powstania prawa wieczystego użytkowania gruntu stanowiącego w udziale własność osoby fizycznej.
Dodatkowo wywodzono, że nieuzasadnionym wydaje się przywoływanie art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.), gdyż w dniu 9 sierpnia 2000 r. gdy Zakłady "U." S.A. przenosiły prawo wieczystego użytkowania działki o nr ewidencyjnym 122/2 na rzecz Agencji Rozwoju Przemysłu S.A., wniosek (dz.kw. 2218/00) o wpisanie Zakładów "U." do księgi wieczystej numer KW 205182 nie był jeszcze rozpoznany. Prawo przenoszone przez Zakłady "U." S.A. było więc jedynie stwierdzone decyzją Wojewody [...] – wydaną z naruszeniem prawa.
Agencji Rozwoju Przemysłu S.A. (jako nabywcy) nie przysługiwała więc w tym przypadku ochrona z tytułu rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych.
B. Sp. z o.o. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnosiła o jej oddalenie oraz o zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Przy rozważeniu zasadności podstaw skargi kasacyjnej należy zważyć, że przedmiotem oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji była zgodność z przepisami prawa regulującymi podstawy materialnoprawne i tryb stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji to postępowanie, którego przedmiotem jest ustalenie wadliwości decyzji, której rodzaje wyliczone zostały enumeratywnie w art. 156 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Ustalenie wystąpienia jednego z rodzajów wadliwości wskazanej w art. 156 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego powoduje konsekwencje prawne stwierdzenia nieważności decyzji. Granice dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wyznaczają przesłanki negatywne uregulowane w art. 156 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego. Jedną z tych przesłanej jest wywołanie nieodwracalnego skutku prawnego, które wiąże przy wszystkich rodzajach wadliwości decyzji administracyjnej, a zatem też w razie wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa.
Tak określony przedmiot postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, który wyłącza merytoryczne rozpoznanie sprawy rozstrzygniętej decyzją, powoduje, że organ właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji nie może prowadzić postępowania w zakresie merytorycznej zasadności rozstrzygnięcia, a jedynie stwierdzić nieważność decyzji.
W sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku rozpoznawał skargę na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] nr [...] o stwierdzeniu wydania z naruszeniem prawa decyzji Wojewody [...] z dnia 30 października 1998 r. nr [...] w sprawie stwierdzenia uwłaszczenia Zakładów "U." działką nr 122 położoną w W. przy ul. [...], w zakresie dotyczącym działki nr 7, która weszła w skład działki nr 122. W wyroku Sąd podzielił stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji o rażącym naruszeniu art. 200 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm. Obecnie obowiązuje t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). W postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności nie zostały prowadzone czynności postępowania dowodowego w zakresie rozstrzygnięcia sprawy uwłaszczenia Zakładów "U." a wyłącznie wadliwość wydanej decyzji uwłaszczeniowej. Nowe okoliczności faktyczne, nowe dowody w tym wadliwość ustalenia w zakresie powierzchni nieruchomości wywłaszczonej a uwłaszczonej nie mogły być przedmiotem tego postępowania. Ma to znaczenie dla braku zasadności zarzutów skargi kasacyjnej co do naruszenia przepisów postępowania: art. 113 § 1 oraz art. 134 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd dokonał prawidłowej oceny materiału dowodowego sprawy pod kątem widzenia rażącego naruszenia prawa oraz oceny wywołania nieodwracalnego skutku prawnego, w tym znaczenia dobrej wiary ksiąg wieczystych.
Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 200 ust. 1 i ust. 2 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Oparcie stwierdzenia naruszenia prawa na podstawie art. 200 ust. 4 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami było prawdziwe. Brak ustaleń w zakresie 277 m2 będących własnością następców prawnych E. J. nie dawał podstaw do stosowania art. 200 ust. 1 i ust. 2 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami jako rażącego naruszenia prawa w decyzji uwłaszczeniowej. Ustalenia te mogły być przedmiotem ponownego postępowania w sprawie uwłaszczenia, gdyby stwierdzono nieważność decyzji o uwłaszczeniu. Wywołanie nieodwracalnego skutku prawnego zamyka jednak drogę administracyjną pozostawiając wyłącznie drogę cywilną.
W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku uczestnika na prawach strony o zwrot kosztów zastępstwa procesowego z uwagi na brak podstaw prawnych, według art. 203 i 204 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.