I OSK 93/14

I OSK 93/14 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2015-06-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-01-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Kosińska
Małgorzata Pocztarek /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
IV SA/Wr 250/13 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2013-07-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
art. 8 ust. 3 i ust. 11
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski, Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.), Sędzia del. WSA Iwona Kosińska, Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 lipca 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 250/13 w sprawie ze skargi A.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia 25 lutego 2013 r. nr [..] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [..]z dnia 11 stycznia 2013 nr [..]
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 250/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę A.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia 25 lutego 2013 r. nr [..]w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia 11 stycznia 2013 r. odmówił skarżącemu w styczniu 2013 r. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego. W uzasadnieniu podał, że skarżący 28 grudnia 2012 r. złożył wniosek o udzielenie pomocy finansowej na zaspokojenie potrzeb bytowych. Podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonej w dniu 3 stycznia 2013 r. ustalono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy od 20 kwietnia 2012 r. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie podejmuje się również prac dorywczych. Utrzymuje się z oszczędności, co potwierdził wyciągiem bankowym obejmującym okres od dnia 1 grudnia 2012 r. do dnia 2 stycznia 2013 r. oraz fakturą za zakup opału. Uprzednio, do dnia 4 kwietnia 2012 r., opiekował się niepełnosprawną matką. Następnie organ I instancji wyjaśnił, że wnioskodawca w dniu 24 kwietnia 2012 r. wykazał posiadanie zasobów pieniężnych w kwocie 9.000 zł, których wysokość 17 października 2012 r. wynosiła 6.000 zł, z czego 3.000 zł przeznaczył na zakup nagrobka, zaś część oszczędności przeznaczył na zakup odzieży, okularów i leczenie zębów. Wyjaśnił również, że w trakcie przeprowadzania wywiadu próbował dociec, czy w sytuacji wnioskodawcy nie wystąpiły jakieś szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia specjalnego z powodu przekroczenia kryterium dochodowego dla osób. Tymczasem w podaniu wnioskujący o wsparcie ze środków pomocy społecznej do szczególnych swoich wydatków zaliczył zakup nagrobka dla matki, zakup opału na zimę oraz wydatki związane z imieninami i Bożym Narodzeniem. Dalej organ I instancji stwierdził, że stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy skarżący nie posiada dochodu, jednak miał możliwość zaspokojenia potrzeb bytowych z własnych zasobów finansowych, bowiem jak wynika ze złożonego przez niego oświadczenia majątkowego w dniu 24 kwietnia 2012 r. posiadał on zasoby pieniężne w wysokości 9.000 zł, co po przeliczeniu po myśli art. 8 pkt 12 ustawy oznacza, że posiada on zasoby pieniężne w wysokości po 750 zł miesięcznie, które przekraczającą kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej w kwocie 542 zł. Ponadto organ I instancji podał, że ze względu na okres zimowy, przyznał skarżącemu wbrew jego woli, zasiłek celowy na zakup gorących posiłków w Barze "[..]" w okresie od dnia 14 stycznia 2013 r. do dnia 29 marca 2013 r. w dni robocze. Uznając zatem brak szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia specjalnego organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu zasiłku okresowego.
Od tej decyzji skarżący wniósł odwołanie, w którym podał, że od dnia 1 stycznia 2010 r. był uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego, które przysługiwało mu niezależnie od dochodu rodziny. Podał, że w dniu 24 kwietnia 2012 r. wykazał posiadanie oszczędności w kwocie 9.000 zł. Potem wyjaśnił, że faktycznie to oszczędności te stanowiły w dniu 24 kwietnia 2012 r. kwotę 6.000 zł, bowiem miał prawo kupić zmarłej matce nagrobek, na co przeznaczył 3.000 zł. Wskazał zatem, że dzieląc 6.000 zł przez 12 miesięcy dochód jego nie przekracza kwoty kryterium dochodowego wynoszącej 542 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 25 lutego 2013 r., uchyliło decyzję Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 11 stycznia 2013 r., o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku okresowego w styczniu 2013 r. i w tym zakresie orzekło o odmowie przyznania zasiłku okresowego w grudniu 2012 r.
Organ wskazał, że generalną zasadą wynikającą z art. 8 ustawy o pomocy społecznej jest uwarunkowanie przyznania pomocy od spełnienia określonego precyzyjnie kryterium dochodowego, jakim dla osób samotnie gospodarujących jest od dnia 1 października 2012 r. kwota dochodu ustalona przepisem § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia wynosząca 542 zł.
Podkreślono, że zgodnie art. 8 ust. 3 ustawy - za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Jednakże w myśl art. 8 ust. 4 ustawy do tak ustalonego dochodu nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny przyznawanej 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych.
Z materiałów sprawy wynika, że skarżący jest osobą bezrobotną i nie posiada dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy. Jednak w oświadczeniu z dnia 24 kwietnia 2012 r. wskazał, że posiada zasoby pieniężne w kwocie 9.000 zł. Ze wskazanego art. 8 ust. 3 ustawy wynika, że dla potrzeb ustalenia dochodu, od którego zależy przyznanie, bądź nie, pomocy społecznej, należy wziąć pod uwagę kwotę pieniężną uzyskaną w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc lub, w którym złożono wniosek, gdy dochód został utracony, bez względu na źródło uzyskania tej kwoty, przy czym pomniejsza się ją o składniki wskazane w pkt 1-3 tego przepisu, z jednym zastrzeżeniem, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Wyjątek inaczej normujący zasadę zawartą w art. 8 ust. 3 zawiera ust. 11 art. 8 ustawy. Stanowi on, że w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego, przekraczającego pięciokrotną kwotę kryterium dochodowego, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Przepis ten jest szczególnym unormowaniem ustawy w tym znaczeniu, że stanowi prawną fikcję polegającą na tym, że dochód jednorazowy traktowany jest jako uzyskiwany przez cały rok, przy czym nie każdy jednorazowy dochód, a jedynie uzyskany w wysokości wskazanej w tym przepisie.
Zatem we wskazanym stanie prawnym organ uznał, że zasoby pieniężne wykazane przez skarżącego w kwocie 9.000 zł w dniu 24 kwietnia 2012 r. z tytułu oszczędności kreują dochód, który powinien zostać uwzględniony przy ustalaniu dochodu osoby w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej. W dacie wykazania tych oszczędności wysokość kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej ustalone w § 1 pkt 1a rozporządzenia wynosiło 477 zł. Zatem pięciokrotność tej kwoty wynosiła 2.385 zł (477 zł x 5). Odnosząc tę kwotę do kwoty 9.000 zł wskazano, iż przekracza ona znacznie pięciokrotność kwoty kryterium dochodowego. Zgodnie zatem z dyspozycją art. 8 ust. 11 ustawy dochód w kwocie 9.000 zł należało podzielić na 12 miesięcy, co stanowi miesięczną kwotę dochodu w wysokości 750 zł przez okres od kwietnia 2012 r. do marca 2013 r. Skoro we wskazanych uregulowaniach jednoznacznie zostało zdefiniowanie pojęcie dochodu, jak również enumeratywnie wymienione zostały składniki, których do dochodu się nie wlicza, to w dochodzie skarżącego należało uwzględnić dochód z tytułu posiadanych zasobów pieniężnych.
Organ odwoławczy rozważył również, że zgodnie z art. 106 ust. 3 ustawy świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W przypadku, gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem.
Zdaniem organu odwoławczego świadczenia pieniężne z pomocy społecznej o charakterze okresowym – miesięcznym przyznaje się i wypłaca poczynając od pierwszego dnia miesiąca, w którym został złożony wniosek, a nie od daty złożenia wniosku.
Z tej racji świadczenie przysługuje poczynając od dnia 1 grudnia 2012 r., jak też odmowa przyznania świadczenia powinna również odnosić się do miesiąca, w którym został złożony wniosek o udzielenie świadczeń z pomocy społecznej. Okoliczność ta uzasadniała uchylenie decyzji organu I instancji w części orzekającej o odmowie przyznania zasiłku okresowego w styczniu 2013 r.
W skardze na powyższą decyzję do sądu administracyjnego skarżący zarzucił naruszenie art. 30, art. 64 i art. 67 Konstytucji RP w wyniku uznania, że zasoby pieniężne wykazane przez skarżącego w kwocie 9.000 zł w dniu 24 kwietnia 2012 r. z tytułu oszczędności kreują dochód, który powinien zostać uwzględniony przy ustalaniu dochodu osoby w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi z argumentacją zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd I instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności Sąd I instancji podniósł, iż zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego m.in. osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.
W myśl art. 8 ust. 3 wskazanej ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach oraz o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Zgodnie zaś z art. 8 ust. 11 ustawy w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:
1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej,
2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie,
– kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.
Kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, zgodnie z § 1 pkt 1a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. nr 823), w chwili orzekania przez organy obu instancji, wynosiło 542 zł.
Następnie Sąd I instancji wskazał, iż z prawidłowych i niekwestionowanych ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że wnioskiem z dnia 28 grudnia 2012 r. skarżący wystąpił do organu I instancji o przyznanie zasiłku okresowego na zaspokojenie potrzeb bytowych. Bezsporne jest również, to że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest bezrobotny i nie posiada dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy. Skarżący wskazał w oświadczeniu majątkowym z dnia 24 kwietnia 2012 r., złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej, że posiada zasoby pieniężne w kwocie 9.000 zł.
W ocenie Sądu I instancji, trafnie w tej sytuacji organ odwoławczy przyjął, że zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy zasoby finansowe skarżącego w kwocie 9.000 zł należy podzielić przez 12 miesięcy, co daje kwotę 750 zł. Skoro skarżący nie posiada dochodu w myśl art. 8 ust. 3 ustawy oznacza to, że osiągnął dochód miesięczny w kwocie 750 zł, a zatem w wysokości przekraczającej kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 542 zł. Uzyskana przez skarżącego w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego kwota 9.000 zł stanowiąca - zgodnie z wyżej powołanymi przepisami prawa - jednorazowy dochód strony, przekracza pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego skarżącego..
Zdaniem Sądu, bez wpływu na wynik postępowania, w związku z treścią art. 8 ust. 11 ustawy pozostaje podnoszona przez skarżącego okoliczność, że oszczędności chce przeznaczyć na postawienie zmarłej matce nagrobka. Ocena bowiem, czy zaoszczędzona przez skarżącego kwota 9.000 zł stanowi dochód strony nie zależy od celu jej przeznaczenia przez skarżącego. Istotne jest tylko to, że dochód ten skarżący uzyskał: po pierwsze, w kwocie wyższej niż pięciokrotna wysokość kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i po drugie, w ciągu 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie pomocy.
Sąd I instancji podkreślił również, że mając na uwadze przepis art. 106 ust. 3 ustawy, z którego wynika, że świadczenie pieniężne z pomocy społecznej o charakterze okresowym – miesięcznym przyznaje się i wypłaca poczynając od pierwszego dnia miesiąca, w którym został złożony wniosek, a nie od daty złożenia wniosku, organ odwoławczy prawidłowo uchylił decyzję I instancji w części orzekającej o odmowie zasiłku okresowego w styczniu 2013 r. i w tym zakresie orzekł o odmowie tego zasiłku w grudniu 2012 r.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A.N., zaskarżając go w całości zarzucił mu naruszenie prawa procesowego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj.
1) art. 151 P.p.s.a. poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy pomimo, iż naruszała ona przepisy postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 77 §1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, zwanej dalej K.p.a., co powinno skutkować jej uchyleniem na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.;
2) art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), zwaną dalej P.u.s.a. oraz art. 3 P.p.s.a. poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji stanu faktycznego za prawidłowo ustalony przez organ administracji publicznej, podczas gdy organ administracji publicznej nieprawidłowo ustalił stan faktyczny, a Sąd uzasadniając wyrok nie wskazał na czym oparł twierdzenie o poprawności ustalonego stanu faktycznego.
Ponadto skarżący kasacyjnie zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego tj.
1) art. 8 ust. 3 i art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., Poz. 182), zwana dalej u.p.s. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że oszczędności zgromadzone przez skarżącego stanowią jednorazowy dochód.
W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że organy administracji publicznej zobowiązane były w wyczerpujący sposób zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zarówno organ II jak i I instancji naruszył ww. przepisy prawa. Organy te przyjęły bowiem, na podstawie oświadczenia o stanie majątkowym z dnia 24 kwietnia 2012 r. złożonego przez skarżącego, że osiągnął on zgodnie z art. 8 ust. 11 u.p.s., jednorazowy dochód, który przekroczył pięciokrotną kwotę kryterium dochodowego, przy czym kwotę tę rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Oba organy administracji publicznej, zdaniem skarżącego nie dokonały wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także nie zebrały i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego. Tym samym naruszony został art. 80 K.p.a., gdyż organ administracji publicznej nie dokonał oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Skarżący, na etapie całego postępowania administracyjnego a także w formularzach wypełnianych na potrzeby przeprowadzanych wywiadów oraz w składanych oświadczeniach o stanie majątkowym podkreślał, iż kwota wynosząca pierwotnie 9000 zł (wykazana w oświadczeniu majątkowym z kwietnia 2012 r.) a następnie kwota wynosząca 6000 zł to pieniądze stanowiące oszczędności. Pojęcie "oszczędności" wskazuje, iż są to pieniądze odłożone, uzbierane, a ta czynność zazwyczaj wymaga czasu. Oszczędzanie jest krótkofalowym łub długofalowym procesem, nie można zatem sprowadzić go do jednorazowej czynności jak zostało to przyjęte w przedmiotowej sprawie wskazując, iż skarżący uzyskał jednorazowy dochód. Sąd I instancji uznał stanowisko organu odwoławczego za prawidłowe w sytuacji, gdy zarówno ten organ jak i organ I instancji w ogóle nie ustaliły i nie wyjaśniły jak długo skarżący oszczędności te zbierał (odkładał), czy pieniądze te uzyskał jednorazowo, czy też gromadził je - oszczędzał od dłuższego czasu.
Zdaniem autora skargi kasacyjnej, zgromadzonych przez skarżącego oszczędności nie można utożsamiać z dochodem, a tym bardziej "dochodem jednorazowym" o jakim mowa w art. 8 ust. 11 u.p.s. Zasadne wydaje się zatem, na tle tak brzmiącego przepisu prawa, dokładne wyjaśnienie przez organ administracyjny terminów faktycznego, końcowego uzyskania dochodu. Organ bowiem, przyjął za datę uzyskania tego dochodu datę 24 kwietnia 2012 r. - oświadczenie o stanie majątkowym, natomiast nie zweryfikował, nie ustalił, kiedy faktycznie skarżący rozpoczął a kiedy zakończył proces oszczędzania. Kolejnym elementem, na który należy zwrócić uwagę, to użycie przez ustawodawcę pojęcia "(...) w którym dochód został wypłacony". Skarżącemu żaden dochód nie został wypłacony. Bezzasadne jest również przyjęcie przez Sąd I instancji, w ślad za organem odwoławczym, iż nastąpiło wypłacenie dochodu jednorazowego. Należy zwrócić uwagę na konstrukcję niniejszego przepisu prawa: "w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty (...) kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Zdaniem skarżącego słowo "wypłacony" odnosi się do dochodu jednorazowego, który został wypłacony w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna, której granicami stosownie do art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2012r, poz. 270 ze zm. ) Naczelny Sąd Administracyjny jest związany, zasługiwała na uwzględnienie.
Trafny jest zarzut dokonania przez Sąd I instancji błędnej wykładni art. 8 ust. 3 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2013r. poz. 182 ).
Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;
2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Według art. 8 ust. 11 ustawy w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:
1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej,
2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie
- kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.
Problem prawny, który pojawił się w niniejszej sprawie dotyczy odpowiedzi na pytanie, czy oszczędności jakie zgromadziła osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej ( zasiłku okresowego ) stanowią dochód jednorazowy w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej.
Analiza treści wymienionego przepisu ustawy prowadzi do następujących wniosków.
Po pierwsze dochód, aby mógł zostać uznany za jednorazowy w rozumieniu powyższej normy prawnej musi zostać uzyskany w czasie ściśle określonym w przepisie. Po drugie musi mieć charakter jednorazowy. Po trzecie dochód musi być wypłacony wnioskodawcy.
Oszczędności stanowią zasoby pieniężne, które nie zostały spożytkowane np. na zaspokojenie bieżących potrzeb. Ich źródło może być różne, zawsze jednak uzyskanie oszczędności wymaga upływu określonego czasu ( zwykle dłuższego )w celu ich zgromadzenia. Wprawdzie oszczędności pochodzą z określonych dochodów np. zapłaty za drobne usługi, czy darowizn, z założenia nie mają charakteru jednorazowego, gdyż ich istotą jest gromadzenie i kumulacja środków pieniężnych. Co do zasady oszczędności nie powinny podlegać wliczeniu do dochodu wnioskodawcy. Od zasady tej istnieje jeden wyjątek, który dotyczy sytuacji gdy możliwe jest ustalenie, że całość lub część oszczędności pochodzi z jednorazowego przysporzenia majątkowego np. odszkodowania. Wtedy oszczędności mogą stanowić dochód o jakim mowa w art. 8 ust.11 ustawy o pomocy społecznej. Oznacza to, że aby istniała możliwość uwzględnienia oszczędności przy obliczaniu dochodu wnioskodawcy konieczne jest dokonanie konkretnego ustalenia w przedmiocie jaka kwota oszczędności ma swoje źródło w jednorazowym dochodzie, wypłaconym wnioskodawcy w określonej dacie. Słusznie skarga kasacyjna zwraca uwagę na to, że jednorazowy dochód musi być wypłacony osobie wnioskującej o udzielenie pomocy społecznej, podczas gdy treścią pojęcia oszczędności jest gromadzenie własnych środków.
Sąd I instancji wydając zaskarżony wyrok bezkrytycznie przyjął, że oszczędności jakimi dysponuje A.N. stanowią jednorazowy dochód o jakim mowa w art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej. Ustalenie to nie znajduje uzasadnienia w aktach sprawy, z których nie wynika aby skarżący otrzymał ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochód jednorazowy przekraczający pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego.
W tym miejscu należy przypomnieć, że zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego m. in. osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Przykładowo zdefiniowane przesłanki przyznania zasiłku okresowego dają organowi dużą swobodę decyzyjną oraz powodują, że przyznanie tej formy wsparcia zależy w gruncie rzeczy od spełnienia ogólnych warunków udzielenia pomocy społecznej. Oszczędności osoby, która ubiega się o przyznanie zasiłku okresowego mogą mieć znaczenie przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia możliwości samodzielnego zaspokojenia jego potrzeb, nie mogą jednak co do zasady wpływać na ustalenie kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.
Mając na uwadze, iż zarzuty naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisów prawa materialnego okazały się trafne, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a