I OSK 950/24

I OSK 950/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska
Arkadiusz Blewązka
Elżbieta Kremer /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 423/23 - Wyrok WSA w Krakowie z 2023-11-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 listopada 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 423/23 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 6 lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia 29 listopada 2022 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz J. S. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16 listopada 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 423/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 6 lutego 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Wydanie powyższego wyroku poprzedzone było następującymi ustaleniami faktycznymi i prawnymi.
Wnioskiem z dnia 14 października 2022 r. skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką J. S.
Wójt Gminy B. decyzją z dnia 29 listopada 2022 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.
Odwołanie od ww. decyzji wniósł skarżący.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 6 lutego 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności zauważył, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust 1b art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Podzielono jednakże stanowisko Wójta Gminy B., że matka skarżącego nie wymaga całodobowej opieki, a zakres wykonywanych czynności w związku z opieką nad matką, nie jest tego rodzaju, aby zmuszał skarżącego do całkowitej rezygnacji z zatrudnienia.
W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a.
Ponadto, w piśmie procesowym z dnia 27 kwietnia 2023 r. skarżący wyjaśnił, że jego matka jest osobą o całkowitym unieruchomieniu obu stawów biodrowych oraz posiada inne ograniczenia ruchowe. Nie ma możliwości samodzielnego poruszania się, wymaga stałej pomocy w najprostszych sprawach życia codziennego jak chociażby skorzystanie z toalety, kąpieli i innych. Skarżący podkreślił, że posiłki i leki przygotowuje osobiście.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę stwierdził, że data ustalenia niepełnosprawności matki skarżącego nie mogła stanowić negatywnej przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organy administracji publicznej rozstrzygając w zakresie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego mają bowiem obowiązek procedować́ w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy.
Zdaniem Sądu organ odwoławczy zasadnie uznał, że w sprawie nie zostały spełnione pozostałe przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Niewątpliwie matka skarżącego jest osobą schorowaną i wymagającą opieki. Nie sposób jednak przyjąć, aby takie czynności jak: przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, sprzątanie, zamawianie wizyt lekarskich, robienie zakupów, pranie, pomaganie w ubieraniu mogły być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, czy w dni wolne od pracy. Natomiast czynności polegające na utrzymywaniu higieny, nie są czynnościami oznaczającymi długotrwałą opiekę uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia.
W konsekwencji powyższego Sąd przyznał rację organowi odwoławczemu, że zakres oraz rozmiar opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką nie jest tego rodzaju, aby powodował brak możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, zwłaszcza, że sam skarżący na etapie postępowania administracyjnego podnosił, że czynności związane z opieką nad matką zajmują mu około 7 godzin dziennie.
W ocenie Sądu nie można również pominąć, że na etapie postępowania administracyjnego skarżący nie mieszkał z matką, co jednoznacznie potwierdza, że stan zdrowia matki nie uniemożliwiał jej pozostawania samej w domu w ciągu dnia i w nocy. Na rozprawie w dniu 16 listopada 2023 r. skarżący wskazał, że przeprowadził się do matki w celu całodobowej opieki nad nią, jednakże nie wykazał aby przeprowadzka nastąpiła z uwagi na pogorszenie jej stanu zdrowia. W sytuacji (wykazanego) pogorszenia się stanu zdrowia możliwe jest złożenie nowego wniosku o przedmiotowe świadczenie.
W sprawie nie został wykazany także bezpośredni i ścisły związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudniania/ jego niepodejmowaniem przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki. Mając bowiem na uwadze historię zatrudnienia skarżącego oraz sprzeczne oświadczenia skarżącego złożone do protokołu w dniu 16 listopada 2023 r. z których z jednej strony wynika, że zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu opieki nad matką, a z drugiej strony, że prowadzenie gospodarstwa było nieopłacalne i zarosło ono lasem (co wymaga co najmniej kilkunastu lat) – Sąd nie dał wiary, że to w istocie sprawowana opieka nad matką stanowiła rzeczywistą przyczynę rezygnacji czy też niepodejmowania zatrudnienia.
Ponadto, zdaniem Sądu, ocena, czy istnieje związek pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją z) zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, wymaga również ustalenia, czy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej w tym samym stopniu, co osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego zwrócono uwagę, że skarżący ma jeszcze dwie siostry, a zatem mogą i powinni oni wspólnie realizować obciążający ich z mocy prawa obowiązek alimentacyjny. Wykonanie obowiązku alimentacyjnego przez siostry skarżącego (córki niepełnosprawnej) w jakiejkolwiek wybranej przez nie formie pozwoliłoby skarżącemu podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu, bez szkody dla niepełnosprawnej.
W konsekwencji za prawidłowe Sąd uznał stanowisko Kolegium, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Pomimo niekwestionowanego złego stanu zdrowia matki skarżącego i konieczności pomocy przez syna, samo sprawowanie opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. u.ś.r., samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zarzucając naruszenie:
1) prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.ś.r." poprzez przyjęcie, że:
a) czynności w postaci przygotowywania opału, przynoszenia opału, palenia w piecu, sprzątania, zamawiania wizyt lekarskich, robienia zakupów, prania, pomagania w ubieraniu oraz czynności polegające na utrzymywaniu higieny nie są czynnościami wymagającymi całodobowej dyspozycyjności, ergo nie są czynnościami oznaczającymi długotrwałą opiekę uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia;
b) brak zamieszkiwania skarżącego z matką na etapie postępowania administracyjnego potwierdza, że stan zdrowia matki nie uniemożliwiał jej pozostawania samej w domu w ciągu dnia i nocy, zatem nie zachodziła konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
c) możliwość podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu, stanowi przesłankę negatywną w ocenie o zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a sprawowana opieka nad matką nie stanowiła rzeczywistej przyczyny rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia;
d) w sytuacji gdy istnieją inne osoby obowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. obowiązku ustawowego, brak jest bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem/ rezygnacją z zatrudnienia, a opieką nad osobą niepełnosprawną;
2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, oraz art. 80 K.p.a. poprzez, w ramach badania w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady praworządności wskutek braku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, co przejawiało się w zdeprecjonowaniu nowych faktów w sprawie odnoszących się do pogarszającego się w toku postępowania stanu zdrowia J. S. i ferowania na podstawie zdezaktualizowanego wywiadu środowiskowego.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie wniósł o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi zgodnie z żądaniem, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania;
2) zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm prawem przepisanych.
Jednocześnie skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej. Zgodnie z art. 174 P.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), oraz naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 P.p.s.a. W takiej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty przytoczone w ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Należy jednakże zauważyć, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania są ściśle powiązane z zarzutem naruszenia prawa materialnego i w związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się do nich łącznie.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powołany przepis określa więc przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć łącznie, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. W odniesieniu zaś do rolników, ich małżonków i domowników ustawodawca wprowadził odrębną regulację przewidzianą w art. 17b u.ś.r. Stosownie bowiem do treści art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego.
Podkreślenia wymaga, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Związek przyczynowo-skutkowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. zachodzi zatem wówczas, gdy wymiar i charakter osobistej opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jest na tyle absorbujący, że uniemożliwia opiekunowi podjęcie lub kontynuowanie zatrudnienia. Tym samym przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć (kontynuować) innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, a przez którą należy rozumieć aktywność zawodową.
W rozpoznawanej sprawie J. S. wystąpił w dniu 14 października 2022 r. z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad matką. Do akt dołączono orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S., z którego wynika, że J. S. od 19 sierpnia 2022 r. ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, symbol przyczyn niepełnosprawności [...]. W orzeczeniu tym wskazano, że ww. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz, że wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie. W uzasadnieniu zaś wyjaśniono, że J. S. posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 24 marca 2015 r. zaliczające ww. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, jednakże z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia za zasadne uznano wydanie aktualnego orzeczenia. Wzięto przy tym pod uwagę zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wydane dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia 18 sierpnia 2022 r. oraz dokumentację medyczną zgromadzoną w sprawie, tj. karty informacyjne leczenia szpitalnego i kartoteki leczenia w poradni specjalistycznej.
Dodatkowo z oświadczeń strony złożonych w dniu 14 oraz 28 października 2022 r., a także wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 28 października 2022 r. przez pracownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wynika, że matka skarżącego kasacyjnie ma problemy z poruszaniem się, [...]. Leczy się z powodu [...], wymaga w związku z powyższym pomocy ze strony innych osób w wykonywaniu czynności takich jak przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, sprzątanie, zamawianie wizyt lekarskich, robienie zakupów, pranie, pomaganie w ubieraniu się, przygotowanie posiłków i leków. Czynności te wykonuje skarżący. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika również, że J. S. zamieszkuje w bliskim sąsiedztwie matki (40 metrów), a czynności związane z opieką zajmują mu ok. 7 godzin dziennie.
W piśmie z dnia 27 kwietnia 2023 r. skarżący podniósł ponadto, że jego matka jest osobą o całkowitym unieruchomieniu obu stawów biodrowych oraz posiada inne ograniczenia ruchowe. Nie ma możliwości samodzielnego poruszania się, wymaga stałej pomocy w najprostszych sprawach życia codziennego [...]. Na rozprawie przed Sądem I instancji w dniu 16 listopada 2023 r. wyjaśnił również, że przeprowadził się do matki w celu całodobowej opieki, a w opiece tej pomaga mu rehabilitant [...]. Na potwierdzenie stanu zdrowia J. S. przedłożona została dokumentacja medyczna, tj. m.in. Historia zdrowia i choroby w części dotyczącej porad ambulatoryjnych lub wizyt domowych, z której wynika, że matka skarżącego cierpi na zaawansowaną chorobę zwyrodnieniową stawów, z całkowitym unieruchomieniem obu stawów biodrowych, ze znacznym ograniczeniem ruchu zgięcia stawów kolanowych. Także dołączona do akt sprawy Karta badania fizjoterapeutycznego z dnia 22 maja 2023 r. wskazuje, że pacjentka choruje od wielu lat na schorzenia reumatyczne zwyrodnieniowe [...]. Z powodu [...] problem stanowi także samodzielnie spożycie posiłku. Oceniając stan funkcjonalny w zakresie dotyczącym samoobsługi określono pacjenta jako niesamodzielnego (5 stopień zmodyfikowanej skali Rankina - bardzo ciężki stopień inwalidztwa - pacjent całkowicie zależny od otoczenia, konieczna stała pomoc osoby drugiej), a w zakresie lokomocji odnotowano [...] i pomoc rodziny.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, biorąc pod uwagę przedstawiony stan zdrowia niepełnosprawnej w stopniu znacznym matki skarżącego kasacyjnie, nie można podzielić stanowiska zawartego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że skarżący nie wykazał aby zakres oraz rozmiar sprawowanej przez niego opieki nie był tego rodzaju, aby powodował brak możliwości podjęcia zatrudnienia. Z dokonanych ustaleń wynika, że J. S. potrzebuje obecności osoby trzeciej, przy czym pod pojęciem opieki stałej należy rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie bowiem opieka sprawowana przez skarżącego nad matką nosi cechy opieki stałej i długotrwałej. Skarżący kasacyjnie bez wątpienia wykonuje czynności opiekuńcze nad matką codziennie i regularnie w takim wymiarze, który pozostaje adekwatny do jej potrzeb i daje jej poczucie bezpieczeństwa. Stan zdrowia zaawansowanej wiekowo (urodzonej w 1941 r.), schorowanej i niepełnosprawnej w stopniu znacznym J. S., wymaga podejmowania przez skarżącego czynności opiekuńczych w różnych porach, przez cały dzień oraz przez cały rok. Zauważenia wymaga, że nawet jeśli skarżący nie wykonuje w danym momencie bezpośrednio czynności opiekuńczych, bowiem nie wymaga tego stan i potrzeba matki, to pozostaje w tym czasie do jej dyspozycji, aby w każdej chwili, poza deklarowanymi 7 godzinami, służyć stosowną pomocą, co także, bez wątpienia, stanowi element sprawowanej opieki.
Podkreślić przy tym należy, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub jej charakter. Nie wskazano w szczególności, aby opieka ta musiała być stała, rozumiana jako opieka całodobowa. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz, że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 786/21 oraz z dnia 26 marca 2025 r. sygn. akt I OSK 606/24).
W tym kontekście nie mają zatem decydującego znaczenia podnoszone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie okoliczności niezamieszkiwania, w dacie wydania zaskarżonej decyzji, wspólnie przez J. S. z matką, jak również wykonywanie czynności opiekuńczych przez część doby skoro zgodnie z niepodważonymi ustaleniami skarżący sprawuje opiekę codziennie w wymiarze około 7 godzin w ciągu dnia, a często także w nocy, dostosowując ją do potrzeb niepełnosprawnej J. S. Istotne jest bowiem, że opieka sprawowana przez stronę nosi cechy opieki stałej i długotrwałej.
Odnosząc się do kwestii związanych z niewykazaniem bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudniania/ jego niepodejmowaniem przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki z uwagi na historię zatrudnienia oraz oświadczenia złożone do protokołu na rozprawie w dniu 16 listopada 2023 r. wyjaśnić należy, że przy ustaleniach przebiegu aktywności zawodowej wnioskującego istotne jest, że J. S. nie prowadził gospodarstwa rolnego ale był zatrudniony na podstawie umów o pracę w: 1) [...] – od 1 kwietnia 1993 r. do 10 lipca 1993 r.; 2) [...] – od 5 lutego 1996 r. do 15 grudnia 1996 r.; 3) [...] – od 1 listopada 1998 r. do 11 października 2013 r.; 4) [...] – od 1 czerwca 2015 r. do 30 listopada 2015 r.; 5) [...] – od 1 lutego 2017 r. do 31 lipca 2019 r. oraz 6) [...] – od 1 października 2020 r. Ostatnie zaś zatrudnienie ustało w związku z rozwiązaniem umowy na mocy porozumienia stron w dniu 12 sierpnia 2022 r., tj. tydzień przed datą ustalenia stopnia niepełnosprawności J. S. (19 sierpnia 2022 r.). Z tych względów, mając także na uwadze stan zdrowia matki skarżącego kasacyjnie i ustalony zakres sprawowanej opieki zainteresowanego, przyjąć należało, że strona zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. w celu sprawowania opieki nad osobą bliską legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podnoszone przez Sąd I instancji argumenty związane z rezygnacją przez skarżącego z prowadzenia gospodarstwa rolnego nie mają zatem znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela także stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, że przy ocenie przysługiwania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma znaczenie okoliczność, że J. S. ma rodzeństwo, a w sprawie nie zostały wykazane jakiekolwiek obiektywne przeszkody w wywiązywaniu się przez siostry skarżącego z obowiązku alimentacyjnego względem matki. Z przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wynika, aby przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było stwierdzenie, że obok osoby ubiegającej się o świadczenie są również inne osoby, na których w tym samym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej i które mogłyby w pewnym zakresie opiekować się osobą niepełnosprawną lub udzielać wsparcia finansowego opiekunowi takiej osoby. Nie jest zatem dopuszczalna odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na to, że obowiązek alimentacyjny spoczywa także na innych osobach oraz że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne oraz pozostałe osoby, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej, mogłyby podzielić między siebie obciążenia związane z opieką nad osobą niepełnosprawną. Taka przesłanka negatywna przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie została przewidziana przez ustawodawcę w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 378/23, z dnia 7 czerwca 2024 r. sygn. akt I OSK 1313/23, z dnia 28 czerwca 2024 r. sygn. akt I OSK 1663/231 oraz I OSK 1594/23, z dnia 11 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 1703/23 oraz I OSK 2545/23, z dnia 2 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2457/23, I OSK 2540/23, I OSK 1935/23 oraz I OSK 2659/23, z dnia 7 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2229/23, I OSK 2181/23, I OSK 2086/23, I OSK 1941/23 oraz I OSK 1944/23, z dnia 19 września 2024 r. sygn. akt I OSK 2339/23, a także z dnia 5 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2974/23).
Mając na uwadze powyższe konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku, zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną i na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 182 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 wyroku.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.