I OSK 1494/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-05-09
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie pielęgnacyjnespecjalny zasiłek opiekuńczyzbieg uprawnieńprawo wyboruustawa o świadczeniach rodzinnychNSApomoc społecznaemerytura

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu zbiegu uprawnień ze specjalnym zasiłkiem opiekuńczym i emeryturą.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego E. D. z powodu zbiegu uprawnień ze specjalnym zasiłkiem opiekuńczym i następnie z emeryturą. Skarżąca kasacyjnie argumentowała, że miała prawo wyboru świadczenia i że organy błędnie zinterpretowały przepisy. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie może być przyznane, gdy istnieje już prawo do innego konkurencyjnego świadczenia, a strona nie dokonała skutecznego wyboru.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną E. D. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Głównym zarzutem skargi kasacyjnej było naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżąca twierdziła, że miała prawo wyboru świadczenia. Sąd I instancji oraz NSA uznały jednak, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje, jeśli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub emerytury. Kluczowe było to, że skarżąca nie dokonała skutecznego wyboru świadczenia i nie zrezygnowała z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego przed nabyciem prawa do emerytury. NSA podkreślił, że nie jest możliwe kumulatywne pobieranie tych świadczeń, a warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest brak ustalonego prawa do świadczenia konkurencyjnego oraz dokonanie wyboru. Skoro skarżąca pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy do maja 2022 r., a prawo do emerytury nabyła w marcu 2022 r. i nie zrezygnowała z niego, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była zasadna. Sąd oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane, jeśli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub emerytury, ponieważ wyklucza to art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a i b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych wykluczają możliwość kumulatywnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego ze specjalnym zasiłkiem opiekuńczym lub emeryturą. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest brak ustalonego prawa do świadczenia konkurencyjnego oraz dokonanie skutecznego wyboru.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (10)

Główne

uśr art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. b

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

uśr art. 27 § ust. 5

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Przewiduje prawo wyboru świadczenia w przypadku zbiegu uprawnień.

uśr art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. a

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

Pomocnicze

uśr art. 24 § ust. 2

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, ale nie jest to norma bezwzględna i nie może modyfikować norm materialnoprawnych.

uśr art. 17 § ust. 1b

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Dotyczy momentu powstania niepełnosprawności podopiecznego, który w kontekście wyroku TK K 38/13 utracił przymiot konstytucyjności jako przeszkoda w uzyskaniu świadczenia.

ppsa art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

ppsa art. 174 § pkt 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa skargi kasacyjnej: naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.

ppsa art. 182 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym na wniosek strony zrzekającej się rozprawy.

ppsa art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 193

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub emerytury. Brak skutecznego wyboru świadczenia przez stronę i rezygnacji z pobieranego zasiłku uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego lub emerytury.

Odrzucone argumenty

Błędna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr, polegająca na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego. Błędna wykładnia art. 27 ust. 5 uśr, poprzez przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podczas gdy strona ma prawo wyboru świadczenia.

Godne uwagi sformułowania

nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest brak ustalonego prawa do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego nie można traktować jako bezwzględnego nakazu [zasady z art. 24 ust. 2 uśr]

Skład orzekający

Jerzy Siegień

przewodniczący

Jolanta Rudnicka

sprawozdawca

Marek Stojanowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych, w szczególności świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego i emerytury, oraz warunków skutecznego wyboru świadczenia."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu uprawnień i wymaga analizy konkretnych dat nabycia praw do świadczeń oraz skuteczności rezygnacji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu świadczeń opiekuńczych i pokazuje, jak istotne jest precyzyjne przestrzeganie przepisów proceduralnych i materialnych, nawet w przypadku osób reprezentowanych przez profesjonalistów.

Świadczenie pielęgnacyjne a emerytura: kiedy można wybrać jedno z nich?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1494/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka /sprawozdawca/
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2141/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-01-11
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 174 pkt 1, art. 182 § 2, art. 184 i art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2141/22 w sprawie ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 4 lipca 2022 r., nr KOC/859/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 11 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2141/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. D. (dalej również: "skarżąca", "skarżąca kasacyjnie", "strona") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej również: "organ odwoławczy", "organ II instancji", "SKO", "Kolegium") z 4 lipca 2022 r., nr KOC/859/Sr/22 w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła E. D., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając go w całości.
Sądowi I instancji zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.:
1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "uśr"), poprzez nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego;
2. art. 27 ust. 5 uśr, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie sprawy "w trybie uproszczonym." Złożono również wniosek o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "ppsa").
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przywołano treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr, wskazując, że nie może on być rozpatrywany w oderwaniu od art. 27 ust. 5 uśr, otwierającym stronie możliwość wyboru względniejszego dla niej świadczenia rodzinnego oraz z odniesieniem do art. 24 ust. 2 uśr, wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
Autor skargi kasacyjnej wywodził, że o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w sytuacji spełnienia przez skarżącą przesłanek do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, wniesiono już we wniosku skierowanym do organu I instancji. W jego ocenie, było to równoznaczne z dokonaniem przez stronę wyboru świadczenia (art. 27 ust. 5 kpt 5 uśr). Zdaniem skarżącej kasacyjnie, wymaganie, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją zasiłku, przed zbadaniem czy spełnia ona pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i dla niej korzystniejszego, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Strona podniosła, że skoro przepisy prawa umożliwiają wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie, przewidziane w art. 27 ust. 5 uśr, prawo wyboru świadczenia.
Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych argumentowano, że sam fakt przyznania wcześniej (a nawet pobrania) świadczenia konkurencyjnego, co do zasady nie wyklucza ustalenia następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem skarżącej sytuacja taka może mieć miejsce o ile nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to zwłaszcza przypadków, gdy strona deklaruje gotowość zrzeczenia się wcześniej ustalonego prawa do zasiłku. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy wskazano, że skarżąca z 31 marca 2022 r. nabyła prawo do emerytury, którą nadal pobiera. Podniesiono, że skoro od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tj. od 1 września 2021 r. do 9 grudnia 2021 r. strona pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy, zasadnym jest przyznanie jej prawa do wnioskowanego świadczenia, od daty złożenia wniosku do dnia ustalenia prawa do emerytury. W ocenie skarżącej kasacyjnie, w dacie wydawania przez Kolegium decyzji, straciła swą aktualność przesłanka zbiegu specjalnego zasiłku opiekuńczego z wnioskowanym świadczeniem, która uniemożliwiająca ustalenie prawa do przyznania świadczenia.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
W analizowanej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 ppsa. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa).
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ppsa, ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zarzuty wniesionego środka zaskarżenia oparte zostały na podstawie z art. 174 pkt 1 ppsa.
Istotą zaistniałego sporu jest odpowiedź na pytanie, czy należało przyznać skarżącej kasacyjnie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku do czasu nabycia przez nią uprawnień emerytalnych, w sytuacji, gdy miała ona wcześniej przyznany i został przez nią pobrany specjalny zasiłek opiekuńczy. Sporne jest zatem, czy na ww. okres czasu (od 1 września 2021 r. do czasu, gdy strona pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy) doszło do zbiegu świadczeń konkurencyjnych na zasadach określonych w uśr, a strona nie dokonała wyboru - na podstawie art. 27 ust. 5 kpt 5 tej ustawy.
Zauważenia przy tym wymaga, że w skardze kasacyjnej postuluje się ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z mocą wsteczną, wobec czego poza sporem pozostaje ocena Sądu I instancji w zakresie powstałego z 31 marca 2022 r. zbiegu wnioskowanego typu pomocy z ustalonym w tej dacie prawem skarżącej do emerytury.
Rozstrzygnięcie powyższej kwestii wypada poprzedzić przybliżeniem okoliczności faktycznych sprawy.
Pismem z 13 września 2021 r. (wpływ do organu: 15 września 2021 r.) skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – A. D. W pkt 2 ww. wniosku zawarto oświadczenie, że: "w przypadku wydania w/w decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne z dniem jej wydania wnoszę o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego". Pismem z 30 września 2021 r. organ I instancji wezwał stronę do złożenia deklaracji o rezygnacji z prawa do przyznanego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego (jako świadczenia konkurencyjnego), zauważając jednocześnie brak konsekwencji w działaniach wnioskującej, polegający na przedłożeniu 14 września 2021 r. – a więc na jeden dzień przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne – żądania przyznania ww. zasiłku na kolejny okres. W oświadczeniu datowanym na 5 października 2021 r. skarżąca zadeklarowała, że zrezygnuje z prawa do zasiłku z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolejnym pismem z 22 października 2021 r. - stanowiącym odpowiedź na powyższe wezwanie Prezydenta m.st. Warszawy (dalej: "Prezydent", "organ I instancji") - strona wskazała, że: "(...) nie zrezygnuję z należnego mi świadczenia do momentu uzyskania potwierdzenia, ze spełniam wszystkie pozostałe przesłanki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego."
Decyzją z 21 stycznia 2022 r., nr ŚR-8250/SR-8252/SP/000310/01/2022, Prezydent odmówił skarżącej ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia. Ocenił, że przeszkodą do przyznania wnioskowanego świadczenia jest fakt, że niepełnosprawność matki powstała w okresie innym, niż wymieniony w art. 17 ust. 1b uśr. Podał ponadto, że skarżąca ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką sprawowaną nad matką, co również skutkowało wydaniem aktu o charakterze odmownym.
Pismem z 14 kwietnia 2022 r. strona dokonała skutecznej rezygnacji z przyznanego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 27 ust. 5 uśr), co miało swoje odzwierciedlenie w decyzji Prezydenta z 12 maja 2022 r., uchylającej akt tego organu z 9 grudnia 2021 r.
Następnie, decyzją z 4 lipca 2022 r., Kolegium po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od decyzji odmownej w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie art. 17 ust. 1 uśr, utrzymało ją w mocy. Nie podzieliło przy tym argumentacji organu I instancji w zakresie oceny daty powstania niepełnosprawności podopiecznej, jako przeszkody w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Z jego treści wynika, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Ze stanowiskiem tym zgodził się Sąd I instancji. Również Naczelny Sąd Administracyjny podziela wyrażoną powyżej ocenę w zakresie art. 17 ust. 1 lit. b uśr.
Organ odwoławczy wskazał również, że w związku ze skuteczną rezygnacją ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, ustąpiła - będąca kolejną, wskazaną przez organ I instancji, przyczyną odmowy ustalenia prawa do świadczenia - przesłanka "negatywna" określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. Wyjaśnił, że decyzją Prezydenta z 12 maja 2022 r., nr SR-8252/SZO/000787/05/2022 uchylono skarżącej prawo do ww. zasiłku. SKO zauważyło jednak, że w sprawie zaistniała inna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia – a mianowicie określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Skarżąca nabyła bowiem od 31 marca 2022 r. prawo do emerytury, o czym poinformowano ją w piśmie ZUS z 20 maja 2022 r., a czego strona nie kwestionuje. Przesłanka ta, w ocenie organu odwoławczego, uniemożliwiała przyznanie wnioskowanego prawa. Kolegium podkreśliło przy tym, że skarżąca - ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne od 13 września 2021 r., 14 września 2021 r. złożyła wniosek o przedłużenie jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Również po tej dacie wystąpiła o ustalenie prawa do emerytury z ZUS, posiadając już wiedzę o braku prawnej możliwości jednoczesnego pobierania wskazanych powyżej świadczeń. O treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr została pouczona już w treści formularza wniosku o przyznanie świadczenia.
Analizując stan sprawy Kolegium stwierdziło, że brak było możliwości ustalenia przysługiwania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem norm art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i lit. a uśr, zgodnie z którymi świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę miała ustalone prawo: najpierw do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a na datę wydawania decyzji kontrolującej akt Prezydenta, do świadczenia emerytalnego. SKO wyjaśniło, że mimo ustąpienia przesłanki zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego ze specjalnym zasiłkiem opiekuńczym - aktualnej na datę złożenia żądania do organu I instancji (data wpływu: 15 września 2021 r.) oraz na dzień wydawania aktu przez Prezydenta (21 stycznia 2022 r.) - w czasie procedowania przez organ odwoławczy strona nabyła prawo do emerytury (z 31 marca 2022 r.), z którego to prawa nie zrezygnowała (zawieszając jej pobieranie).
W powyższych okolicznościach Kolegium utrzymało w mocy akt organu I instancji, odmawiając skarżącej ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia, wobec zaistniałego zbiegu ze świadczeniem konkurencyjnym (emeryturą), co następnie zostało zaaprobowane kwestionowanym w analizowanej sprawie wyrokiem Sądu Wojewódzkiego.
Powyższego stanu faktycznego nie zakwestionowano w wywiedzionym przez stronę środku zaskarżenia.
W tym miejscu zauważenia wymaga, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W sytuacji więc, gdy – w momencie wydawania decyzji – jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nie jest spełniony, organ ten jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Taka właśnie miała miejsce w analizowanej sprawie.
Bezspornie skarżąca wnioskiem z 13 września 2021 r. wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, następnego dnia złożyła zaś żądanie by organ I instancji przedłużył przyznane już - z tego samego tytułu - prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jako osoba reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika miała świadomość, że domaga się jednocześnie ustalenia praw o charakterze konkurencyjnym. W odpowiedzi na wezwanie Prezydenta do wyboru świadczenia złożyła oświadczenie z 22 października 2021 r. (o wyżej przywołanej treści), a w jego następstwie zapadła decyzja odmowna z 21 stycznia 2022 r. Należy w tym miejscu podkreślić, że skarżąca przed wydaniem ww. decyzji została poinformowana o aktualizacji przesłanki negatywnej do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (zbieg świadczeń), a organ wezwał ją do wyjaśnienia, czy rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. O swoich prawach i obowiązkach skarżąca była więc poinformowana w dacie składania wniosku (pouczenie w druku wniosku) oraz w wystosowanym przez organ I instancji piśmie z 30 września 2021 r., stanowiącym wezwanie do wyboru świadczenia. Brak jest w tej sytuacji argumentów do uznania, że nie miała ona świadomości kolizji wnioskowanego świadczenia z zasiłkiem (a następnie z emeryturą). Ponadto, co słusznie zauważył Sąd I instancji, skarżąca podczas całego postępowania administracyjnego była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który posiada stosowną wiedzę i uprawnienia, aby udzielić jej informacji w zakresie przesłanek koniecznych do przyznania świadczenia (w tym o możliwości wyboru spośród konkurencyjnych form pomocy).
Z powołanego wyżej stanu faktycznego sprawy oraz norm uśr jasno wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr), a także w zbiegu tego świadczenia z emeryturą (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr), uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie jedno z konkurencyjnych świadczeń. Wykluczona jest bowiem możliwość równoczesnego przyznania obu świadczeń na ten sam okres. Strona może więc domagać się od organu ustalenia prawa jedynie do jednego ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania.
Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr, jest brak ustalenia przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. W sytuacji, gdy strona więc ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego byłoby dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr i tym samym rezygnacja z przysługującego zasiłku, poprzez wyraźne zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia, prowadzące w konsekwencji do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej pomoc w formie już przyznanej i pobieranej.
Stosownie do art. 24 ust. 2 uśr, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zauważyć jednak należy, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 uśr nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 uśr stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych, nie może więc prowadzić do modyfikacji, czy pominięcia tych norm. W konsekwencji oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków ich przysługiwania na datę rozstrzygnięcia.
Oczywistym jest bowiem, że określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś – jak wyżej wskazano – nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania "nowego" świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanej - na gruncie uśr - formy pomocy na ten sam cel. Z tej przyczyny okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany jedynie datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia.
Z akt sprawy wynika, że skutecznego oświadczenia w zakresie rezygnacji z zasiłku skarżąca dokonała dopiero 14 kwietnia 2022 r. – pismo złożone przez nią w tej dacie było jasne i nie pozostawiało organowi pola do powzięcia wątpliwości w kwestii woli skarżącej. Istotne jest przy tym, że powyższego strona dokonała dopiero po ustaleniu jej prawa do emerytury - co w przypadku braku zawieszenia tego uprawnienia, wykluczało również przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego od marca 2022 r.
W związku z powyższym, w przypadku gdy do 12 maja 2022 r. (data decyzji o uchyleniu prawa do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego) wypłacany był skarżącej zasiłek oraz w sytuacji, gdy skuteczny wybór świadczenia pielęgnacyjnego nastąpił dopiero 14 kwietnia 2022 r. (a więc po ustaleniu stronie prawa do emerytury), uznać należy, że odmowna decyzja SKO, utrzymana następnie wyrokiem Sądu Wojewódzkiego, była prawidłowa. Skoro bowiem do końca maja 2022 r. funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja przyznająca skarżącej prawo do ww. zasiłku, to – o czym wspomniano już powyżej – nie było prawnie możliwe wydanie w czasie jej obowiązywania, innej decyzji, która na ten sam okres przyznawałaby skarżącej konkurencyjne świadczenie pielęgnacyjne. Zaakcentować przy tym trzeba, że strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, najpierw złożyła do organu I instancji wnioski o ustalenie praw do dwóch, konkurencyjnych świadczeń, a następnie – nawet po skierowaniu do niej przez Prezydenta wezwania do dokonania wyboru formy pomocy – z ustalonego jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie zrezygnowała.
Nieuprawnione jest więc formułowanie w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr, gdyż organ I instancji decyzję z 22 stycznia 2022 r. podjął w oparciu o brak skutecznego oświadczenia strony o rezygnacji z zasiłku – nie dopuszczając tym samym do kumulacji konkurencyjnych praw. Pozbawione podstaw jest również zarzucanie pominięcia przez organy - przynależnego skarżącej z mocy art. 27 ust. 5 uśr – prawa wyboru świadczenia względniejszego. Bez wątpienia Prezydent dokonał stosownego wezwania w tym zakresie, a wydana przez niego decyzja stanowiła konsekwencję pisma strony, w którym odmówiła ona rezygnacji z zasiłku.
Zauważyć również należy, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki, że strona do 12 maja 2022 r. otrzymywała specjalny zasiłek opiekuńczy – nie można więc zarzucić organom, że pozbawiono ją należnego wsparcia państwa w sprawowaniu opieki. Nadto od 31 marca 2022 r. pobierała już emeryturę w wysokości 2736,94 zł (brutto) - pismo ZUS I Oddział w Warszawie z 11 maja 2022 r., której wysokość wynosiła 2744,31 zł (brutto), gdy kwota zasiłku pielęgnacyjnego w tym okresie wynosiła 2119 zł. Z powyższego zastawienia jednoznacznie wynika, że wysokość emerytury przewyższała wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, a więc świadczenie emerytalne było dla niej korzystniejsze.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, słusznie organy przyjęły, że E. D. nie dokonała wyboru świadczenia pielęgnacyjnego i zasadnie wydały decyzje odmowne. Sąd Wojewódzki dokonał zaś prawidłowej oceny stanu faktycznego sprawy i opierając się na właściwej wykładni zastosowanych norm uśr, oddalił wywiedzioną skargę.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 ppsa, orzekł jak w sentencji.
Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine ppsa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI