I OSK 1449/23

I OSK 1449/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Karol Kiczka /przewodniczący/
Krzysztof Sobieralski
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Ol 853/22 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2023-02-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 145 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Ol 853/22 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 27 września 2022 r. nr Rep.1359/IN/22 w przedmiocie odmowy uchylenia we wznowionym postępowaniu decyzji dotyczącej gospodarstwa przejętego wraz z budynkami na Skarb Państwa w zamian za świadczenie rentowe oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 28 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Ol 853/22 oddalił skargę A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z 27 września 2022 r. nr Rep.1359/IN/22 w przedmiocie odmowy uchylenia we wznowionym postępowaniu decyzji dotyczącej gospodarstwa przejętego wraz z budynkami na Skarb Państwa w zamian za świadczenie rentowe.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji naruszenie:
1) art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zebranego w sprawie, a także dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego przez organ I i II instancji, co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego, a w konsekwencji nieuzasadnionym przyjęciem, że nie zachodzą przesłanki do uchylenia we wznowionym postępowaniu decyzji dotyczącej gospodarstwa przejętego wraz z budynkami na Skarb Państwa w zamian za świadczenie rentowe;
2) art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 2 K.p.a. przez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie faktu, że postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego.
Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniesiono o przyznanie wynagrodzenia w zakresie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu wraz z oświadczeniem, że koszty nie zostały uiszczone w całości, ani w części.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że Sąd I instancji jest związany "granicami sprawy", a nie tylko "granicami skargi". Zaznaczono, że organ II instancji nie odniósł się do art. 145 § 2 K.p.a., a Sąd I instancji powinien był go uwzględnić z urzędu przy rozpoznaniu skargi, mimo że nie został w niej powołany.
Jak wskazał wnoszący skargę kasacyjną, przepis art. 145 § 2 K.p.a. stanowi wyjątek od przesłanek wznowienia postępowania, określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. Organy nie odwołały się do art. 145 § 2 K.p.a., pomijając istotną w niniejszej sprawie okoliczność, dotyczącą możliwości wznowienia postępowania również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu. Wznowienie postępowania zgodnie z art. 145 § 2 K.p.a. będzie możliwe, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a także jeżeli wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego.
Wnoszący skargę kasacyjną wyjaśnił, że niereprezentowany wcześniej przez profesjonalnego pełnomocnika, przedstawił wyczerpującą liczbę dowodów, które był w stanie sam pozyskać dostępnymi mu środkami na poczet zainicjowanego postępowania.
Odnosząc się do pojęcia "oczywistości", skarżący kasacyjne podał, że nie można tego pojęcia wykładać w sposób literalny, sugerujący że tylko i wyłącznie fałszywość dokumentów, widoczna na pierwszy rzut oka i to przez "laika", stanowi o oczywistości fałszerstwa. Przesłanką zastosowania art. 145 § 2 K.p.a. jest "oczywistość sfałszowania dowodów" a nie "ewidentna oczywistość". Zatem, wystarczy zaistnienie stanu, który jest określany jako brak wątpliwości co do tego, że dowód został sfałszowany, na przykład podrobiony.
Wnoszący skargę kasacyjną podał, że fałszywość dowodu dla swej prawnej wiarygodności powinna być uprzednio stwierdzona orzeczeniem sądu lub innego organu, chyba że zachodzą przesłanki z art. 145 § 2 K.p.a.
Wnoszący skargę wskazał na występujący na tle niniejszej sprawy interes społeczny, bowiem możliwość choćby nieumyślnego posłużenia się sfałszowanym podpisem przez Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej we wsi X., Sąd Rejonowy w Y., Państwowe Biuro Notarialne w Y., czy ZUS, nie doprowadziłoby do przejęcia gospodarstwa rolnego, położonego w miejscowości X. wraz z budynkami na Skarb Państwa, w zamian za rentę.
Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Ocenę naruszenia przepisów powołanych w skardze kasacyjnej poprzedzić należy przypomnieniem treści żądania skarżącego. Otóż A. A. we wniosku z 15 kwietnia 2020 r. wystąpił do Starosty [...] o uchylenie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Y. (powoływanej również jako "Prezydium PRN") z 13 marca 1973 r. znak PGB.PFZ.4630/181/72 w przedmiocie przekazania przez B. B. gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości X. w zamian za rentę oraz o zwrot gospodarstwa rolnego w całości (budynek mieszkalny, obora, stodoła oraz grunty orne 6,9 ha).
Starosta [...] postanowieniem z 4 sierpnia 2021 r. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Prezydium PRN w Y. z 13 marca 1973 r., przyjmując, że wnioskodawca (pismo z 12 lipca 2021 r.) żądał wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 4 K.p.a. Następnie, organ ten decyzją z 28 czerwca 2022 r. odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Prezydium PRN w Y. z 13 marca 1973 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu, po rozpatrzeniu odwołania A. A., decyzją z 27 września 2022 r. nr Rep.1359/IN/22 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A. A. na decyzję organu odwoławczego z 27 września 2022 r.
Sąd I instancji wskazał, że wniosek o wznowienie dotyczył ostatecznej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Y. z 13 marca 1973 r. w sprawie przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę. Decyzją tą, wydaną na wniosek B. B., przejęło w całości na własność Państwa nieruchomość rolną wraz z zabudowaniami, położoną we wsi X., stanowiącą własność B. B.
Odnośnie do wniosku o wznowienie Sąd podał, że skarżący wskazał, że na początku lipca 2021 r. dowiedział się, że jego matka nosiła nazwisko "C.", natomiast podpisywała się "B.", a zatem – w jego ocenie - doszło do przestępstwa, gdyż zostało przejęte gospodarstwo od osoby, która nie istniała/nie było jej w spisie ludności. Skarżący uznał, że to samo przestępstwo popełniły inne urzędy: Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej we wsi X., Sąd Rejonowy w Y., Państwowe Biuro Notarialne w Y., ZUS. Skarżący podał także, że w teczce archiwalnej gospodarstwa rolnego X. 100 znalazł dwa dokumenty, na których widnieje podpis "B. B.", ale to nie było pismo jego matki i w związku z tym uznał, że doszło do fałszerstwa podpisu.
Sąd I instancji przyjął, że w sprawie nieskutecznie wykazano okoliczności, o których mowa w przesłankach wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. Sąd podał bowiem, że strona, która domaga się wznowienia postępowania na tej podstawie, że dowód okazał się fałszywy lub, że decyzję wydano w wyniku przestępstwa, musi przedłożyć organowi dowód w postaci orzeczenia sądowego stwierdzającego tę okoliczność. Skarżący takiego prawomocnego orzeczenia sądu lub innego organu nie przedstawił organom administracji ani w żaden inny sposób nie podważył tej decyzji.
W ocenie Sądu I instancji, twierdzenia skarżącego, zgłaszającego podstawę z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., powinny polegać na podjęciu próby wykazania, że nie brał udziału w postępowaniu, mimo posiadania interesu prawnego. Przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. może bowiem stanowić podstawę uchylenia decyzji tylko wówczas, gdy powołuje się na nią podmiot uprawniony do skorzystania z tej przesłanki, to jest ten, który bez własnej winy nie został dopuszczony do udziału w postępowaniu, ewentualnie następca prawny takiego podmiotu. Inne podmioty nie mogą się skutecznie na tę okoliczność powoływać.
W opinii Sądu I instancji, prawidłowe jest ustalenie organów administracyjnych, że skarżący zgodnie z prawem nie brał udziału w sprawie zakończonej decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Y. z 13 marca 1973 r. Przy wydaniu tej decyzji organ administracyjny był związany treścią aktu notarialnego z 21 grudnia 1972 r., zgodnie z którym jedyną właścicielką nieruchomości była B. B. Aktem tym bowiem C. C., D. D., A. A. (skarżący) oraz E. E. darowali matce, B. B., swoje udziały w prawie własności nieruchomości rolnej, położonej w miejscowości X., "gromada i powiat Y.". Jak wywiódł Sąd I instancji, niewątpliwe skarżący zrzekł się na rzecz matki swoich udziałów w gospodarstwie rolnym, w następstwie czego matka skarżącego mogła dowolnie dysponować prawem własności przedmiotowych nieruchomości. Skorzystała ona z tego prawa, oddając na rzecz Państwa te nieruchomości w zamian za rentę. Organy administracyjne zasadnie wskazały więc, że okoliczności podnoszone przez stronę dotyczące tego, że powinien uczestniczyć w czynnościach przy zawieraniu aktu notarialnego lub że niewłaściwa osoba złożyła podpis pod aktem notarialnym w miejsce podpisu strony, mogą być rozpatrywane przed sądem powszechnym, w sprawie o ustalenie ważności tej czynności prawnej. Organ zaś nie jest uprawniony do kwestionowania dokumentu urzędowego, jakim jest akt notarialny.
Sąd I instancji uznał zatem, że zakwestionowane decyzje zostały wydane w oparciu o właściwie ustalony stan faktyczny, na podstawie wyczerpująco zebranego materiału dowodowego, i przy prawidłowym zastosowaniu obowiązujących przepisów prawa, co w konsekwencji oznacza, że prawidłowa jest ocena organów administracyjnych o braku zaistnienia w sprawie przesłanek z art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 4 K.p.a.
Stanowisko Sądu I instancji należy podzielić.
Przede wszystkim wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Wymienione w petitum skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, zarówno art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., jak i art. 134 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 2 K.p.a. przez jego niezastosowanie, zostały poparte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej tożsamą argumentacją, która skupia się na wykazaniu pominięcia przez Sąd I instancji i organy administracyjne prawnej możliwości wznowienia postępowania również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, w sytuacjach kiedy sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a także jeżeli wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. W skardze kasacyjnej podkreślono, że przesłanką zastosowania art. 145 § 2 K.p.a. jest "oczywistość sfałszowania dowodów" a nie "ewidentna oczywistość", zatem, wystarczy zaistnienie stanu, który jest określany jako brak wątpliwości co do tego, że dowód został sfałszowany, na przykład podrobiony.
Odnosząc się do tak sformułowanych zarzutów kasacyjnych, należy przypomnieć, że art. 134 § 1 P.p.s.a., stanowi, że "Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.". Przepis ten określa zatem granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, zaś granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonego zachowania organu administracji publicznej. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które Sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu.
W orzecznictwie zaznacza się, że dla skuteczności zarzutu kasacyjnego opartego na art. 134 § 1 P.p.s.a. należy wykazać, że zaniechanie przez sąd w okolicznościach danej sprawy wyjścia poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną - mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (zob. wyroki NSA: z 14 listopada 2017 r. sygn. akt II OSK 431/16; z 6 listopada 2014 r. sygn. akt I FSK 1674/13; z 23 września 2014 r. sygn. akt II FSK 2141/12; z 21 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1560/12; z 20 stycznia 2010 r. sygn. akt II OSK 131/09, , jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd I instancji rozpoznając skargę niewątpliwie orzekał w granicach sprawy, oceniając postępowanie w zakresie odmowy uchylenia decyzji po przeprowadzeniu postępowania co do przyczyn wznowienia, a zatem nie orzekał w granicach (w znaczeniu podmiotowym i przedmiotowym) innej sprawy niż ta, w której została wniesiona skarga. Natomiast w odniesieniu do drugiej kwestii, Sąd I instancji nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany był do wzięcia pod uwagę z urzędu (zasada oficjalności) wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie albo dać wyraz swojemu stanowisku co do braku takich naruszeń. Z punktu widzenia formalnego, w tym zakresie autor skargi kasacyjnej prawidłowo powiązał naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. z art. 145 § 2 K.p.a., zgodnie z którym: "Z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego.".
Dopuszczalność wznowienia przez organ postępowania bez czekania np. na wyrok potwierdzający sfałszowanie dokumentów, dopuszczalne jest jedynie pod warunkiem kumulatywnego zaistnienia dwóch przesłanek: oczywistości dokonania fałszerstwa istotnego dla sprawy dowodu albo niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia ludzkiego lub zagrożenia powstaniem poważnej szkody dla interesu społecznego, których to zagrożeń w inny sposób nie da się uniknąć. Oczywistość powinna dotyczyć cech zewnętrznych fałszu. Jak wskazał NSA w wyroku z 18 lipca 2013 r. sygn. akt II OSK 678/12, fałszerstwo dowodu musi być bezsporne, pewne, nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości, a żeby stwierdzić ten fakt, nie trzeba dysponować specjalistyczną wiedzą z danego zakresu ani prowadzić postępowania wyjaśniającego w tej sprawie. Przesłanka niebezpieczeństwa lub szkody dla interesu społecznego musi zaś być wynikiem przeprowadzonej oceny stopnia zagrożenia tych wartości. Zarówno oczywistość fałszerstwa, jak i wystąpienie określonego niebezpieczeństwa powinny być przytoczone i wykazane w uzasadnieniu decyzji (wyrok NSA z 7 listopada 2013 r. sygn. akt II OSK 1214/12). Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie podkreślał, że za fałszywe dowody uznaje się między innymi fałszywe dokumenty, tzn. podrobione lub o zafałszowanej treści. Fałszerstwem jest podrobienie lub przerobienie dokumentu, przy czym dla realizacji znamion podrobienia dokumentu wystarczające jest podrobienie tylko jego fragmentu np. podpisu wystawcy czy też pieczęci, o ile ma ona znaczenie prawne (np. wyrok NSA z 30 czerwca 2020 r. sygn. akt I GSK 559/20).
Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że przepis art. 145 § 2 K.p.a. dotyczy możliwości wznowienia postępowania w razie zaistnienia wymienionych w nim wyjątków. W niniejszej sprawie, wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Prezydium PRN w Y. z 13 marca 1973 r. nastąpiło postanowieniem Starosty Ostródzkiego z 4 sierpnia 2021 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 4 K.p.a. Ponadto, skarżący nie tylko nie wykazał, by w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zachodziło niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego, ale przede wszystkim nie wykazał sfałszowania dowodu, ani tym bardziej oczywistości sfałszowania dowodu. Z akt sprawy wynika bowiem, że wnioskodawca wywodzi zaistnienie przesłanek wznowienia, określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a., wyłącznie ze swoich twierdzeń o sfałszowanym podpisie dawnej właścicielki gospodarstwa rolnego przejętego decyzją z 13 marca 1973 r.
W rozpatrywanej sprawie nie wykazano również, by z powodu przedawnienia nie zapadły orzeczenia świadczące o sfałszowaniu dowodów i wydaniu decyzji w wyniku przestępstwa. Przeciwnie - z argumentów przedstawianych w toku postępowania administracyjnego i sądowego wynika, że sfałszowania dowodów i wydania decyzji w wyniku przestępstwa skarżący kasacyjnie upatruje w wadliwym - w jego ocenie - przeprowadzeniu dowodów i nieprawidłowym ustaleniu stanu faktycznego. Nie są to jednak okoliczności świadczące o zachodzeniu przesłanek z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ani art. 145 § 2 K.p.a. W zarzutach skargi kasacyjnej natomiast nie przedstawiono żadnych argumentów wskazujących na oczywistość sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa, co rzutowałoby na błąd Sądu I instancji w przyjętych ustaleniach stanu faktycznego lub w zaaprobowanej ocenie materiału dowodowego. W tej sytuacji nie można uznać, że brak szczegółowych rozważań Sądu I instancji co do braku oczywistości sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa wyczerpuje przesłankę zaniechania wyjścia poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, w dodatku mogącą mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W orzecznictwie i piśmiennictwie utrwalone jest stanowisko, że zasadniczo wznowienie postępowania ze względu na fałszerstwo dowodów jest możliwe dopiero po stwierdzeniu tego faktu orzeczeniem sądu lub innego właściwego organu, z wyjątkiem sytuacji z art. 145 § 2-3 K.p.a. Przyjmuje się zatem, że warunkiem skutecznego żądania wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. jest przedłożenie przez stronę dowodu w postaci orzeczenia sądowego lub innego właściwego organu stwierdzającego fałszerstwo dowodu (por. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H. Beck, Warszawa 2014, s. 608; M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX a WK, Warszawa 2009, s. 710-711 oraz powołane tam orzeczenia sądów administracyjnych). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywał, że konstrukcja prawna przesłanek wznowienia z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. jest w znacznej części identyczna, do czego zasadnie odwołał się Sąd I instancji. Przestępstwo co do zasady powinno być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu i w tym zakresie jest to wymóg analogiczny jak w przypadku stwierdzenia fałszu dowodu (dokumentu). Zatem strona, która domaga się wznowienia postępowania na tej podstawie, że dowód okazał się fałszywy lub że decyzję wydano w wyniku przestępstwa, musi przedłożyć organowi dowód w postaci orzeczenia sądowego stwierdzającego tę okoliczność (np. wyroki NSA z 29 stycznia 2021 r. sygn. akt II OSK 2721/20, czy wyrok NSA z 16 lutego 2023 r. sygn. akt II OSK 2858/21). Jednocześnie wyrażane jest stanowisko, że organ nie może prowadzić postępowania dowodowego w celu ustalenia wystąpienia przesłanek określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. (por. wyrok NSA z 7 grudnia 2021 r. sygn. akt II GSK 1930/21, z 24 listopada 2022 r. sygn. akt II OSK 4024/19).
W sprawie nie jest kwestionowane, że na okoliczność sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa skarżący nie przedstawił ani nie wskazał żadnych dowodów, które świadczyłyby o tym, że sfałszowanie określonych, konkretnych dowodów, na których oparto kwestionowane rozstrzygnięcie, jak i wydanie tej decyzji w wyniku przestępstwa - zostało potwierdzone orzeczeniem właściwego sądu lub innego organu.
W takiej sytuacji, skoro skarżący, składając żądanie wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a., nie uprawdopodobnił, że określony fakt fałszerstwa dowodu, na którym oparto decyzję administracyjną, lub fakt wydania takiej decyzji w wyniku przestępstwa, został stwierdzony w wyroku sądowym lub orzeczeniu innego właściwego organu, co nie jest kwestionowane w sprawie, to organy administracyjne nie miały obowiązku z urzędu podejmować inicjatywy dowodowej w celu potwierdzenia przesłanek wznowieniowych. Sąd Wojewódzki przedstawił należycie przesłanki wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. z konkluzją, że w niniejszej sprawie nie zostały one spełnione, z czym należało się zgodzić. Skarżący kasacyjnie w istocie polemizuje z dokonanymi przez organy administracyjne ustaleniami stanu faktycznego i oceną materiału dowodowego, zaaprobowanymi przez Sąd I instancji. Wszystkie dowody, których błędną ocenę zarzuca skarżący kasacyjnie, są włączone do akt postępowania i zostały zanalizowane w decyzjach zapadłych w obu instancjach, a także przez Sąd I instancji. Nie można więc skutecznie zarzucić Sądowi I instancji i organom administracyjnym, że w sposób niedostateczny ustaliły stan faktyczny w sprawie, dokonując w konsekwencji błędnych ustaleń i ocen w zakresie braku spełnienia przesłanek wznowienia.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W konsekwencji zasadne było oddalenie przez Sąd Wojewódzki skargi w myśl art. 151 P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej na rzecz radcy prawnego ustanowionego z urzędu należnych od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 P.p.s.a.