I OSK 938/23

I OSK 938/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Maciej Dybowski /przewodniczący/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Ol 447/22 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2023-01-17
Skarżony organ
Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Anna Wesołowska (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora [...] Ośrodka Adopcyjnego [...] w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Ol 447/22 w sprawie ze skargi K.K.1 i K.K. na czynności: - Kierownika [...] Ośrodka Adopcyjnego [...] w [...] z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] i - Dyrektora [...] Ośrodka Adopcyjnego [...] w [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie niezakwalifikowania kandydatów na rodziców przysposabiających 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Olsztynie do ponownego rozpoznania; 2. odstępuje od zasądzenia od K.K.1 i K.K. na rzecz Dyrektora [...] Ośrodka Adopcyjnego [...] w [...] zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Uzasadnienie
Wyrokiem z 17 stycznia 2023 r. II SA/Ol 447/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu sprawy ze skargi K.K. i K.K.1 (Skarżący) na czynności: - Kierownika [...] Ośrodka Adopcyjnego w [...] z 28 lutego 2022 r. nr [...] i - Dyrektora [...] Ośrodka Adopcyjnego w [...] (Dyrektor) z 11 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie niezakwalifikowania kandydatów na rodziców przysposabiających stwierdził bezskuteczność zaskarżonych czynności oraz zasądził od Dyrektora na rzecz Skarżących solidarnie kwotę 200 zł (dwieście złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wyrok wydany został w następującym, przyjętym przez Sąd Wo jewódzki stanie faktycznym i prawnym sprawy :
Skarżący pismem z 11 maja 2022 wywiedli skargę na czynność Dyrektora polegającą na niezakwalifikowaniu ich jako kandydatów na rodziców przysposabiających, o czym zostali poinformowani pismem z 11 kwietnia 2022 r., zarzucając naruszenie :
- art. 156 ust. 1 pkt 2 i 7 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r., poz.447) w zw. z art. 78 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. stosowanych per analogiam, poprzez niepodjęcie przy przeprowadzeniu wywiadu adopcyjnego wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i nieuwzględnienia konkretnej sytuacji przysposabianego oraz Skarżących w kontekście spełnienia przesłanek do zakwalifikowania Skarżących, jako kandydatów na rodziców przysposabiających ze względu na rozsądne potrzeby dziecka i niezgodność ww. przepisu ustawy i k.r.o. z treścią regulaminu Komisji Kwalifikacyjnej [...] Ośrodka Adopcyjnego w [...];
- naruszenie art. 114 § 1 i art. § 1141 § 1 w zw. z art. 115 k.r.o. poprzez błędną wykładnię przesłanki kwalifikacji osobistych, w kontekście konieczności zaspokojenia rozsądnie rozumianych potrzeb przysposabianego i uznanie, że Skarżący nie spełniają tej przesłanki, podczas gdy Skarżący wykazali, że zarówno ich sytuacja mieszkaniowa jak i finansowa zaspokoi potrzeby przysposabianego;
- naruszenie art. 155 w zw. z art. 154 i art. 156 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r., poz.447), poprzez nieuwzględnienie dobra dziecka i poszanowania jego praw i niezgodność ww. przepisu ustawy i k.r.o. z treścią regulaminu Komisji Kwalifikacyjnej [...] Ośrodka Adopcyjnego w [...];
- naruszenie art. 166a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r., poz.447), poprzez nie uwzględnienia interesu dziecka i faktu, iż rodzeństwo powinno być umieszczane w jednej rodzinie przysposabiającej.
W motywach skargi podnieśli, że 28 lutego 2022 r. organ – Kierownik [...] Ośrodka Adopcyjnego w [...] (Kierownik) odmówił zakwalifikowania ich jako kandydatów na rodziców przysposabiających. W wyniku rozpoznania środka zaskarżenia od tego rozstrzygnięcia Dyrektor 11 kwietnia 2022 r. orzekł o niezakwalifikowaniu Skarżących jako kandydatów na rodziców przysposabiających. W motywach rozstrzygnięcia wskazał na niespełnienie warunków formalnych związanych z sytuacją mieszkaniową i finansową przewidzianych regulaminem wspomnianej jednostki. Akt ten (regulamin placówki) został opracowany przez jej dyrektora w porozumieniu z marszałkiem województwa, nadany na podstawie art. 157 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2022 r., poz.447), (dalej: u.w.r.). Powyższe rozstrzygniecie stało się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Skarżący podnieśli, że wymagania organu dotyczące posiadania już przygotowanego oddzielnego pokoju dla dziecka oraz bardziej stabilnego od umów cywilnoprawnych źródła utrzymania stoją w sprzeczności z regulacją u.w.r. i k.r.o., a także samego regulaminu ośrodka adopcyjnego. Skarżący zaznaczyli, że regulamin nie precyzuje w sposób jednoznaczny pojęcia "optymalnych warunków życia i rozwoju". Pojęcie to powinno być – w ich opinii - rozumiane w kontekście przepisów art. 156 ust. 1 pkt 7 ww. ustawy, jako "odpowiednie" warunki życia i rozwoju. Skarżący podkreślili, że warunki takie spełniają i są w stanie wydzielić stosowny pokój w posiadanym mieszkaniu, do którego tytuł prawny posiada K.K. Lokal mieszkalny jest bowiem przedmiotem procedury spadkowej w wyniku której K.K. potwierdzi, że jako spadkobierca posiada udział w prawie własności nieruchomości.
Skarżący podkreślili, że konieczność posiadania oddzielnego pokoju dla przysposabianego dziecka nie jest uzasadniona przepisami prawa. Pojęcia "dobro dziecka" i "kwalifikacje osobiste" użyte w przepisach zarówno u.w.r. jak i k.r.o. nie zostały zdefiniowane, przy czym liczne orzecznictwo wskazuje, iż nadrzędną przesłanką w tych sprawach, jest dobro dziecka i powinna być ona rozpatrywana w sposób indywidulany. Skarżący podkreślili, że zakres wskazanych wyżej pojęć ustawowych – "dobro dziecka" i "kwalifikacji osobiste" - nie może być rozszerzany przez regulamin ośrodka adopcyjnego. Tego rodzaju akt, niebędący źródłem prawa w rozumieniu art. 87 Konstytucji RP, nie może modyfikować rozwiązań ustawowych o charakterze bezwzględnie obowiązującym. W konsekwencji rozstrzygnięcie podjęte w oparciu o regulamin niezgodny z u.w.r. jak i k.r.o. obciążone jest wadą prawną. Skarżący zwrócili uwagę, że przepis § 4 ust. 4 pkt 7 lit a regulaminu Komisji Kwalifikacyjnej [...] Ośrodka Adopcyjnego w [...] tworzy nowe nieznane przepisom prawa powszechnie obowiązującego (u.w.r. oraz k.r.o.) warunki jakie spełnić muszą kandydaci na rodziców przysposabiających. Jednocześnie, Skarżący odnosząc się do § 4 ust. 4 pkt 7 lit b regulaminu Komisji Kwalifikacyjnej [...] Ośrodka Adopcyjnego w [...], wskazali, że są w stanie wykazać, że posiadają tytuł do zajmowanego lokalu oraz wydzielić pokój dla dziecka. Powyższe nie powinno zatem stanowić – w ich opinii - przesłanki do niezakwalifikowania ich jako kandydatów na rodziców przysposabiających. Skarżący zaznaczyli również, że ich sytuacja finansowa jest stabilna, co potwierdzili mi.in wyciągami z rachunku bankowego potwierdzającymi regularne wpływy na rachunek.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśni, że zarzuty podniesione w skardze sprowadzają się do kwestionowania przez Skarżących sporządzonej przez Ośrodek oceny kwalifikacji Skarżących jako kandydatów do przysposobienia oraz stanowią próbę ich własnej oceny tychże kwalifikacji. Organ podkreślił, że Ośrodek realizując swoje zadania kieruje się dobrem dziecka i poszanowaniem jego praw co wynika z treści art. 155 u.w.r. jak również z treści art. 156 ust.1 pkt 2 w/w ustawy. Nadrzędność kryterium dobra dziecka wynika także z treści art. 114 k.r.o. Organ zaznaczył, że choć nie ma legalnej definicji "dobra dziecka", doktryna wyraźnie wskazuje, iż z punktu widzenia tego kryterium, przysposobienie ma zapewnić dziecku należyte warunki prawidłowego wychowania, a wśród nich należy uwzględnić także sytuację materialną przysposabiającego. Pojęcie dobra dziecka, z jednej strony, obejmuje więc całą sferę najważniejszych jego spraw osobistych, jak np. rozwój fizyczny i duchowy, odpowiednie kształcenie i wychowanie oraz przygotowanie do dorosłego życia, z drugiej zaś - ma ono wyraźny wymiar materialny. Polega ono na konieczności zapewnienia dziecku środków do życia i realizacji celów o charakterze osobistym, a w wypadku gdy ma ono swój majątek, także na dbałości o jego interes majątkowy.
Organ zaznaczył, że nie zakwalifikowanie Skarżących jako kandydatów na rodziców przysposabiających nie narusza prawa. Zgodnie z treścią art. 172 ust. 5 u.w.r. przed skierowaniem kandydata do przysposobienia dziecka na szkolenie ośrodek adopcyjny dokonuje jego wstępnej oceny, z uwzględnieniem kwalifikacji osobistych, o których mowa w art. 1141 k.r.o.; motywacji do podjęcia się wychowywania dziecka; wywiadu adopcyjnego. W myśl zaś art. 156 ust.1 pkt 7 u.w.r. do zadań ośrodka należy w szczególności przeprowadzanie analizy sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej kandydatów do przysposobienia dziecka, zwanej dalej "wywiadem adopcyjnym". Organ zaznaczył, że [...] Ośrodek Adopcyjny w [...] działa na podstawie Statutu Ośrodka, a szczegółowe zadania oraz organizację działania Ośrodka określa Regulamin Organizacyjny Ośrodka oraz stanowiący jego załącznik Regulamin Komisji Kwalifikacyjnej Ośrodka. Zgodnie z § 5 w/w Regulaminu Organizacyjnego Ośrodka, ośrodek realizuje swoje zadania kierując się dobrem dziecka i poszanowaniem jego praw. Treść § 6 tegoż Regulaminu stanowi zaś, iż ośrodek realizuje swój cel przez wykonywanie zadań określonych ustawami i statutem w szczególności poprzez dobór rodziny przysposabiającej właściwej ze względu na potrzeby dziecka (§ 6 pkt 2), a także przeprowadzanie analizy sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej kandydatów do przysposobienia dziecka, zwanej dalej "wywiadem adopcyjnym" (§ 6 pkt 7).
Organ wywiódł, że Komisja Kwalifikacyjna nie zakwalifikowała Skarżących na rodziców adopcyjnych dla kolejnego dziecka z powodu nie spełnienia warunków formalnych, o których mowa w zaś § 4 ust. 4 pkt 7 a i b w/w Regulaminu Komisji Kwalifikacyjnej. Skarżący nie spełniają warunków mieszkaniowych oraz materialnych. K.K.1 otrzymuje świadczenie socjalne z powodu opieki nad niepełnosprawnym synem R., a K.K. nie posiada stałej pracy, ani stałego źródła utrzymania co może powodować niestabilną sytuację materialną rodziny i niepewność co do zaspokajania potrzeb bytowych dzieci i rodziny w przyszłości. Dyrektor podkreślił, że Skarżący nie przedstawili tytułu prawnego do zajmowanego mieszkania. Powołują się w tym zakresie jedynie na wszczętą sprawę spadkową w zakresie stwierdzenia nabycia spadku. Poza tym warunki mieszkaniowe Skarżących nie zapewniają przestrzeni, intymności i autonomii członków rodziny oraz ograniczałyby potrzeby do należytego rozwoju, odpoczynku i zabawy dziecka. Zajmowane przez Skarżących mieszkanie składa się z jednego pokoju o pow. 40 m2, po obrysie podłóg, gdzie występują skosy ścian, które zmniejszają pomieszczenie. Na tej powierzchni znajduje się aneks kuchenny połączony z pokojem oraz wydzielony pokoik, który zajmuje już syn R. Organ podkreślił, że na tej przestrzeni brakuje już miejsca do zabawy dla jednego dziecka. Prawidłowe funkcjonowanie rodziców z dzieci, w tym syna R. ze zdiagnozowanym [...] i [...] będzie bardzo ograniczone.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdzając bezskuteczność zaskarżonej czynności wyjaśnił, że nie budziła jego wątpliwości dopuszczalność skargi na czynność Dyrektora z 11 kwietnia 2022 r. w przedmiocie odmowy zakwalifikowania Skarżących jako kandydatów na rodziców przysposabiających, należy rozpatrywać z uwzględnieniem regulacji art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
W świetle bowiem tego przepisu, kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg między innymi na inne niż decyzje i postanowienia akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Sąd wyjaśnił, że wbrew oznaczeniu zawartemu w skardze, zaskarżona czynność nie została podjęta przez Ośrodek lecz Dyrektora tego Ośrodka. Zgodnie bowiem z § 2 ust. 1 Statutu [...] Ośrodka Adopcyjnego w [...], Ośrodek ten jest wojewódzką jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, działającą w formie jednostki budżetowej. Natomiast, stosownie do § 6 ust. 1 i 4 powołanego Statutu, Ośrodkiem kieruje Dyrektor, który składa jednoosobowo oświadczenia woli w imieniu Ośrodka na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Zarząd Województwa [...]. Na podstawie zaś § 7 ust. 1 tego Statutu, Dyrektor Ośrodka kieruje bieżącą działalnością Ośrodka i reprezentuje go na zewnątrz. W myśl § 7 ust. 2 pkt 1 cytowanego Statutu, do podstawowych uprawnień i obowiązków Dyrektora Ośrodka należy w szczególności realizacja zadań Ośrodka określonych w ustawie z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Mając na uwadze podane regulacje prawne Sąd stwierdził, że także zaskarżona czynność z dnia 11 kwietnia 2022 r. w przedmiocie odmowy zakwalifikowania Skarżących jako kandydatów na rodziców przysposabiających została podjęta przez Dyrektora Ośrodka.
Nie budziło wątpliwości Sądu Wojewódzkiego, że Dyrektor, kierujący i reprezentujący na zewnątrz ten Ośrodek, będący wojewódzką jednostką organizacyjną, występuje w roli organu jednostki samorządu terytorialnego (to jest Województwa [...]), w imieniu i na rzecz której podejmuje czynności (zgodnie bowiem z art. 154 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, ośrodek adopcyjny prowadzi samorząd województwa). Dyrektor może zatem prowadzić działalność objętą kognicją sądu administracyjnego, o której mowa w powołanym powyżej art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Warunkiem jednak uznania, że działalność tego organu mieści się w dyspozycji tego przepisu jest jej zakwalifikowanie do działalności "z zakresu administracji publicznej", a więc takiej, w której ustawodawca przyznaje organom administracji publicznej prawo władczego i jednostronnego kształtowania treści stosunku prawnego, którą tworzą prawa i obowiązku jednostki. Innymi słowy, przy ocenie dopuszczalności wniesienia skargi na dane działanie organu, sąd winien ocenić, czy poprzez to działanie organ władczo wpłynął na prawa lub obowiązki podmiotu, który wniósł skargę. W ocenie Sądu, zaskarżona czynność Dyrektora Ośrodka była właśnie takim działaniem. Czynność ta ma charakter władczy i jednostronny, a ponadto jest skierowana do indywidualnie oznaczonego podmiotu. Takie zaś cechy przypisuje się w orzecznictwie sądowym czynnościom, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (zob. uchwałę NSA z 4 lutego 2008r., sygn. akt I OPS 3/07, ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 21).
Sąd wyjaśnił następnie, że w jego ocenie Dyrektor błędnie przyjął, że Skarżący nie posiada źródła dochodów pozwalającego na zapewnienie stabilnej sytuacji ekonomicznej rodzinie. W aktach sprawy zalegają zaświadczenia dotyczące działalności zarobkowej Skarżącego: m.in. dyrektora [...] wskazujące, ze Skarżący prowadzi cykliczne imprezy w tym miejscu, a [...] deklaruje utrzymanie tej współpracy. W piśmie wskazano, że Skarżący może otrzymać z tego tytułu przychód netto w graniach od 2000 do 5000 zł miesięcznie. Skarżący przedstawił także umowę zlecenie łącząca go z C. Sp. z o.o., jak również potwierdzenie przelewu na kwotę 3200 zł z tytułu wykonania zlecenia za luty 2021 r. Okoliczności te organy zinterpretowały w sposób niekorzystny dla skarżącego. Organ nie starał się dociekać, czy prowadzona przez skarżącego działalność - chociaż oparta o umowy cywilnoprawne – może dawać gwarancję stałych i stabilnych dochodów. Organ nie może w sposób arbitralny przyjmować najbardziej niekorzystnej dla stronny – poddanej jego władztwu procesowemu – interpretacji dowodów. Działanie takie stanowi naruszenie zasady pogłębiana zaufania obywatela do organów władzy publicznej. Organ winien, jeśli przyjmuje niekorzystną dla strony interpretacje stanu faktycznego umotywować swoją ocenę, czego w postępowaniu Dyrektora ośrodka zabrakło.
Sąd zwrócił również uwagę że argumentacja Kierownika zawarta w rozstrzygnięciu z 28 lutego 2022 r. i podtrzymana przez Dyrektora a dotycząca nieuregulowanej sytuacji prawa do lokalu Skarżących jest błędna. Skarżący wykazali, że prowadzą sprawę spadkową dotycząca ich udziału w prawie własności lokalu mieszkalnego. Stwierdzenie nabycia spadku ma charakter deklaratoryjny, sam spadek nabywany jest zaś z mocy prawa. Żaden z przepisów rangi ustawowej nie nakłada na rodziców przyspasabiających dziecko obowiązku wykazania prawa własności lub innego prawa rzeczowego do lokalu mieszkalnego. Skarżący wykazali zaś, ze dysponują prawem do korzystana z lokalu, a w toku znajduje się postępowanie mające potwierdzić udział we własności przedmiotowej nieruchomości Skarżącego.
Sąd wyjaśnił następnie, że powyższe uwagi miały jednak charakter jedynie uzupełniający wobec podstawowej wady rozstrzygnięć Kierownika z 28 lutego 2022 r. i Dyrektora z 11 kwietnia 2022 r. Sąd wyjaśnił, że objął granicami swojego rozstrzygnięcia – w oparciu o art. 135 p.p.s.a. – obie wzmiankowane wyżej czynności. Wskazał, że obie czynności naruszają wynikającą z art. 6 k.p.a. i 7 Konstytucji RP zasadę praworządności, tj. obowiązek działania organów na podstawie i w granicach prawa powszechnie obowiązującego. Podstawą prawną obu rozstrzygnięć były w istocie regulacje regulaminu Komisji Kwalifikacyjnej [...] Ośrodka Adopcyjnego w [...] (stanowiącego załącznik regulaminu organizacyjnego [...] Ośrodka Adopcyjnego w [...]) które wychodzą poza zakres delegacji ustawowej do ustanowienia tego aktu.
Sąd wskazał, że zgodnie z art. 157 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r., poz.447, dalej u.w.r.) szczegółowe zadania oraz organizację działania, w tym godziny pracy, ośrodka adopcyjnego określa regulamin organizacyjny tego ośrodka, opracowany przez dyrektora ośrodka w porozumieniu z marszałkiem województwa. Podkreślić należy, że regulamin określa przede wszystkim wewnętrzną strukturę organizacyjną jednostki i zasady jej pracy. Regulamin organizacyjny może regulować także szczegółowe zasady postępowania w ośrodku w czasie trwania procedury adopcyjnej. Te powinny być jednak w pierwszej kolejności zgodne z przepisami powszechnie obowiązującymi. Jak wywiódł A. Wilk (A. Wilk [w:] S. Nitecki, A. Wilk, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, LEX/el. 2021, art. 157.) regulamin, choć ma charakter wewnętrzny, musi być zgodny ze źródłami prawa powszechnie obowiązującego. Regulamin określa przede wszystkim wewnętrzną strukturę organizacyjną jednostki i zasady pracy w jednostce. Regulamin organizacyjny może regulować także szczegółowe zasady postępowania w ośrodku w czasie trwania procedury adopcyjnej, które będąc zgodne z przepisami ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz kodeksu postępowania cywilnego.
Tym samym, organ rozstrzygnięcie dotyczące kwalifikacji Skarżących jako kandydatów na przysposabiających oprzeć powinien w pierwszym rzędzie o normy wynikające z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Aktów powszechnie obowiązujących nie mogą zastępować akty o charakterze wewnętrznym, a tym bardziej postanowienia tego typu aktów nie mogą kreować obowiązków skierowanych do podmiotów które nie są organizacyjnie podległe organowi wydającemu taki akt.
Sąd wyjaśnił, że akty prawa wewnętrznego mogą być adresowane tylko do jednostek organizacyjnych podległych organowi wydającemu ten akt (art. 93 ust. 1 Konstytucji); mogą obowiązywać tylko te jednostki, a nie mogą działać na zewnątrz, szczególności nie mogą być podstawą decyzji (lub innych aktów władczych) wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów (art. 93 ust. 2 zd. 2); mogą być wydane tylko w ramach ustawy, która musi określać ogólną kompetencję danego organu do wydawania aktów prawa wewnętrznego (art. 93ust. 2 zd. 1).
Zatem podstawą działania organów w niniejszej sprawie powinny być w pierwszym rzędzie normy wynikające z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Nie mogą jej zaś stanowić normy wywiedzione z regulaminu Komisji Kwalifikacyjnej [...] Ośrodka Adopcyjnego w [...]. Sąd wskazał, że zgodnie z brzmieniem art. 114 1 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. (Dz.U.2020, poz. 1359, dalej k.r.o.) przysposobić może osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, jeżeli jej kwalifikacje osobiste uzasadniają przekonanie, że będzie należycie wywiązywała się z obowiązków przysposabiającego oraz posiada opinię kwalifikacyjną oraz świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez ośrodek adopcyjny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, chyba że obowiązek ten jej nie dotyczy. Równocześnie zgodnie z brzmieniem art. 154 ust. 1 u.w.r. prowadzenie procedur przysposobienia oraz przygotowanie osób zgłaszających gotowość do przysposobienia dziecka, zwanych dalej "kandydatami do przysposobienia dziecka", stanowi wyłączną kompetencję ośrodka adopcyjnego. Ośrodek adopcyjny w realizacji swoich zadań kieruje się dobrem dziecka i poszanowaniem jego praw (art. 155 ust. 1 u.w.r.). Do zadań ośrodka adopcyjnego należy, w szczególności: przeprowadzanie analizy sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej kandydatów do przysposobienia dziecka, zwanej dalej "wywiadem adopcyjnym" (art. 157 ust.1 pkt 7 u.w.r.). Powyższe regulacje uzupełnia zasada wynikająca z art. 166a u.w.r. zgodnie z którą rodzeństwo powinno być umieszczane w jednej rodzinie przysposabiającej. Od powyższej zasady łączenia rodzeństwa ustawodawca przewidział wyjątki, jednak pamiętać należy, że regułą podstawowa jest zasada łączenia rodzeństwa w jednej rodzinie przysposabiającej. Przywołane wyżej regulacje traktować należy jako spójną całość w oparciu o którą organ winien wyinterpretować normy powinnego zachowania, regulujące przesłanki kwalifikacji kandydatów do przysposobienia dziecka. Powyższe regulacje mają charakter ogólny i pozostawiają - co należy uznać za celowy zabieg ustawodawcy – szerokie pole uznania administracyjnego. Wartością podstawowa która kierować winien się organ jest bowiem dobro dziecka przysposabianego. To winno być oceniane za każdym razem indywidualnie, a organ zobowiązany jest brać pod uwagę zarówno indywidualną sytuacje dziecka jak i kandydatów do jego przysposobienia. Nie sposób stworzyć w tym zakresie sztywnych i precyzyjnych regulacji. Ustawodawca pozostawiając organom (ośrodkom adopcyjnym) szeroki luz interpretacyjny w zakresie kwalifikacji kandydatów do przysposobienia dziecka jednocześnie nie sformułował delegacji ustawowej dotyczącej określa regulaminu organizacyjnego w takim brzmieniu by akty takie tworzyły dodatkowe przesłanki lub warunki jakie wymagają weryfikacji w procedurze kwalifikacji kandydatów do przysposobienia dziecka. Powtórzyć należy, ze procedura taka ma charakter wysoce zindywidualizowany, a organ winien kierować się w jej trakcie regulacjami ustawowymi. Wewnętrznie obowiązujący akt organizacyjny ośrodka akcyjnego (regulamin organizacyjny) odnosić winien się do organizacji tej placówki, sposobu jej działania, ewentualnie zasad procedowania w ramach jej jednostek organizacyjnych. Akt taki nie może kreować wymagań, warunków lub obowiązków jakie nałożone zostaną na podmioty zewnętrzne wobec ośrodka, nie związane z nim zasadami hierarchicznego podporzadkowania.
Z tej też przyczyny powoływane przez kierownika [...] Ośrodka Adopcyjnego w [...] i Dyrektora [...] Ośrodka Adopcyjnego w [...] regulacja § 4 ust. 4 pkt 7 a i b Regulaminu Komisji Kwalifikacyjnej nie może stanowić samodzielnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie odmowy kwalifikacji kandydatów na rodziców przysposabiających. Podstawy takiej nie mogą stanowić również inne postanowienia regulaminu komisji kreujące warunki jakich spełnienia oczekuje się od kandydatów na rodziców przysposabiających. Czynność mająca charakter władczy, jednostronny, a ponadto skierowana do indywidualnie oznaczonego podmiotu nie związanego organizacyjnie z jej autorem, musi mieć za podstawę przepis powszechnie obowiązujący. Gdy nie jest ona oparta o takie źródło dotknięta jest wada prawną, bowiem autor takiej czynności nie może wykazać, że działa na podstawie i w granicach prawa. Sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie. Samo powołanie się przez organ na przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, gdy treść zaskarżonej czynności determinowana była w istocie postanowieniami regulaminu nie jest wystarczające, dla uznania ze organ nie naruszyła art. 6 k.p.a.
Końcowo Sąd wskazał, że kontynuując postępowanie organy rozstrzygną wniosek na podstawie przywołanych powyżej uregulowań u.w.r. i k.r.o.
Dyrektor zaskarżył wyrok Sądu Wojewódzkiego skargą kasacyjną w całości zarzucając mu na podstawie art. 174 § 2 p.p.s.a.
1. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 133 § 1 ustawy z 30.8.2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., poprzez pominięcie ustaleń dotyczących nieprawidłowej motywacji Skarżących, a także czynienie własnych ustaleń i dokonywanie merytorycznej oceny i interpretacji zgromadzonej w przedmiotowej sprawie dokumentacji przedłożonej przez Skarżących, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
2. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez przedstawienie w uzasadnieniu wyroku stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym - poprzez przyjęcie, iż Skarżący nie zostali zakwalifikowani na przysposabiających z uwagi na nie spełnienie warunków formalnych dotyczących ich sytuacji materialnej i zarobkowej oraz braku prawa do lokalu, w sytuacji, gdy nie zakwalifikowanie Skarżących nastąpiło także z powodu ich nieprawidłowej motywacji;
3. naruszenie przepisów tj. art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez dokonanie merytorycznej oceny dokumentów, zamiast kontroli warunków formalnych procedury kwalifikacyjnej;
4. naruszenie przepisów tj. art. 6 k.p.a. i art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 154 ust. 1 w zw. z art. 157 ust.2 w zw. z art. 172 ust.5 ustawy z dnia 09 czerwca 201 lr. o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej, zwanej dalej u.w.r. poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, iż Organ naruszył zasadę praworządności, w sytuacji gdy prowadzenie procedur adopcyjnych należy do wyłącznej kompetencji Oranu, a jego szczegółowe zadania określa Regulamin Organizacyjny [...] Ośrodka Adopcyjnego w [...] oraz Regulamin Komisji Kwalifikacyjnej [...] Ośrodka Adopcyjnego w [...] opracowany na podstawie ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej przez dyrektora w porozumienia z marszałkiem województwa, a ustawa nie ogranicza organu w doborze kryteriów stosowanych przy wstępnej ocenie kandydatów na przysposabiających;
5. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 146 § 1 w zw. z 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi i błędne przyjęcie, iż czynność organu naruszała przepisy prawa, podczas gdy podjęte przez organ czynności są zgodne z przepisami prawa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało niewłaściwym rozstrzygnięciem stwierdzającym bezskuteczność zaskarżonych czynności.
W związku z powyższym na zasadzie art. 188 oraz art. 203 pkt 2 p.p.s.a. organ wniósł o :
1. uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi;
2. zasądzenie od Skarżących na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych za obie instancje.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżący wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie na ich rzecz solidarnie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego jak również na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 193 – dopuszczenie dowodu uzupełniającego z dokumentów załączonych do odpowiedzi na skargę kasacyjną a z ostrożności o przeprowadzone dowodu uzupełniającego w postaci przeprowadzenia badania przez właściwego biegłego pod kątem zasadności uwzględnienia kandydatury Skarżących na rodziców przysposabiających M., po zapoznaniu się z aktami sprawy.
W uzasadnieniu wskazali na wadliwości w skonstruowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Podkreślili, że organ stawiając Sądowi zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. kreuje nową rzeczywistość nie wynikającą z materiału dowodowego, w szczególności co do przyczyn odmowy zakwalifikowania Skarżących jako rodziców przysposabiających, przyczyny te wskazane zostały bowiem jasno w piśmie z 11 kwietnia 2022 r. Kwestia motywacji nie była zaś podstawą rozstrzygnięcia organu co wynika wprost z materiału dowodowego. Skarżący zakwestionowali również przywoływane przez organ wątpliwości co do ich kandydatury podkreślając, że nie mogą one przekreślać ich kandydatury.
W dniu 7 stycznia 2025 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęło porozumienie zmieniające warunki pracy i płacy pomiędzy Skarżącym a [...] w [...] oraz odpis zwykły z księgi wieczystej KW [...] wydany na dzień 2 stycznia 2025 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Skarga kasacyjna ma częściowo usprawiedliwione podstawy.
Najdalej idącym zarzutem był zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Jego naruszenia Dyrektor upatrywał w niepełnym przedstawieniu stanu faktycznego sprawy, to jest w zaniechaniu przytoczenia wszystkich okoliczności, które legły u podstaw uznania, że Skarżący nie mogą zostać zakwalifikowani jako rodzice adopcyjni.
Odnosząc się do tego zarzutu zwrócić należy uwagę na następujące okoliczności faktyczne sprawy :
Skarżący poinformowani o zakwalifikowaniu do adopcji M., brata dziecka, które przysposobione zostało uprzednio przez Skarżącą i jej pierwszego męża, wyrazili gotowość wzięcia udziału w procedurze adopcyjnej. W ramach tej procedury, sporządzony został m.in. kwestionariusz wywiadu adopcyjnego (7 lutego 2022 r.) oraz opinia psychologiczno-pedagogiczna (21 lutego 2022 r.). Następnie Komisja Kwalifikacyjna [...] Ośrodka Adopcyjnego w [...] podjęła jednogłośnie decyzję o niezakwalifikowaniu Skarżących na rodziców adopcyjnych dla kolejnego dziecka. Stanowisko to Komisja podtrzymała 4 kwietnia 2022 r. Stanowiska Komisji i ich uzasadnienie zawarte są w protokołach sporządzonych odpowiednio 28 marca 2022 r. oraz 4 kwietnia 2022 r.
O treści stanowisk Komisji informował Skarżących Kierownik (pismo z 28 lutego 2022 r.) a następnie Dyrektor (pismo z 11 kwietnia 2022 r.).
Jak wynika z akt sprawy przekazanych Sądowi pierwszej instancji, Kierownik informując Skarżących o stanowisku Komisji z 28 lutego 2022 r. poinformował ich również o możliwości zapoznania się z treścią opinii psychologiczno-pedagogicznej.
Skarżący wnosząc do Sądu Wojewódzkiego skargę, jako przedmiot zaskarżenia wskazali "decyzję Komisji Kwalifikacyjnej [...] Ośrodka Adopcyjnego w [...] – filia w [...] z 11 kwietnia 2022 . (...) w przedmiocie niezakwalifikowania Nas jako kandydatów na rodziców przysposabiających".
Sąd Wojewódzki uznał jednak, że w istocie skarga dotyczy czynności Dyrektora to jest pisma z 4 kwietnia 2022 r. oraz Kierownika, to jest pisma z 28 lutego 2022 r. wyjaśniając w uzasadnieniu, że to Dyrektor winien być uznany za organ administracji, którego czynność podlega zaskarżeniu, zaś w ramach art. 135 p.p.s.a. możliwe jest objęcie kontrolą również poprzedzającej jego czynność czynności Kierownika.
Sąd kasacyjny dostrzega przywoływaną przez Dyrektora w skardze kasacyjnej okoliczność, że do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 7 października 2022 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2140 z późn. zm.. dalej "ustawa nowelizująca"), przepisy ustawy nie precyzowały formy ani treści opinii kwalifikacyjnej, o której mowa w art. 172 ustawy. Jednak zarówno przed wejściem w życie ustawy nowelizującej jak i po tej dacie, stosownie do art. 172 ustawy, kompetencja do wydania dokonania wstępnej oceny kandydata do przysposobienia dziecka na szkolenie przysługiwała ośrodkowi adopcyjnemu. Sąd Wojewódzki słusznie wywiódł, że to Dyrektor ośrodka winien być uznany za organ jednostki samorządu terytorialnego. Tym niemniej, badając zgodność z prawem zaskarżonej czynności Sąd Wojewódzki winien był uwzględnić nie tylko treść pisma, w którym Dyrektor (a uprzednio Kierownik) informował Skarżących o niezakwalifikowaniu ich jako rodziców adopcyjnych, ale z mocy art. 133 § 1 p.p.s.a – całość przedstawionych mu akt administracyjnych, w tym również kwestionariusz adopcyjny, opinię psychologiczno-pedagogiczną oraz protokoły posiedzeń Komisji.
Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie zostały przywołane powyższe dokumenty, jak również – na co słusznie zwrócono uwagę w skardze kasacyjnej – nie przywołano wszystkich przyczyn, które skutkowały uznaniem, że Skarżący nie mogą być zakwalifikowani jako rodzice adopcyjni. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w ocenie Sądu Wojewódzkiego organ dokonał nieprawidłowej oceny dowodów w zakresie ustalenia sytuacji mieszkaniowej i majątkowej Skarżących. Sąd Wojewódzki uznał również, że § 4 ust. 4 pkt 7 a i b Regulaminu Komisji Kwalifikacyjnej nie mogą stanowić samodzielnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie odmowy kwalifikacji kandydatów na rodziców przysposabiających, bowiem czynność mająca charakter władczy, jednostronny a ponadto skierowana do indywidualnie oznaczonego podmiotu musi mieć za podstawę przepis prawa powszechnie obowiązującego. Z tego też powodu Sąd uznał, że sam fakt przywołania przepisów ustawy w sytuacji, w której treść czynności determinowana była postanowieniami regulaminu nie jest wystarczające dla uznania, że organ nie naruszył art. 6 k.p.a.
Stawiając powyższą tezę Sąd Wojewódzki pominął jednak, że zgodnie z art. 172 ust. 5 ustawy, przed skierowaniem kandydata do przysposobienia dziecka na szkolenie ośrodek adopcyjny dokonuje jego wstępnej oceny, z uwzględnieniem kwalifikacji osobistych, o których mowa w art. 114 1 k.r.o.( pkt 1), motywacji do podjęcia się wychowywania dziecka (pkt 2) oraz wywiadu adopcyjnego (pkt 3).
Jak już wskazano, w aktach administracyjnych znajduje się kwestionariusz wywiadu adopcyjnego oraz opinia psychologiczno-pedagogiczna. W tym ostatnim dokumencie omówione zostały zarówno cechy osobowości i predyspozycje opiekuńczo wychowawcze kandydatów na rodziców (str. 11-14) oaz motywacje do przysposobienia (str. 14-16). We wnioskach opinii wskazano na wymogi zawarte w § 4 ust. 4 pkt 7 a i b Regulaminu określając je wymogami formalnymi, zwracając uwagę na brak stałej pracy i oficjalnego zatrudnienia Skarżącego, utrzymywanie się Skarżącej ze świadczeń socjalnych oraz fakt, że warunki mieszkaniowe nie zapewniają przestrzeni, intymności i autonomii członków rodziny. Jednocześnie zwrócono uwagę, że motywacja Skarżących do przysposobienia dziecka nie jest w pełni prawidłowa : "U opiniowanego wynika z procesu żałoby po zmarłym synu i pociąga ryzyko instrumentalnego traktowania dzieci przy niewystarczającej wrażliwości na ich potrzeby. Ponadto, traktuje on także możliwość pomocy dziecku jako korzystny czynnik oceny jego osoby przez innych. W przypadku pani K. wątpliwości budzą predyspozycje do działania na rzecz dziecka, co do kierowania się jego dobrem i zaspokajania potrzeb."
Okoliczności te przywołane zostały w protokołach posiedzeń Komisji z 28 lutego 2022 r. oraz 6 kwietnia 2022 r. Oznacza to, że Komisja dokonując oceny Skarżących jako kandydatów na rodziców adopcyjnych odwołała się nie tylko do postanowień Regulaminu, przywołanych przez Sąd pierwszej instancji, ale również do okoliczności wskazanych wprost w art. 172 ust. 5 pkt 2 ustawy. Sąd Wojewódzki stwierdzając bezskuteczność zaskarżonej czynności nie dostrzegł tej okoliczności i w konsekwencji zaniechał dokonania jej kontroli z uwzględnieniem wszystkich kryteriów wskazanych w przepisie ustawy.
Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że w treści opinii zawarte zostały również informacje dotyczące cech osobowości i predyspozycji opiekuńczo-wychowawczych obojga małżonków (str. 11-14). Wyjaśniono w niej, że Skarżący "ukazał zubożenie w sferze poddawania refleksji swoich zachowań, co oznacza, że jest mu trudno kontrolować swoje impulsy. (...) Ponadto w kontekście wychowania dziecka impulsywny styl zachowania nie pozwala na stosowanie spójnego modeli wychowawczego, co pociąga za sobą stworzenie atmosfery niepokoju i zamętu. Kandydat ujawnił także wysoki poziom altruizmu. W kontekście adopcji nie jest to dobrym predykatorem z dwóch względów. Po pierwsze, pan K. widzi w pomocy dziecku prawdopodobnie źródło osobistej satysfakcji i pozytywnej oceny własnej osoby. Po drugie werbalizował potrzebę zrekompensowania w swoisty sposób straty biologicznego syna – D. przysposobionym dzieckiem. Jest to tym bardziej uzasadnione, iż kandydat ma umiarkowane umiejętności rozumienia innych i ich uczuć."
Jeżeli chodzi o Skarżącą w opinii wskazano "Kandydatka uzyskała bardzo niski wynik w skali altruizmu, co przedstawia ją jako osobę skupioną w dużej mierze na sobie i nie biorącą pod uwagę potrzeb innych osób. Oczekuje, że jej wysiłki zawsze będą docenione natomiast sama rzadko pomaga innym i nie ufa osobom, które proszą ją o pomoc. Jest to istotny czynnik skutkujący zaangażowaniem w interesy powierzonych jej opiece dzieci w szczególności dzieci obciążonych dysfunkcjami. Na obecnym etapie z wywiadu wynika, że zaangażowanie kandydatki w pomoc przysposobionemu synowi jest o tyle skuteczne, że kobieta tworzy z nim bardzo bliską, prawdopodobnie symbiotyczną relację, ujętą w słowach jej męża : K. i R. to jedność. W kontekście adopcji drugiego dziecka z deficytami, wobec tak niewielkiej predyspozycji do działania na korzyść innych nie ma pewności, że pani K. podejmie się wszystkich koniecznych działań na rzecz stworzenia bezpiecznej i bliskiej więzi z dzieckiem oraz organizacji niezbędnej pomocy".
Również te ustalenia, poprzedzające zaskarżoną czynność zostały pominięte przez Sąd pierwszej instancji.
W konsekwencji uznać należy za zasadne zarzuty naruszenia przepisów postępowania objęte punktem 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej, przy czym uchybienie powyższym przepisom uznać należy za mające istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd Wojewódzki nie dokonał bowiem oceny zaskarżonej czynność z uwzględnieniem jej zgodności z kryteriami wynikającymi z art. 172 ust. 5 ustawy, wskazującymi jakie okoliczności winny być wzięte pod uwagę przez ośrodek adopcyjny przy dokonywaniu wstępnej oceny kandydata na rodzica adopcyjnego. W tym zakresie za zasadny uznać należy również zarzut naruszenia art. 6 k.p.a., art. 7 Konstytucji RP oraz art. 172 ust. 5 ustawy, Sąd Wojewódzki pominął bowiem przy dokonywaniu oceny zgodności z prawem zaskarżonej czynności okoliczność, że organ dokonując zaskarżonej czynności analizował kryteria wskazane w ustawie, stosownie do zakresu swoich kompetencji wynikającego z art. 154 ust. 1 ustawy.
W konsekwencji, zasadny okazał się również zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 146 § 1 i 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd kasacyjny wyjaśnia w tym miejscu, że jak słusznie wskazali Skarżący w odpowiedzi na skargę kasacyjną, przywołane przepisy nie mogą stanowić samoistnej podstawy kasacyjnej. W stanie faktycznym niniejszej sprawy ich naruszenie jest jednak następstwem naruszenia przez Sąd Wojewódzki innych przepisów postępowania, to jest art. 133 § 1 i 141 § 4 p.p.s.a.
Niezasadny był natomiast zarzut objęty punktem 3 petitum skargi kasacyjnej, to jest zarzut naruszenia art. 1 i art. 2 prawa o ustroju sądów administracyjnych. Sąd kasacyjny przypomina, że prawidłowe sformułowanie zarzutów stawianych sądowi pierwszej instancji wymaga w przypadku przepisów składających się z kilku jednostek redakcyjnych wskazania konkretnej jednostki redakcyjnej danego przepisu. Przywołany przez Dyrektora art. 1 prawa o ustroju sądów administracyjnych składa się z dwóch jednostek redakcyjnych o różnej treści normatywnej. W konsekwencji, tak sformułowany zarzut uchyla się spod kontroli kasacyjnej.
Jako drugi z wzorców kontroli powołano w art. 2 prawa o ustroju sądów administracyjnych. Przepis ten reguluje strukturę sądów administracyjnych, wskazując, że należą do nich wojewódzkie sądy administracyjne i Naczelny Sąd Administracyjny. Dyrektor nie wyjaśnił, w jaki sposób przepis ten naruszony został przez Sąd Wojewódzki, naruszenia takiego nie dostrzega również Sąd kasacyjny.
Odnosząc się do zarzutu objętego punktem 4 petitum skargi kasacyjnej w zakresie w jakim w ocenie Dyrektora art. 172 ust. 5 ustawy nie ogranicza ośrodka adopcyjnego w doborze kryteriów stosowanych przy wstępnej ocenie kandydatów, co oznacza, że nie zawęża kryteriów oceny do wskazanych w nim przesłanek wyjaśnić należy, że zgodnie z przywołanym przepisem ocena kandydatów dokonywana jest z uwzględnieniem wywiadu adopcyjnego. Stosownie do art. 175 ustawy minister do spraw rodziny zobligowany był do określenia w drodze rozporządzenia wzoru kwestionariusza adopcyjnego. W dacie dokonywania zaskarżonej czynności wzór ten określony był rozporządzeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 31 sierpnia 2023 r. w sprawie wzoru kwestionariusza wywiadu adopcyjnego oraz wzoru karty dziecka, w tym metryki prowadzenia sprawy (Dz. U. poz. 1828). Zgodnie z tymże wzorem, kandydaci winni wskazać warunki materialno-bytowe oraz mieszkaniowe.
Wywiad adopcyjny w niniejszej sprawie został sporządzony zgodnie z wzorem wskazanym w rozporządzeniu. Zatem dane zawarte w wywiadzie adopcyjnym dotyczące sytuacji materialno-bytowej oraz mieszkaniowej kandydatów z uwagi na brzmienie art. 172 ust. 5 ustawy winny być brane pod uwagę przez ośrodek adopcyjny przy dokonywaniu wstępnej oceny kandydatów.
Nie można natomiast zgodzić się z organem, że ustawa nie ogranicza ośrodka w doborze kryteriów stosowanych przy wstępnej ocenie kandydatów. Kryteria te wynikają jasno z art. 172 ust. 5 ustawy, a są nimi kwalifikacje osobiste, o których mowa w art.114 1 k.r.o. motywacja do podjęcia się wychowywania dziecka praz dane wynikające z wywiadu adopcyjnego. Rację miał zatem Sąd Wojewódzki wskazując, że wewnętrzny akt organizacyjny nie może kreować wymagań, warunków lub obowiązków jakie nałożone zostaną na podmioty zewnętrzne wobec ośrodka, nie związane z nim zasadami hierarchicznego podporządkowania.
Odnosząc się do wniosków dowodowych Skarżących Sąd kasacyjny wyjaśnia, że w toku postępowania sądowoadministracyjnego nie jest prowadzone postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Dodatkowo zwrócić należy uwagę, że dołączone przez nich do odpowiedzi na skargę kasacyjną kopie umów oraz faktur (jak również porozumienie, które wpłynęło 7 stycznia 2025 r.) dotyczą okresu już po dokonaniu przez organ zaskarżonej czynności, której zgodność z prawem sąd administracyjny obowiązany jest ocenić według stanu faktycznego i prawnego na dzień jej dokonania.
Dane wynikające z ksiąg wieczystych Sąd kasacyjny uznaje za fakty powszechnie znane w rozumieniu art. 106 § 4 p.p.s.a.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym nie jest możliwe przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, stałoby to bowiem w sprzeczności z art. 106 § 3 p.p.s.a.
Uznając, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie.
Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Wojewódzki dokona oceny zaskarżonej czynności uwzględniając zarówno zgromadzone w aktach administracyjnych dokumenty poprzedzającej jej dokonanie, to jest wywiad adopcyjny oraz opinię psychologiczno-pedagogiczną jak i argumenty podnoszone przez Skarżących w skardze celem zbadania zgodności zaskarżonej czynności z art. 172 ust. 5 ustawy.
Uznając, że w sprawie zaistniały szczególne okoliczności o których mowa w art. 207 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia od Skarżących na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.