I OSK 899/24

I OSK 899/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1830/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-12-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 16b ust. 1,5,6
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art.7, art. 77 § 1, art. 138 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 182 § 1 i 2, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: NSA Marek Stojanowski (spr.) NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1830/23 w sprawie ze skargi E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2023 r., nr KOC/3619/Sr/23 w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W WARSZAWIE WYROKIEM Z 15 GRUDNIA 2023 R. PO ROZPOZNANIU SKARGI E.S. NA DECYZJĘ SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO W WARSZAWIE Z 27 CZERWCA 2023 R. W PRZEDMIOCIE JEDNORAZOWEJ ZAPOMOGI Z TYTUŁU URODZENIA SIĘ DZIECKA UCHYLIŁ ZASKARŻONĄ DECYZJE I POPRZEDZAJĄCĄ JĄ DECYZJĘ PREZYDENTA M.ST. WARSZAWY Z 9 MAJA 2023 R.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ. Zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego uchylenie i oddalenie skargi bądź przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania. Dodatkowo zrzekł się prawa rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: k.p.a., przez błędne przyjęcie, że organ naruszył przepisy postępowania poprzez ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w sposób dowolny i oparty na jego częściowej i wybiórczej analizie, jak również brak przeprowadzenia postępowania dowodowego, zmierzającego do wykazania, że skarżąca nie pozostawała pod rutynową opieką ginekologiczną, polegającą na okresowej kontroli stanu zdrowia, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podczas gdy z akt sprawy wynika, że skarżąca nie pozostawała pod opieką medyczną "nie później niż od 10. tygodnia ciąży do porodu", a ponadto nie przedstawiła dokumentów, które potwierdzałyby, że brak dochowania ustawowego terminu wynikał ze szczególnych, niezależnych od niej okoliczności, co skutkowało w konsekwencji uchyleniem decyzji organów obu instancji;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 15b ust. 5 i 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390, z późn. zm.), dalej: u.ś.r., przez ich błędną wykładnię, przejawiającą się w przyjęciu, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka negatywna przyznania wnioskowanego świadczenia, podczas gdy z zaświadczenia lekarza wprost wynika, że skarżąca nie dochowała warunku pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do dnia porodu, a pozostałe dokumenty zgromadzone w sprawie nie dają podstawy do przyjęcia, że brak poddania się w ustawowym terminie opiece medycznej był usprawiedliwiony szczególnymi okolicznościami.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia dopuszczalności przyznania skarżącej jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka w sytuacji, gdy pozostawała pod opieką medyczną później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. W rozpoznawanej sprawie organy rozpoznające wniosek skarżącej o przyznanie wspomnianej formy wsparcia uznały, że z uwagi na niespełnienie przesłanki odpowiednio wczesnego poddania się opiece medycznej skarżąca nie ma prawa do uzyskania tego świadczenia.
Mając powyższe na uwadze, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 15b u.ś.r. z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1000 zł na jedno dziecko (ust. 1). Zapomoga, o której mowa w ust. 1, przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu (ust. 5). Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Przepisy wydane na podstawie art. 9 ust. 8 stosuje się odpowiednio (ust. 6).
Jednocześnie należy odnotować, co słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że wyrokiem z 22 listopada 2016 r., sygn. akt SK 2/16, Trybunał Konstytucyjny uznał art. 15b ust. 5 u.ś.r. rozumiany w ten sposób, że jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się żywego dziecka przysługuje także wówczas, gdy kobieta pozostawała pod opieką medyczną później niż od 10 tygodnia ciąży, a opóźnienie to wynikało z przyczyn od niej niezależnych, jest zgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał, że wykładnia art. 15b ust. 5 u.ś.r. nie może opierać się wyłącznie na wykładni językowej, która powinna zostać uzupełniona wynikami pozostałych rodzajów wykładni. Z tej uwagi, w ocenie Trybunału, wypełnienie obowiązku poddania się opiece lekarskiej przez kobietę w ciąży nie może być oceniane z pominięciem ustaleń co do obiektywnych możliwości jego realizacji w terminie wskazanym przez ustawodawcę, a przyjęcie przeciwnego stanowiska godziłoby w konstytucyjne nakazy ochrony rodziny i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 czy art. 71 ust. 1 Konstytucji RP.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego fakt dopuszczalności udzielenia świadczenia, o którym mowa w art. 15b ust. 1 u.ś.r., pomimo niedochowania ustawowego terminu wynikającego z art. 15b ust. 5 tej ustawy powoduje, że organ administracyjny rozpatrujący wniosek o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka ma obowiązek ocenienia każdego przypadku pod kątem wystąpienia niezależnych od kobiety przyczyn, które wpłynęły na niedochowanie wymogu odpowiednio wczesnego poddania się opiece lekarskiej w okresie ciąży (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2510/18).
Analizowane pod tym kątem postępowanie wyjaśniające wskazuje, że organy nie zgromadziły w sprawie materiału dowodowego, który pozwoliłby na jednoznacznej przyjęcie, że poddanie się przez skarżącą opiece lekarskiej dopiero w 19 tygodniu ciąży nastąpiło z przyczyn od niej zależnych, a zatem takich, które powodują, że niespełnienie warunku określonego w art. 15b ust. 5 u.ś.r. wyklucza ją z możliwości uzyskania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. Wprawdzie w toku postępowania wyjaśniającego pozyskano od przychodni lekarskiej oświadczenie w zakresie procedur rejestracji i dokonywania wizyt lekarskich w okresie pandemii, ale odnotować należy, że oświadczenie to ma charakter ogólny, nieodnoszący się do indywidualnej sytuacji skarżącej, w związku z czym nie można wykluczyć powstania opóźnień w realizacji świadczenia opieki zdrowotnej w związku z okolicznościami, za które skarżąca nie ponosi odpowiedzialności. Odnotować także należy, że organ nie odniósł się do podnoszonej przez skarżącą kwestii regularnego krwawienia z dróg rodnych w okresie ciąży i jego ustania w styczniu 2021 r. tj. już po upływie 10 tygodnia ciąży uprawniającego zgodnie z literalnym brzmieniem art. 15b ust. 5 u.ś.r. do uzyskania analizowanej zapomogi. Przyznać tym samym należy rację Sądowi pierwszej instancji, który stwierdził, że ocena dokonana przez organy była dowolna i oparta o częściową i wybiórczą analizę dokumentów znajdujących się w aktach. Organy nie podjęły bowiem wystarczających działań mających na celu ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w konsekwencji czego nie wykazały, że przekroczenie terminu określonego w art. 15b ust. 5 u.ś.r. w związku z przywołanym powyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego stanowi wystarczającą podstawę do odmówienia przyznania skarżącego wnioskowanej przez nią zapomogi. Zaniechania te niewątpliwie miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w tak ustalonym stanie sprawy – niepełnym i wybiórczo ocenionym – nie ustalono, czy w sprawie zaszły przesłanki przyznania czy odmowy przyznania świadczenia, o którym mowa w art. 15b ust. 1 u.ś.r.
Odnosząc się do kwestii argumentacji dotyczącej wybiórczej analizy materiału dowodowego, która to została poruszona w ramach zarzutu skargi kasacyjnej sformułowanego na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., wskazać należy, że kompletność i wybiórczość analizy i oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie jest przedmiotem regulacji art. 80 k.p.a. W tym miejscu należy odnotować, że autor skargi kasacyjnej nie uczynił tego przepisu podstawą prawną żadnego z zarzutów skargi kasacyjnej, co w związku z treścią art. 183 p.p.s.a. wyklucza możliwość badania zasadności tej argumentacji przez sąd kasacyjny.
Przechodząc z kolei do kwestii braku dostatecznego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zauważyć należy, że istotnie Sąd ten uzasadniając wydany wyrok, wskazał, że rozstrzygnięcia organów administracji podlegają uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Jednocześnie skład orzekający nie wskazał przepisów postępowania, których uchybienie doprowadziło go do powzięcia przekonania o wadliwości wydanych rozstrzygnięć, ani nie wskazał, że uchylenie decyzji organu pierwszej instancji następuje na podstawie art. 135 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego może to przemawiać za uznaniem tak sporządzonego uzasadnienia za wadliwe i utrudniające dokonanie kontroli instancyjnej na skutek braku jednoznacznego powiązania stwierdzonych uchybień procesowych z ich podstawą prawną. Niemniej jednak również w tym przypadku uwzględnienie argumentacji autora skargi kasacyjnej dotyczącej sposobu sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku wymagałoby postawienia przez niego stosownego zarzutu kasacyjnego, czego pełnomocnik organu nie uczynił.
W świetle powyższych wywodów zarzuty skargi kasacyjnej należało uznać za nietrafne.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.