I OSK 958/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody odmawiającą przyznania świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego na dziecko za okres od 1 lipca 2017 r. do 31 lipca 2017 r. Skarżąca złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze, jednak ustalono, że ojciec dziecka podlega belgijskiemu ustawodawstwu z tytułu pracy w Belgii, a ona sama była nieaktywna zawodowo w Polsce. W związku z tym, zastosowanie znalazły przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego UE. Po przeliczeniu kwoty świadczeń wypłacanych w Belgii (151,99 euro, co po przeliczeniu na złote wyniosło 635,77 zł) stwierdzono, że przewyższa ona kwotę należną według polskiego ustawodawstwa, co skutkowało odmową przyznania dodatku dyferencyjnego. W skardze kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, w tym przepisów rozporządzenia 883/2004, argumentując, że przepisy te nie powinny mieć zastosowania, gdy ojciec dziecka nie utrzymuje z nim kontaktu i nie partycypuje w jego utrzymaniu. Podniosła również zarzut niewłaściwego niezastosowania art. 68a rozporządzenia 883/2004, który dotyczy sytuacji, gdy świadczenia nie są wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd wyjaśnił, że definicja 'członka rodziny' w rozumieniu rozporządzenia 883/2004 odwołuje się do ustawodawstwa krajowego, a polskie prawo (art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) obejmowało rodziców dziecka jako członków rodziny, niezależnie od wspólnego zamieszkiwania czy faktycznego partycypowania w kosztach utrzymania. Sąd podkreślił, że sam fakt ustania wspólnego zamieszkiwania lub niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego nie wyłącza ojca z kręgu członków rodziny w rozumieniu przepisów. Sąd wskazał również, że art. 68a rozporządzenia 883/2004 dotyczy sytuacji, gdy świadczenia zostały już przyznane i są niewłaściwie wykorzystywane, co jest odrębnym postępowaniem od ustalania prawa do świadczeń. W związku z tym, sądy prawidłowo zastosowały przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego UE w kontekście świadczeń rodzinnych, zwłaszcza w sytuacjach braku kontaktu rodzica z dzieckiem i jego sytuacji finansowej.
Dotyczy konkretnego okresu (lipiec 2017 r.) i specyfiki przepisów UE oraz polskiego prawa rodzinnego i świadczeń wychowawczych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego UE (Rozporządzenie 883/2004) mają zastosowanie w przypadku, gdy ojciec dziecka, podlegający ustawodawstwu innego państwa członkowskiego, nie utrzymuje kontaktu z dzieckiem i nie partycypuje w jego utrzymaniu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepisy o koordynacji mają zastosowanie. Brak kontaktu ojca z dzieckiem i niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego nie wyłącza go z definicji członka rodziny w rozumieniu przepisów UE i prawa polskiego, a sama koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego ma na celu właśnie takie sytuacje.
Uzasadnienie
Definicja członka rodziny odwołuje się do prawa krajowego, które w Polsce obejmuje rodziców dziecka niezależnie od wspólnego zamieszkiwania czy faktycznego partycypowania w kosztach. Niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego nie oznacza prawnego ustania bycia rodzicem ani członkiem rodziny w rozumieniu przepisów.
Czy w sytuacji, gdy świadczenia rodzinne są pobierane przez ojca dziecka w innym państwie członkowskim, ale nie są wykorzystywane na utrzymanie rodziny, można zastosować art. 68a Rozporządzenia 883/2004 w celu przekazania świadczeń osobie faktycznie utrzymującej dziecko?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Art. 68a Rozporządzenia 883/2004 znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy świadczenia zostały już przyznane i są niewłaściwie wykorzystywane, co jest odrębnym postępowaniem od ustalania prawa do świadczeń. Nie wyłącza on jednak zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Uzasadnienie
Przepis art. 68a dotyczy procedury przekazania świadczeń osobie faktycznie utrzymującej rodzinę w przypadku ich niewłaściwego wykorzystania przez pierwotnego beneficjenta. Jest to mechanizm pomocniczy, który nie podważa zasadności stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego do ustalenia prawa do świadczeń.
Czy sąd administracyjny powinien badać zgodność przepisów UE z Konstytucją RP lub prawem rodzinnym w ramach kontroli legalności decyzji administracyjnej dotyczącej świadczeń rodzinnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zakres kognicji sądu administracyjnego jest ograniczony do badania legalności wydanych decyzji w zakresie objętym postępowaniem, a zarzuty wykraczające poza ten zakres, w tym dotyczące prawa cywilnego kolizyjnego czy prawa rodzinnego, nie podlegają rozpoznaniu.
Uzasadnienie
Sąd administracyjny bada zgodność z prawem decyzji administracyjnych w ramach określonego przedmiotu postępowania. Kwestie takie jak zgodność z Konstytucją RP czy szczegółowe aspekty prawa rodzinnego, które nie są bezpośrednio związane z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, pozostają poza zakresem kognicji sądu.
Przepisy (19)
Główne
Rozporządzenie 883/2004 art. 68 § ust. 2 i 3 lit. a
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego
Przepis ten określa zasady przyznawania świadczeń rodzinnych w przypadku zbiegu uprawnień wynikających z ustawodawstw różnych państw członkowskich UE. W sytuacji, gdy jedno z państw ma pierwszeństwo w wypłacie świadczeń (np. z tytułu zatrudnienia), a drugie państwo wypłaca świadczenia w drugiej kolejności (np. z tytułu zamieszkania), możliwe jest przyznanie dodatku dyferencyjnego, jeśli kwota świadczenia w państwie pierwszorzędnym przewyższa kwotę w państwie drugorzędnym.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej przez NSA.
Dz.U.UE.L 2004 nr 166 poz. 1 art. 68 § ust. 2 i 3 lit. a
Dz.U.UE.L 2004 nr 166 poz. 1
Podstawa prawna rozstrzygnięcia dotycząca koordynacji świadczeń rodzinnych w UE.
Dz.U. 2023 poz. 259 art. 184
Dz.U. 2023 poz. 259
Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej przez NSA.
Pomocnicze
Rozporządzenie 883/2004 art. 68a
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego
Przepis ten reguluje sytuację, gdy świadczenia rodzinne nie są wykorzystywane przez osobę, której powinny zostać udzielone na utrzymanie członków rodziny. W takim przypadku właściwa instytucja może udzielić świadczeń osobie, która faktycznie utrzymuje członków rodziny.
ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci art. 16 § ust. 1 i 4
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Przepis ten określa właściwość organów w sprawach świadczeń rodzinnych w kontekście koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wskazując na rolę marszałka województwa (lub wojewody w zależności od daty) w ustalaniu zastosowania przepisów unijnych.
ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci art. 2 § pkt 16
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Definicja 'rodziny' na potrzeby ustawy, która obejmuje m.in. rodziców dziecka.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna oddalenia skargi przez WSA.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 176 § § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa wniosku o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
p.p.s.a. art. 185 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa wniosku o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.
p.p.s.a. art. 189
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przesłanki, które NSA rozważa z urzędu.
ustawa nowelizująca art. 5 § ust. 2b
Ustawa z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw
Przepis dodany ustawą nowelizującą, który nie obowiązywał w okresie, którego dotyczyła sprawa.
ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci art. 16 § ust. 5
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Przepis dotyczący właściwości organów w sprawach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, który uległ zmianie.
k.r.o. art. 133 § § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci.
k.r.o. art. 128
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Zakres obowiązku alimentacyjnego.
Konstytucja RP art. 71 § ust. 1 zd. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.
Rozporządzenie 883/2004 art. 1 § lit. i)
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego
Definicja 'członka rodziny' na potrzeby stosowania rozporządzenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego UE, ponieważ ojciec dziecka podlegał ustawodawstwu belgijskiemu z tytułu pracy. • Kwota świadczeń wypłacanych w Belgii przewyższała kwotę należną według ustawodawstwa polskiego. • Brak kontaktu ojca z dzieckiem i niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego nie wyłącza go z definicji członka rodziny w rozumieniu przepisów UE i prawa polskiego. • Art. 68a Rozporządzenia 883/2004 dotyczy odrębnego postępowania w przypadku niewłaściwego wykorzystania świadczeń.
Odrzucone argumenty
Przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego UE nie powinny mieć zastosowania, ponieważ ojciec dziecka nie utrzymuje z nim kontaktu i nie partycypuje w jego utrzymaniu. • Niewłaściwe niezastosowanie art. 68a Rozporządzenia 883/2004, który powinien pozwolić na przekazanie świadczeń osobie faktycznie utrzymującej dziecko. • Zarzuty dotyczące zgodności przepisów UE z Konstytucją RP lub prawem rodzinnym.
Godne uwagi sformułowania
"Sam fakt ustania wspólnego zamieszkiwania z dzieckiem w związku z wyjazdem do innego państwa nie może być traktowany jako utrata przymiotu 'członka rodziny' w rozumieniu przepisów ustawy." • "Sam fakt niewywiązywanie się przez rodzica z obowiązków wynikających z art. 128 w związku z art. 133 §1 k.r.o. nie oznacza, że dziecko w sensie prawnym przestało być na jego utrzymaniu." • "Przepis ten znajduje zastosowanie gdy już po przyznaniu świadczeń zgodnie z przepisami rozporządzenia 883/2004 okaże się, że świadczenia nie są właściwie wykorzystywane. Potwierdza zatem, że sam fakt zerwania więzi finansowej nie wyłącza zastosowania tychże przepisów."
Skład orzekający
Anna Wesołowska
sprawozdawca
Monika Nowicka
członek
Piotr Przybysz
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego UE w kontekście świadczeń rodzinnych, zwłaszcza w sytuacjach braku kontaktu rodzica z dzieckiem i jego sytuacji finansowej."
Ograniczenia: Dotyczy konkretnego okresu (lipiec 2017 r.) i specyfiki przepisów UE oraz polskiego prawa rodzinnego i świadczeń wychowawczych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu świadczeń rodzinnych i koordynacji praw w UE, a także konfliktu między formalnym prawem a faktyczną sytuacją rodzinną (brak kontaktu rodzica z dzieckiem).
“Czy brak kontaktu z dzieckiem i alimentów pozbawia prawa do świadczeń rodzinnych? NSA wyjaśnia zasady unijnej koordynacji.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.