I OSK 914/09

Naczelny Sąd Administracyjny2010-04-29
NSAnieruchomościWysokansa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościgospodarka nieruchomościamiobrót cywilnoprawnygminaNSAprawo administracyjne

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę o zwrot nieruchomości, uznając, że gmina nabyła ją w dobrej wierze w obrocie cywilnoprawnym przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, co wyłącza roszczenie zwrotowe.

Sprawa dotyczyła zwrotu nieruchomości wywłaszczonej pod budowę pawilonu handlowego, która ostatecznie stała się siedzibą remizy OSP, a następnie została sprzedana gminie. WSA uchylił decyzję odmawiającą zwrotu, uznając, że gmina nie jest 'osobą trzecią' w rozumieniu art. 229 u.g.n. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że gmina nabyła nieruchomość w drodze umowy sprzedaży w obrocie cywilnoprawnym przed wejściem w życie ustawy, co wyłącza roszczenie zwrotowe, niezależnie od realizacji celu wywłaszczenia.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Gminy Miasta Rzeszów od wyroku WSA w Rzeszowie, który uchylił decyzję odmawiającą zwrotu nieruchomości wywłaszczonej pierwotnie pod budowę pawilonu handlowego. Nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa w 1986 r., a następnie w 1996 r. sprzedana Gminie Miasto Rzeszów w drodze umowy cywilnoprawnej, co zostało ujawnione w księdze wieczystej. WSA uznał, że gmina nie jest 'osobą trzecią' w rozumieniu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.), a zatem przepis ten nie wyłącza roszczenia o zwrot nieruchomości, i nakazał organom wyjaśnienie celu wywłaszczenia. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, uznając błędną wykładnię art. 229 u.g.n. NSA stwierdził, że gmina, nabywając nieruchomość w drodze umowy sprzedaży w obrocie cywilnoprawnym przed wejściem w życie u.g.n. i ujawniając swoje prawo w księdze wieczystej, jest 'osobą trzecią' w rozumieniu tego przepisu. W związku z tym, roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, niezależnie od tego, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. Sąd podkreślił, że celem art. 229 u.g.n. jest ochrona praw nabytych w dobrej wierze w obrocie cywilnoprawnym.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, gmina nabywająca nieruchomość w drodze umowy sprzedaży w obrocie cywilnoprawnym przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami jest 'osobą trzecią' w rozumieniu art. 229 u.g.n.

Uzasadnienie

Celem art. 229 u.g.n. jest ochrona praw nabytych w dobrej wierze w obrocie cywilnoprawnym. Gmina, działając jako podmiot prawa cywilnego i nabywając nieruchomość w drodze przetargu, spełnia przesłanki do objęcia jej ochroną przewidzianą w tym przepisie, co wyłącza roszczenie o zwrot nieruchomości.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (18)

Główne

u.g.n. art. 229

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Przepis wyłącza roszczenie o zwrot nieruchomości, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Gmina nabywająca nieruchomość w obrocie cywilnoprawnym przed 1998 r. jest osobą trzecią w rozumieniu tego przepisu.

Pomocnicze

u.g.n. art. 136 § 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 137 § 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 137 § 2

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 142

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 216 § 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 216 § 2

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 217 § 2

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Konstytucja RP art. 64 § 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ochrona prawa własności jako wartości konstytucyjnej.

Konstytucja RP art. 21 § 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Postulat zwrotu nieruchomości, gdy cel publiczny nie jest realizowany lub nie został zrealizowany, ma rangę konstytucyjną.

u.g.g.w.n. art. 8

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Dz. U. Nr 32, poz.191 art. 18 § 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Dz. U. Nr 32, poz.191 art. 5 § 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Dz. U. Nr 32, poz.191 art. 5 § 4

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

u.s.g. art. 2 § 2

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Osobowość prawna gminy.

Konstytucja RP art. 163 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zadania publiczne realizowane przez jednostki samorządu terytorialnego.

Konstytucja RP art. 164 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Osobowość prawna gminy.

Konstytucja RP art. 165 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo własności i inne prawa majątkowe gminy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Gmina nabyła nieruchomość w drodze umowy sprzedaży w obrocie cywilnoprawnym przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Prawo własności gminy zostało ujawnione w księdze wieczystej przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Gmina jest 'osobą trzecią' w rozumieniu art. 229 u.g.n., co wyłącza roszczenie o zwrot nieruchomości.

Odrzucone argumenty

WSA uznał, że gmina nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 229 u.g.n. WSA uznał, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany i miał znaczenie dla rozstrzygnięcia. Argumentacja WSA oparta na art. 229 u.g.n. była błędna.

Godne uwagi sformułowania

Gmina, jako osoba trzecia, podlega ochronie przewidzianej w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Niezależnie od tego, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, nieruchomość ta nie podlega zwrotowi. Celem tej regulacji intertemporalnej jest niewątpliwie ochrona praw podmiotów, które w dobrej wierze nabyły jedno z wymienionych praw rzeczowych.

Skład orzekający

Jerzy Bujko

przewodniczący

Anna Łukaszewska-Macioch

sędzia

Roman Ciąglewicz

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w kontekście nabycia nieruchomości przez gminy w obrocie cywilnoprawnym przed wejściem w życie ustawy."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy gmina nabyła nieruchomość w drodze umowy sprzedaży (nie komunalizacji) przed 1 stycznia 1998 r. i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego dotyczącego zwrotu nieruchomości i interpretacji kluczowego przepisu ustawy o gospodarce nieruchomościami, co ma znaczenie praktyczne dla wielu podmiotów.

Gmina kupiła nieruchomość, ale czy może ją zatrzymać? NSA rozstrzyga kluczowy spór o zwrot wywłaszczonej ziemi.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 914/09 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2010-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-06-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Łukaszewska - Macioch
Jerzy Bujko /przewodniczący/
Roman Ciąglewicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Rz 786/08 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2009-04-01
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
art 136, art 229
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Bujko Sędziowie: sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch sędzia del. NSA Roman Ciąglewicz (spr.) Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Miasta Rzeszów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 1 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SA/Rz 786/08 w sprawie ze skargi W. S., B. S., M. S.-B. i T. S. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od W. S., B. S., M. S.-B. i T. S. na rzecz Gminy Miasta Rzeszowa kwotę 280 /dwieście osiemdziesiąt/ złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Uzasadnienie.
Wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 786/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, w sprawie ze skargi W. S., B. S., M. S.-B. i T. S. na decyzję Wojewody Podkarpackiego, z dnia [...] października 2008 r., Nr [...], w przedmiocie zwrotu nieruchomości, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu K. z dnia [...] sierpnia 2008 r., Nr [...].
Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy.
Powołaną decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., Starosta Powiatu K., na podstawie art. 136 ust.3, art. 137 ust.1 i 2, art. 142 , art. 216 ust.1 i 2 i art. 217 ust.2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz.2603 ze zm.)., po rozpoznaniu wniosku W. S., T. S., M. S.-B. i B. S. odmówił zwrotu nieruchomości położonej w Rzeszowie-Z., obr. [...], oznaczonej jako działka nr [...], o pow. O,1531 ha. Organ pierwszej instancji ustalił, że nieruchomość została kupiona od wnioskodawców przez Skarb Państwa dwoma aktami notarialnymi: Rep. A [...] i Rep. A [...], sporządzonymi przez Państwowe Biuro Notarialne w Rzeszowie, na zasadzie art. 8 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz.99) za kwotę [...] zł. Wysokość odszkodowania została ustalona na podstawie protokołu z dnia [...] sierpnia 1987 r. oraz porozumienia z dnia [...] grudnia 1986 r. sporządzonego w Wydziale Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miejskiego w Rzeszowie. W wyniku modernizacji operatu ewidencji gruntów z działki nr [...] o pow. 0,1651 ha utworzono działki nr [...],[...] i [...]. Zgodnie z postanowieniem Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] listopada 2007 r., Starosta K. został wyznaczony do przeprowadzenia postępowania w sprawie zwrotu działki nr [...] z wyłączeniem dwóch pozostałych. Starosta ustalił, że działka nr [...] jest własnością Gminy Miasta Rzeszów w użytkowaniu Ochotniczej Straży Pożarnej. Stanowi teren zabudowany budynkiem remizy. W całości jest ogrodzona ogrodzeniem trwałym, plac manewrowy i chodniki wybrukowano kostka brukową. Starosta wskazał, że zgodnie z zapisem w decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, wydanej przez Urząd Miejski w Rzeszowie w dniu [...] grudnia 1986 r., znak: [...], celem nabycia nieruchomości była budowa pawilonu handlowo-żywieniowego na osiedlu "[...]" w Rzeszowie. Starosta wskazał także na zapis § 1 aktu notarialnego Rep. A [...], dotyczącego zakupu nieruchomości na własność Gminy Miasta Rzeszów, według którego "stawający oświadczają, że na działce nr [...] znajduje się pawilon handlowy oznaczony numerem E i F w stanie surowym". W tej sytuacji, zdaniem organu, cel nabycia określony jako budowa pawilonu handlowego został zrealizowany, pomimo, że po rozpoczęciu inwestycji zgodnej z celem zakupu zrealizowano budowę remizy Ochotniczej Straży Pożarnej. Późniejsze wykorzystanie nieruchomości, czy też rozporządzanie nią, mające miejsce już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie mają znaczenia dla sprawy zwrotu nieruchomości. Starosta odnotował jeszcze, że działka nr [...], o której mowa w akcie notarialnym Rep. A [...], odpowiada działce nr [...]. Nadto, obecne zainwestowanie terenu ma charakter trwały, co także skutkuje odmową zwrotu działki.
Odwołanie wnieśli: W. S., T. S., M. S.-B. i B. S. Podnieśli, że działka została od nich jako właścicieli nabyta na rzecz Skarbu Państwa w 1986 r. pod budowę pawilonów handlowych. Następnie nieruchomość została w 1996 r. nabyta przez Gminę Rzeszów bez poinformowania byłych właścicieli o sprzedaży. Prawdopodobnie działka ta była już własnością Agencji Rynku Rolnego w Rzeszowie. Zarzucili brak ustaleń dotyczących terminu zrealizowania budowy obiektu Straży Pożarnej. Według skarżących, budowa nie została rozpoczęta w terminie siedmiu lat i nie została zakończona w terminie dziesięciu lat od wywłaszczenia. Nie ma także uzasadnienia, że na działce nr [...] znajdowały się pawilony handlowe.
Decyzją z dnia [...] października 2008 r., znak: [...], Wojewoda Podkarpacki utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Ustalił, że nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot, oznaczona w dacie sprzedaży jako działka nr [...], została nabyta przez Skarb Państwa na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] grudnia 1986 r., zawartej w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...] oraz umowy sprzedaży z dnia [...] października 1987 r., zawartej w formie aktu notarialnego rep. A nr [...]. Zbycie nieruchomości nastąpiło w trybie art. 8 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Z decyzji Urzędu Miejskiego w Rzeszowie z dnia [...] grudnia 1986 r., znak [...], o zatwierdzeniu planu realizacyjnego osiedla "[...]" w Rzeszowie wynika, że działka miała być przeznaczona pod budowę pawilonów handlowo-żywieniowych "[...]" i Centrali Rybnej. Następnie, na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] lutego 1996 r., sporządzonej w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...], działka o pow. 14 a 77 m2, objęta Kw nr [...], stanowiąca własność Skarbu Państwa-Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, została nabyta przez Gminę Miasto Rzeszów. Prawo własności działki nr [...] na rzecz Gminy Miasta Rzeszów zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...], w dniu [...] sierpnia 1996 r. W wyniku modernizacji operatu ewidencji gruntów m. Rzeszowa, działka nr [...] o pow. 16 a 51 m2, zmieniła oznaczenie na działki o nr: [...],[...] i część działki nr [...]. Postępowanie o zwrot nieruchomości oznaczonych jako działka nr [...] i część działki nr [...] prowadzi Prezydent Rzeszowa. Natomiast działka nr [...], o pow. 14 a 77 m2, objęta Kw nr [...] odpowiada działce nr [...], o pow. 15 a 31 m2. Wojewoda zaakceptował ustalenie o użytkowaniu działki, na której usytuowany jest budynek remizy, przez Ochotniczą Straż Pożarną. Zdaniem Wojewody, w sprawie ma zastosowanie art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz.2603 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, roszczenie o którym mowa w art. 136 ust.3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Ujawnienie prawa nabywcy w księdze wieczystej wyłącza zatem, w myśl art. 229 cytowanej ustawy, możliwość realizacji roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Wojewoda zaznaczył, że utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję tzn. odmówił zwrotu nieruchomości, chociaż z powodów innych, niż organ pierwszej instancji.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnieśli: W. S., T. S., B. S. i M. S.-B.. Według skarżących, cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. W 1996 r. nie poinformowano byłych właścicieli o prawie pierwokupu. Obecnie na działce usytuowany jest budynek w użytkowaniu Ochotniczej Straży Pożarnej Rzeszów-Zalesie, a raczej Dom Weselny, gdzie od kilku lat prowadzona jest działalność gospodarcza. Skarżący zarzucili, że Wojewoda nie udowodnił, w jakim terminie na działce została zrealizowana budowa budynku OSP. Postawili pytanie, czy pawilon handlowy w stanie surowym można przekształcić w Strażnicę OSP, kto robił plany i kto pokrył koszty tej inwestycji? Zdaniem skarżących, decyzja została wydana przedwcześnie.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Podkarpacki wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdził, że nie stanowią one okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Niepoinformowanie byłych właścicieli o prawie pierwokupu wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, w czasie gdy została sprzedana Gminie Miastu Rzeszów stanowi naruszenie prawa, ale może być dochodzone na drodze cywilnej.
Sąd pierwszej instancji wskazał dwojakiego rodzaju podstawy do uchylenia skarżonych decyzji. Podzielił pogląd skarżących, że decyzje obu instancji zapadły bez wyjaśnienia, czy cel wywłaszczenia (nabycia) został zrealizowany. Sąd odnotował, że Wojewoda wskazał w uzasadnieniu decyzji na sposób zagospodarowania działki nr [...] istniejący w chwili orzekania. Starosta natomiast stwierdził, że cel został zrealizowany, powołując się na zapisy aktu notarialnego z dnia [...] lutego 1996 r. Sąd uznał, że okoliczność ta ma znaczenie dla rozstrzygnięcia, skoro zwrotowi podlegają tylko te nieruchomości, co do których cel wywłaszczenia nie został zrealizowany w oznaczonym w ustawie czasie. Zauważył, że częściowym uzasadnieniem dla takiego stanowiska może być przyjęty przez organy sposób argumentacji, a zwłaszcza oparcie całego uzasadnienia na treści art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że przepis art. 229 u.g.n. nie może być w sprawie stosowany, gdyż nie są spełnione elementy jego dyspozycji. Nie można, zdaniem Sądu, uznać, że aktem notarialnym z dnia [...] lutego 1996 r. doszło do zbycia nieruchomości (działki nr [...]) na rzecz osoby trzeciej. Nawiązując do uchwały NSA z dnia 25 października 1999 r., sygn. akt OPK 26/99, Sąd pierwszej instancji wyraził pogląd, według którego gmina nie jest osoba trzecią w rozumieniu art. 229 u.g.n., nawet jeżeli nabyła prawo własności nieruchomości przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dodatkowym uzasadnieniem dla tego poglądu jest, w ocenie Sądu, zawarta w art. 21 ust.2 oraz art. 64 ust.3 Konstytucji RP, ochrona prawa własności jako szczególnej wartości. Wynikać z tego muszą konsekwencje interpretacyjne w obrębie ustaw szczególnych regulujących ograniczenie prawa własności. Konstytucja RP dopuszcza tylko dwa rozwiązania usprawiedliwiające wywłaszczenie nieruchomości – instytucję najbardziej ingerującą w prawo własności. Pierwszym jest odszkodowanie, zaś drugim nakaz zwrotu nieruchomości, gdy cel publiczny nie jest realizowany albo nie został zrealizowany. Postulat ten, jak dalej argumentował Sąd pierwszej instancji, jest negatywną stroną dopuszczalności wywłaszczenia. Zasada zwrotu nieruchomości ma rangę konstytucyjną i jest konsekwencją art. 21 ust.2 Konstytucji RP. Treść art. 229 u.g.n. może być więc wykładana tylko w taki sposób, który nie koliduje z wzorcem konstytucyjnym. Taki stan może być osiągnięty w rozpoznawanej sprawie tylko przy założeniu, ze osobą trzecią w ujęciu art. 229 u.g.n. nie jest Gmina Miasto Rzeszów, która nabyła nieruchomość do gminnego zasobu nieruchomości. Osobą trzecią w rozumieniu art. 229 u.g.n. nie może być jednostka samorządu terytorialnego, która nabyła własność nieruchomości, albo na rzecz której ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego, jeżeli nabycie tych praw nastąpiło przed datą wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a nieruchomość weszła do gminnego zasobu nieruchomości. Organy nie mogły powoływać się na treść art. 229 u.g.n. Miały obowiązek wyjaśnienia, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. W ponownym postępowaniu organy będą musiały ustalić cel wywłaszczenia i sposób oraz czas jego realizacji. Za działanie takie, zdaniem Sądu, nie może być uznane niepoparte żadnymi ustaleniami stwierdzenie organu pierwszej instancji, że cel został zrealizowany, bo wzniesiono na działce nr [...] budynki w stanie surowym. Po tych ustaleniach organy ocenią, czy przesłanki zwrotu zostały spełnione.
Skargę kasacyjną wniosła Gmina Miasto Rzeszów. Zaskarżyła wyrok w całości oraz wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie. Na wypadek, gdyby Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zachodzi naruszenie przepisu postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi w trybie art. 188 P.p.s.a.
Jako podstawy kasacyjne wskazała:
- w trybie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, tj. art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 64 ust.2 Konstytucji RP poprzez błędne uznanie, iż gmina nie jest osobą trzecią w rozumieniu tego przepisu, jeśli nabyła prawo własności nieruchomości przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami;
- w trybie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 141 § 4 P.p.s.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez:
a) niewskazanie w uzasadnieniu pełnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia,
b) brak jednoznacznych wskazań co do dalszego postępowania, co uniemożliwia organom ponowne prawidłowe rozpoznanie sprawy administracyjnej.
Uzasadniając materialną podstawę skargi kasacyjnej Gmina wywodziła, że argumentacja Sądu pierwszej instancji jest błędna i pozostaje w sprzeczności z utrwaloną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazując na wyrok NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 409/05, określiła ratio legis art. 229 u.g.n. jako ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności. Gmina nabyła działkę nr [...] w 1996 r. w drodze umowy sprzedaży, na zasadach dostępnych dla każdego, w wyniku przetargu. Nie znajduje zatem uzasadnienia wnioskowanie Sądu, że gmina nie powinna korzystać z ochrony, która daje art. 229 u.g.n. Dokonana przez Sąd wykładnia art. 229 u.g.n. narusza art. 64 ust.2 Konstytucji RP, który przewiduje równą dla wszystkich ochronę własności. W ocenie wnoszącej skargę kasacyjną, Sąd bezpodstawnie wykluczył z kręgu "wszystkich" jednostki samorządu terytorialnego. Przytaczając stanowisko zajmowane w orzecznictwie Gmina skonstatowała, że jeśli jednostka samorządu terytorialnego nabyła własność nieruchomości lub prawo użytkowania wieczystego w drodze obrotu cywilnoprawnego, wykonując swe uprawnienia w ramach dominium i jako podmiot prawa cywilnego przed dniem 1 stycznia 1998 r., to jest ona osobą trzecią w rozumieniu art. 229 u.g.n.
Uzasadniając pierwszą podstawę proceduralną, Gmina zarzuciła, że wskazując jako podstawę uchylenia decyzji także przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., Sąd nie podał które przepisy postępowania zostały naruszone i w jaki sposób mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnośnie do braku jednoznacznych wskazań co do dalszego postępowania, Gmina stwierdziła, że nie wystarczy wskazanie nieprawidłowych działań organu. Rola Sądu polega na pozytywnym wskazaniu organowi kierunków ponownego rozpatrywania sprawy. Sąd powinien był wskazać, jakie konkretnie czynności powinny być podjęte przez organ, w celu wyjaśnienia, czy został zrealizowany cel wywłaszczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skargę kasacyjna ma usprawiedliwioną podstawę.
Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., w niniejszej sprawie nie zostały stwierdzone.
Podzielić należy wyartykułowany w podstawie materialnej kasacji zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 64 ust.2 Konstytucji RP, przez błędne przyjęcie, że gmina nie jest osobą trzecią, w rozumieniu tego przepisu, jeśli nabyła prawo własności nieruchomości przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten stanowi, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust.3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Próba analizy hipotez przytoczonej normy: sprzedaż nieruchomości na rzecz osoby trzeciej i ujawnienie prawa nabywcy w księdze wieczystej albo ustanowienie na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej, przy czym wymienione czynności prawne powinny zostać dokonane przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie może pomijać celu tej regulacji intertemporalnej. Jest nim niewątpliwie ochrona praw podmiotów, które w dobrej wierze nabyły jedno z wymienionych praw rzeczowych (por. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 409/05, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 194018). W tym zakresie istotny i charakterystyczny jest wymóg ujawnienia uzyskanych praw w księdze wieczystej (por. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 1010/07, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 496214; Gerard Bieniek [w:] G. Bieniek, S. Kalus, Z. Marmaj, E. Mzyk "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz", LexisNexis, Warszawa 2007, s. 669).
Nie ma podstaw by ochroną tą obejmować gminę, jeśli nabycie przezeń prawa do nieruchomości nastąpiło w wyniku komunalizacji, tj. nabycia z mocy prawa lub przekazania, na podstawie art. 18 ust.1 w związku z art. 5 ust.1 – 4 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz.191 ze zm.). Nabycie własności przez gminę na takiej podstawie nie jest rezultatem obrotu cywilnoprawnego, co jest przesłanką zastosowania art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ale skorzystania z władztwa państwa, ingerującego w sferę praw majątkowych jednostek, stania się beneficjentem funkcjonowania państwa i jednostek samorządu terytorialnego w ramach imperium. Nadto, trudno wówczas określać gminę jako osobę trzecią, skoro prawo do nieruchomości pozostało po stronie podmiotu realizującego, z mocy art. 163 Konstytucji RP, zadania publiczne (patrz: uchwała NSA z dnia 25 października 1999 r., sygn. akt OPK 26/99, ONSA 2000/1/11).
Niezależnie od funkcjonowania w ramach imperium, gmina, jako jednostka samorządu terytorialnego, z mocy art. 164 ust.1 i art. 165 ust.1 Konstytucji RP, ma osobowość prawną oraz przysługuje jej prawo własności i inne prawa majątkowe. O osobowości prawnej gminy stanowi także art. 2 ust.2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz.1598 ze zm.). Działając w tej sferze (dominium) gmina jest równoprawnym uczestnikiem obrotu cywilnoprawnego. Nabycie przez gminę w drodze umowy kupna-sprzedaży prawa własności nieruchomości i wpisanie tego prawa do księgi wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami powoduje spełnienie przesłanek art. 229 tej ustawy (por. wyroki NSA: z dnia 9 października 2001 r., sygn. akt I SA 675/00, z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 409/05, z dnia 22 marca 2006 r., sygn. akt I OSK 651/05, niepublikowane, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 77632, nr 194018, nr 198315).
Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Nie jest kwestionowany stan faktyczny, według którego Gmina Miasto Rzeszów nabyła sporną nieruchomość na podstawie umowy sprzedaży, zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] lutego 1996 r., od Skarbu Państwa, po wyłonieniu nabywcy w drodze przetargu, a zatem w obrocie cywilnoprawnym. Prawo własności Gminy Miasta Rzeszów zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu [...] sierpnia 1996 r. Uzyskując w ten sposób własność nieruchomości, stanowiącej działkę nr [...] (odpowiadającą działce nr [...]), Gmina, jako osoba trzecia, podlega ochronie przewidzianej w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W konsekwencji nieruchomość ta nie podlega zwrotowi, niezależnie od tego, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany (por. wyrok NSA z dnia 15 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 722/08, niepublikowany, treść [w:] Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Zaskarżonemu wyrokowi nie można natomiast zarzucić naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie było zatem przeszkód, wynikających z art. 188 P.p.s.a., do rozpoznania skargi i jej oddalenia (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2004 r., sygn. akt OSK 81/04, z glosą aprobującą Barbary Adamiak, OSP 2004/11/135; wyrok NSA z dnia 11 lipca 2006 r., sygn. akt II OSK 333/06, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 266449).
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188. art. 151 oraz art. 203 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI