I OSK 95/24

I OSK 95/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Krzysztof Sobieralski /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Po 297/23 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2023-10-05
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 344
art. 136 ust. 3, art. 216 ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
art. 6
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (spr.) sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Wielkopolskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 października 2023 r., sygn. akt I SA/Po 297/23 w sprawie ze skargi L.H. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 27 lutego 2023 r., nr SN-III.7515.1.38.2022.6 w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 5 października 2023 r., sygn. akt I SA/Po 297/23, po rozpoznaniu skargi L.H., zwanej dalej "skarżącą", na decyzję Wojewody Wielkopolskiego, zwanego dalej "Wojewodą", z dnia 27 lutego 2023 r., nr SN-III.7515.1.38.2022.6, w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Starosty Poznańskiego, zwanego dalej "organem pierwszej instancji" z dnia 3 sierpnia 2022 r., nr GN.6821.1.14.2019, zasądził także od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego
W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy Aktem notarialnym nr repertorium [...] dnia [...] 1976 r. umową sprzedaży w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz.64 ze zm.) L.J. sprzedała Skarbowi Państwa nieruchomość położoną w Poznaniu [...] przy ulicy [...] i ulicy [...], o powierzchni [...] ha, zapisaną w kw nr [...]. Skarb Państwa nabył tę. nieruchomość stanowiącą dawne działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z przeznaczeniem pod budownictwo mieszkaniowe w dzielnicy [...] zgodnie z szczegółowym planem zagospodarowania przestrzennego tej dzielnicy, zatwierdzonym Zarządzeniem nr [...] Prezydenta m. Poznania z dnia 30 stycznia 1974 r. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Poznaniu Wydział III Cywilny z dnia 20 lipca 1982 r. spadek po zmarłej dnia [...] 1979 r. S.J. nabyli: mąż M.J., córka L.S. oraz córka E.O., każde z nich po 1/3 części. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Poznaniu Wydział III Cywilny z dnia 22 sierpnia 1991 r. spadek po zmarłym dnia [...] 1991 r. M.J. na podstawie testamentu nabył w całości wnuk R.O.
Dnia 13 marca 2019 r. pełnomocnik L.H. złożył wniosek o zwrot działki nr [...] w granicach dawnej działki nr [...] i [...]. Dnia 22 czerwca 2020 r. E.S., spadkobierczyni po zmarłej L.J. złożyła wniosek o zwrot działek: nr [...] z arkusza mapy [...] obręb [...] oraz działki nr [...] z arkusza mapy [...] obręb [...]. Dnia 24 czerwca 2020 r. R.O., spadkobierca po zmarłej L.J. złożył wniosek o zwrot działek: nr [...] z arkusza mapy [...] obręb [...] oraz działki nr [...] z arkusza mapy [...] obręb [...].
Decyzją z dnia 3 sierpnia 2022 r. organ pierwszej instancji odmówił zwrotu L.H., E.S. i R.O. nieruchomości stanowiącej działkę nr: [...] z arkusza mapy [...], obręb [...], położonej w P., zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Miasta Poznania; umorzył postępowania o zwrot nieruchomości stanowiącej działki nr: [...], [...], [...], [...] z arkusza mapy [...], obręb [...], położonej w P., zapisanych w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Miasta Poznania.
W uzasadnieniu wskazano, że na podstawie dokumentów pozyskanych ZGiKM Geopoz System Informacji Publicznej tj. dokumentacji fotograficznej oraz map, zgromadzonych w aktach sprawy, organ dokonał ustalenia iż, obecna działka nr: [...] (powstała z podziału działki nr [...]) stanowi część działek nr [...] i [...]. W odniesieniu do działki nr [...] organ stwierdził, iż został zrealizowany cel wywłaszczenia w określony w akcie notarialnym jako budownictwo mieszkaniowe w dzielnicy [...]. Celu wywłaszczenia w żaden sposób nie niweczy realizacja infrastruktury tego osiedla, w postaci budynków handlowych, usługowych oraz urządzeń towarzyszących, takich jak: ciągi komunikacyjne, parki, parkingi, boiska i inne urządzenia. Osiedle mieszkaniowe obejmuje nie tylko domy mieszkalne, lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące jego mieszkańcom. W tych okolicznościach odmówiono L.H., E.S., i R.O. zwrotu przedmiotowej nieruchomości. W odniesieniu do działek nr: [...], [...], [...] i [...] z arkusza mapy [...] obręb [...] (powstałych w wyniku podziału działki nr [...]) organ stwierdził, że znajdują się poza granicami wywłaszczonych działek nr: [...] i [...], będących przedmiotem wniosku o zwrot. Zatem postępowanie o ich zwrot stało się bezprzedmiotowe i zostało umorzone. Organ oparł swoje ustalenia na podstawie dokumentów pozyskanych ZGiKM GEOPOZ System Informacji Publicznej tj. dokumentacji fotograficznej oraz map, zgromadzonych w aktach sprawy ustalono iż, obecne działki nr: [...], [...], [...] i [...] z arkusza mapy [...] obręb [...] ( powstałe w wyniku podziału działki nr [...])
Kwestia dotycząca nieruchomości położonej w P. tj. działki nr [...] z arkusza mapy [...], obręb [...] została natomiast rozstrzygnięta decyzją z dnia 29 marca 2021 r., która stała się ostateczna i wykonalna dnia 20 kwietnia 2021 r.
Opisaną na wstępie decyzją z dnia 27 lutego 2023 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzje organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskowane o zwrot działki nr: [...], [...], [...] i [...] zapisane w księdze wieczystej nr [...] znajdują się poza granicami wywłaszczonych działek nr [...] i [...], będących przedmiotem wniosku o zwrot, o czym miały przesądzić m.in. informacje i dokumenty przekazane przez Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego GEOPOZ tj. dokumentacja fotograficzna oraz mapy. Wojewoda dał wiarę tym dowodom. Wyjaśnił, że poddał analizie zasadność odmowy zwrotu działki nr [...] w granicach wywłaszczonych działek nr [...] i [...]. W tym względzie stwierdził, że w ogólnym planie zagospodarowania przestrzennego miasta Poznania zatwierdzonym przez Wojewodę Wielkopolskiego w dniu 22 sierpnia 1975 r., stanowiącym integralną część planu zagospodarowania przestrzennego Województwa Poznańskiego zatwierdzonym uchwałą nr VII/25/77 Wojewódzkiej Rady Narodowej Miasta Poznania z dnia 21 października 1977 r. (Dz. U. W.R.N. nr 14 poz. 110) obecna działka nr [...] położona była w jednostce strukturalnej [...], dla której funkcją podstawową było mieszkalnictwo. Na rysunku oznaczona była symbolem MW - co stanowiło tereny intensywnego zainwestowania z przewagą funkcji mieszkalnictwa wysokiej intensywności oraz symbolem U - co stanowiło tereny intensywnego zainwestowania z przewagą funkcji koncentracji usług specjalistycznego użytkowania, oraz jako tereny zieleni umiarkowanego i okresowego użytkowania z możliwością lokalizacji ogrodów działkowych. W miejscowym planie szczegółowym zagospodarowania przestrzennego "[...]" - aktualizacja, zatwierdzonym Zarządzeniem Prezydenta Miasta Poznania nr [...] z dnia 10 grudnia 1983 r. część działki nr [...] oznaczona była na rysunku planu symbolem KN IV - co stanowiło ulice ruchu normalnego ulicy [...]. Wobec ww. nieruchomości zostały wydane pozwolenia na budowę.
Organ odwoławczy uwzględnił protokół z przeprowadzonych w dniu 27 sierpnia 2021 r. oględzin, z którego wynika, że działka nr [...] w części stanowiącej dawną działkę nr [...] stanowi fragment parku osiedlowego porośniętego pielęgnowanym trawnikiem oraz nasadzeniami krzewów ozdobnych i pojedynczych drzew. Organ zwrócił tez uwagę, że fragment działki nr [...] z obrębu [...] jest drogą wewnętrzną i nie znajduje się w administracji Zarządu Dróg Miejskich, natomiast część tejże działki od strony południowej zajęta jest pod drogę publiczną ul. [...], posiadającą kategorię drogi krajowej. Dodatkowo zwrócono uwagę, że działka nr [...] (w granicach wywłaszczonych działek nr [...] i [...]) wywłaszczona została pod budownictwo mieszkaniowe w dzielnicy [...]. Zgromadzony materiał dowodowy pozwala wyciągnąć wnioski, że działka była i jest funkcjonalnie powiązana z osiedlem mieszkaniowym oraz wpisuje się w ład przestrzenny zaprojektowanej inwestycji. Teren osiedla to bowiem również przestrzeń pomiędzy zabudową, czemu mają służyć tereny niezabudowane i zielone, co wynika z zasad urbanistyki.
Powyższa decyzja Wojewody Wielkopolskiego została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przez L.H. Skarżąca zarzuciła:
1. Naruszenie prawa procesowego, to jest: art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie i niedokładne zbadanie sprawy oraz dokonanie dowolnej, a przez to błędnej oceny zebranych dowodów, co doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia następujących okoliczności, które nie polegają na prawdzie:
a. materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwala na wyciągnięcie wniosku, że działka [...] (obecnie według ustaleń organu [...]) w części stanowiącej dawną działkę nr [...] była i jest funkcjonalnie powiązana z osiedlem mieszkaniowym oraz wpisuje się w ład przestrzenny zaprojektowanej inwestycji;
b. działka [...] (obecnie według ustaleń organu [...]) w części stanowiącej dawną działkę nr [...] stanowi teren zieleni umiarkowanego i okresowego użytkowania i jest w jakimkolwiek sensie w sposób zaplanowany zagospodarowana;
c. materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwala na wyciągnięcie wniosku, że działka [...] (obecnie według ustaleń organu [...]) w części stanowiącej dawną działkę nr [...] jest funkcjonalnie powiązana z osiedlem mieszkaniowym oraz wpisuje się w ład przestrzenny zaprojektowanej inwestycji.
2. Naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie i niedokładne zbadanie sprawy niewyjaśnienie istotnych okoliczności związanych ze sprawą, przejawiające się we wskazywaniu w treści decyzji zamiennie oznaczenia działki, której dotyczył wniosek jako działki [...] i [...] pomimo, że w odniesieniu do działki [...] organ pierwszej instancji podjął decyzję o umorzeniu postępowania, a organ drugiej instancji utrzymał ją w mocy.
3. Naruszenie prawa materialnego, to jest: art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - poprzez ich błędną wykładnię i w związku z tym uznanie, że nieruchomość objęta wnioskiem została wykorzystana na cel w związku z którym nastąpiło jej wywłaszczenie.
Uwzględniając skargę i uchylając obie decyzje organów administracji Sąd I instancji stwierdził, że nie ma wątpliwości co do działki nr [...] w granicach działki nr [...], tym bardziej, że postępowanie w tym przedmiocie zostało zakończone odrębnie wydaną decyzją z dnia 29 marca 2021 r. Nieprecyzyjne są natomiast w ustalenia organów administracji dotyczące działki nr [...] w odniesieniu do granic dawnej działki [...] i [...]. Sąd I instancji podkreślił, że organy obu instancji wskazują, iż aktem notarialnym nr repertorium [...] dnia [...] 1976 r. umową sprzedaży w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości L.J. sprzedała Skarbowi Państwa nieruchomość położoną w Poznaniu [...] przy ulicy [...] i ulicy [...], o powierzchni [...] ha, zapisana w kw nr [...]. Skarb Państwa nabył ww. nieruchomość stanowiącą dawne działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. W istocie nie została tam wymieniona działka nr [...] wskazana we wniosku o zwrot nieruchomości w przedmiotowej sprawa. W ocenie Sądu I instancji, kwestia ta powielana przez organy obu instancji wymaga wyjaśnienia. Decyzja organu orzekającego w przedmiocie zwrotu nieruchomości powinna być niewątpliwie dopasowana do wniosku złożonego w przedmiocie jej zwrotu. Natomiast w uzasadnieniu obu decyzji nie ma stosownych łącznikowych rozważań dotyczących działki nr [...] wskazanej w akcie notarialnym oraz działki nr [...] wskazanej we wniosku o zwrot nieruchomości. Z uzasadnienia decyzji obu instancji nie wynika skąd wzięła się taka rozbieżność, co powinno mieć miejsce aby zachować spójność wniosku o zwrot nieruchomości z wydanym na jego podstawie rozstrzygnięciem organu administracyjnego. W uzasadnieniu decyzji obu instancji zabrakło należytego wyjaśnienia tej kwestii.
Sąd I instancji podkreślił również, że w rozpoznawanej sprawie konieczne jest precyzyjne określenie numerów działek sprzedanych i następnie transparentne przywołanie w jaki sposób podlegały one dalszym podziałom i w jaki sposób zmieniała się ich numeracja, aby możliwe było prawidłowe odniesienie się do żądania zwrotu nieruchomości przedstawionych przez L.H. Niewystarczające jest w tym względzie samo zapewnienie organu odwoławczego, że nie kwestionował przesłanych z GEOPOZ dokumentów i dał wiarę dokumentom zgromadzonym w przedmiotowej sprawie. W tym względzie dopiero po precyzyjnym określeniu na mapach zawartych w aktach administracyjnych tych działek, które były przedmiotem sprzedaży przez L.J. i ustaleniu jakie obecnie numery geodezyjne posiadają takie nieruchomości możliwe będzie precyzyjne wyjaśnienie stronie czy w sposób uzasadniony ubiega się ona o zwrot nieruchomości. W obecnej sytuacji nie można bowiem jednoznacznie wywnioskować z akt zgromadzonych w sprawie w jakim zakresie żądanie złożone przez skarżącą obejmuje działki będące przedmiotem żądania o ich zwrot. Konieczne pozostaje jednoznaczne wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji rozstrzygającej w przedmiocie zwrotu nieruchomości w jakich obecnie granicach działek znajdują się działki, których zwrotu domaga się skarżąca, aby wykluczyć wątpliwości dotyczące przedmiotowego postępowania na jakie powołuje się strona skarżąca. W ocenie Sądu I instancji, zgromadzony w sprawie dotychczas materiał dowodowy nie umożliwia przeprowadzenie jednoznacznego wnioskowania, które mogłyby w sposób jasny określać czy prawidłowo w sensie geodezyjnym oznaczone zostały nieruchomości będące przedmiotem postępowania zwrotowego.
Od wyroku Sądu I instancji skargę kasacyjną wniósł Wojewoda Wielkopolski. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości, podniesiono podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.".
Zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest naruszenie:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 7, 75 § 1, 77 § 1, 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej: "K.p.a.", w świetle zasady wynikającej z art. 12 § 1 i 2 K.p.a. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przejawiające się tym, że Sąd I instancji w skarżonym wyroku, w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej uchylił decyzje organów obu instancji z niezasadnymi wskazaniami co do dalszego sposobu postępowania, a mianowicie:
- uznając, że organy nie sprecyzowały w samej sentencji wydanego rozstrzygnięcia powierzchni działki, której dotyczy odmowa zwrotu, pomijając, że tego rodzaju procedowanie godzić będzie w zasadę szybkości i prostoty postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 12 K.p.a., skoro kwestia ta nie wpłynie na treść rozstrzygnięcia, bowiem cel wywłaszczenia zrealizowany został na powierzchni znacznie przekraczającej nieruchomość będącą przedmiotem niniejszego postępowania;
- uznając za konieczne precyzyjne określenie numerów działek sprzedanych i następnie transparentne przywołanie, w jaki sposób podlegały one dalszym podziałom i w jaki sposób zmieniała się ich numeracja, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza położenie działek będących przedmiotem żądania zwrotu w granicach wywłaszczonych parceli nr [...] i [...], a zatem w okolicznościach przedmiotowej sprawy badanie wyżej wymienionej kwestii uznać należy za bezcelowe i pozostające w opozycji do jednej z głównych zasad postępowania administracyjnego - zasady szybkości postępowania;
- uznając za istotne i konieczne wyjaśnienie kwestii braku wskazania w treści uzasadnienia tychże decyzji parceli nr [...] jako jednej z przejętych w drodze wywłaszczenia przez Skarb Państwa aktem notarialnym z dnia [...] 1976 r., repertorium [...], podczas gdy w ocenie Wojewody Wielkopolskiego fakt ten nie powinien wpływać na uchylenie decyzji, bowiem z całokształtu zebranego materiału wynika, że parcela nr [...] była przedmiotem wniosku i została wywłaszczona, a nadto w uzasadnieniu decyzji kwestia ta została wyjaśniona i jest przedmiotem sentencji decyzji.
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 P.p.s.a., art. 3 § 1 P.p.s.a., a także art. 7, 75 § 1, 77 § 1 i 80 K.p.a. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się tym, że WSA w Poznaniu, w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej uchylił decyzje organów obu instancji, uznając że ustalenia organów administracji publicznej dotyczące działki nr [...] w odniesieniu do granic dawnej działki nr [...] i [...] są nieprecyzyjne, podczas gdy zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy, a w szczególności mapy zgromadzone w aktach organu I instancji (str, 273, 281, 282, 283, 285, 287, 288) potwierdzają położenie dawnych działek nr [...] i [...] w granicach aktualnej działki nr [...].
W oparciu o postawione zarzuty skarżący kasacyjnie Wojewoda wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i na podstawie art. 188 P.p.s.a. rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku Sadu I instancji i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania. W skardze kasacyjnej sformułowano również wniosek o zasądzenie na rzecz Wojewody kosztów postępowania według norm przepisanych oraz oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący Wojewoda przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie wskazać należy, że stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał takiej kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.
Rozpoznawana w tych granicach skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Istotą sporu, w ramach realizowanej sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej, jest to, czy prawidłowo przyjął Sąd I instancji, że w przedmiotowej sprawie nie ustalono w sposób należyty stanu faktycznego. Tym samym, czy słusznie zaskarżonym wyrokiem uchylono decyzje administracyjne odmawiające zwrotu nieruchomości stanowiącej działkę nr: [...] z arkusza mapy [...], obręb [...], położonej w P., zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], następcom prawnym właścicielki wywłaszczonej nieruchomości oraz umarzającej postępowanie o zwrot nieruchomości stanowiącej działki nr: [...], [...], [...], [...] z arkusza mapy [...], obręb [...], położonej w Poznaniu, zapisanych w księdze wieczystej KW nr [...].
Prawo żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., przysługuje poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy. Stronami postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, poza ww. osobami, są także aktualny właściciel nieruchomości, a także osoby które wykażą, że przysługuje im tytuł prawnorzeczowy bądź uprawnienie o charakterze obligacyjnym (por. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2003 r., sygn. akt OPS 6/03).
Stosownie do ww. przepisu zwrotowi może podlegać wywłaszczona nieruchomość lub udział w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udział w tej części. W przypadku zwrotu nieruchomości prawo własności byłego właściciela podlega swoistej restytucji.
Przez termin "nieruchomość wywłaszczona" należy rozumieć nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczeniowej rozumianej sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej w znaczeniu podmiotowym i konkretnej w sensie przedmiotowym decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących przepisów ustaw, regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem.
W drodze wyjątku określonego w art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc także art. 136 ust. 3 u.g.n., stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192), ustawy z dnia z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego.
W niniejszej sprawie przeniesienie własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło poprzez jej sprzedaż zgodnie z art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z dnia 12 marca 1958 r. (Dz. U. Nr 10/74 poz. 64), co wprost wynika z § 4 aktu notarialnego nr rep. [...] z dnia [...] 1976 r. Tym samym prawidłowo stwierdzono, że w sprawie zachodziła możliwość stosowania przepisów rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Organ prowadzący postępowanie dotyczące zwrotu nieruchomości wywłaszczonej ma obowiązek ustalić na jaki cel wywłaszczona została nieruchomość, a następnie, czy na całej nieruchomości zrealizowano cel wywłaszczenia oraz, jeśli cel taki został zrealizowany, określić, czy nastąpiło to w terminie. Jednakże w pierwszej kolejności powinien zbadać, czy z wnioskiem wystąpił podmiot legitymujący się przymiotem strony postępowania. Wymaga to ustalenia, czy nieruchomość, o zwrot której złożono wniosek, jest tą samą nieruchomością (jej częścią) która została wywłaszczona.
Uchylając zaskarżone decyzje, słusznie Sąd I instancji zakwestionował zakres przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego.
Podkreślić należy, iż w akcie notarialnym nr rep. [...] z dnia [...] 1976 r. wskazano, że przedmiotem sprzedaży jest zabudowana nieruchomość położona "w P., obecnie przy ulicy [...] nr [...], i przy ulicy [...], o powierzchni [...] ha – oznaczonej jako Kw.nr [...]". Ponadto w § 1 tegoż aktu notarialnego stwierdzono, iż "własność nieruchomości położonej w P.-[...] przy ulicy [...], o powierzchni [...] ha /[...] hektarów [...] arów i [...] metrów kwadratowych/, wpisana jest w księdze wieczystej Kw.nr [...] (...)". Natomiast nieruchomości tej w akcie notarialnym nie oznaczono przez odwołanie się do konkretnych numerów działek.
Pełnomocnik skarżącej w pierwotnym wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wniósł o zwrot wywłaszczonych nieruchomości położonych w P. przy ul. [...] – [...], stanowiących dawne działki o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], dla których prowadzono dawną księgę wieczystą o nr KW [...], wywłaszczonych w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. na mocy umowy sprzedaży z dnia [...] 1976 r. Jednocześnie we wniosku tym zaznaczono, iż toczy się odrębne postępowanie o zwrot nieruchomości położonych w P., które jednakże może nie obejmować całości wywłaszczonego gospodarstwa rolnego. Pełnomocnik podniósł, że - według stanowiska pracownika Starostwa Powiatowego - ww. działki najprawdopodobniej były objęte aktem notarialnym z dnia [...] 1976 r. (ergo w tym zakresie nie miał pewności). Wniosek ten następnie zmodyfikowano w ten sposób, że wniesiono o zwrot "działki [...] cz. w granicach danej działki nr [...] i [...]" oraz "działki [...] cz. W granicach danej działki nr [...]", modyfikacji tej nie uzasadniając. Postępowanie w odniesieniu do nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] z arkusza mapy [...], obręb [...], położonej w P., zakończone zostało ostateczną i wykonalną decyzją Starosty Poznańskiego z dnia 29 marca 2021 r., stąd kwestia ta dla dalszych rozważań jest irrelewantna.
Istotne znaczenie dla sprawy miało więc precyzyjne i niebudzące wątpliwości ustalenie, czy dawne działki nr [...] i [...] wchodziły w skład nieruchomości opisanej w powyżej przywołanym akcie notarialnym. Przeprowadzone przez organy w postępowaniu administracyjnym dowody nie pozwalały na przyjęcie, iż przedmiotowa nieruchomość, nabyta przez Skarb Państwa, stanowiła dawne działki: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Z samych zresztą uzasadnień zaskarżonych decyzji nie wynika, w jaki sposób przedmiotowe ustalenie poczyniono. Uprawniony jest wniosek, że dokonano ich nie na podstawie dowodów znajdujących się w aktach sprawy, lecz na podstawie przyjęcia opatrzonego wątpliwością stanowiska pełnomocnika wnioskodawczyni co do działek składających się na wywłaszczoną nieruchomość. W tych okolicznościach trafnie Sąd I instancji stwierdził, że konieczne jest precyzyjne określenie numerów działek sprzedanych i transparentne przywołanie, w jaki sposób podlegały one dalszym podziałom i w jaki sposób zmieniała się ich numeracja, aby możliwe było prawidłowe odniesienie się do żądania zwrotu nieruchomości wywłaszczonej. Kwestia, iż w zaskarżonych decyzjach pominięto działkę nr [...] jako mającą zostać przejętą w drodze wywłaszczenia przez Skarb Państwa aktem notarialnym z dnia [...] 1976 r., dostrzeżone wątpliwości jedynie potęguje. Zaniechania poczynienia koniecznych w sprawie ustaleń nie można w żadnym razie tłumaczyć zasadą szybkości czy prostoty postępowania, skoro doprowadziło to do sytuacji, w której wydanie decyzji było co najmniej przedwczesne. W tym stanie rzeczy same dalsze ustalenia organów poczynione odnośnie do działek nr [...], [...] i [...], z którymi związany był drugi z zarzutów kasacyjnych, nie były wystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej w przedmiocie żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Wobec powyższego zasadnie Sąd I instancji uznał, iż nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne dla sprawy okoliczności faktyczne i konieczne będzie ponowne przeprowadzenie postępowania, przy pomocy dowodów wskazanych przez ten Sąd, a także innych, określonych przez przepisy K.p.a., o ile okaże się to konieczne, celem jednoznacznego ustalenia przedmiotu wywłaszczenia.
Stąd też zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące nieprawidłowo przeprowadzonej kontroli przez Sąd I instancji zaskarżonej decyzji, są niezasadne. W badanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisu wynikowego na gruncie postępowania sądowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.
Z powyższych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 P.p.s.a.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., gdyż strona ją wnosząca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.