I OSK 889/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną Komendanta Stołecznego Policji, uznając, że nie wykazał on przesłanek do uchylenia decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia odmawiającego prawa własności czasowej do nieruchomości, mimo potencjalnych szkód dla funkcjonowania policji.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Komendanta Stołecznego Policji od wyroku WSA, który oddalił jego skargę na decyzję odmawiającą uchylenia decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia z 1957 r. Orzeczenie z 1957 r. odmawiało przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości w Warszawie, która była przeznaczona pod budowę. Komendant Stołeczny Policji argumentował, że uchylenie decyzji stwierdzającej nieważność spowoduje poważne szkody dla funkcjonowania policji i gospodarki narodowej. NSA oddalił skargę, stwierdzając, że nie wykazano realnego zagrożenia dla interesów państwa ani gospodarki narodowej, a art. 161 k.p.a. wymaga spełnienia surowych przesłanek.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Komendanta Stołecznego Policji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę Komendanta na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. Decyzja ta odmówiła uchylenia wcześniejszej decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa, która stwierdziła nieważność orzeczenia z 1957 r. Orzeczenie z 1957 r. odmawiało przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości w Warszawie, przeznaczonej pod budowę. Komendant Stołeczny Policji argumentował, że utrzymanie decyzji stwierdzającej nieważność doprowadzi do zwrotu nieruchomości spadkobiercom, co spowoduje poważne szkody dla funkcjonowania policji (baza transportowa) i gospodarki narodowej, szacowane na 110 mln zł. Wniósł o uchylenie decyzji w trybie art. 161 § 1 k.p.a. jako środka nadzwyczajnego. NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że art. 161 k.p.a. stanowi odstępstwo od zasady stabilności decyzji ostatecznych i wymaga spełnienia łącznie dwóch warunków: pojawienia się nowych okoliczności prowadzących do stanu zagrażającego życiu, zdrowiu, gospodarce narodowej lub ważnym interesom państwa, oraz braku innej możliwości przeciwdziałania tym zagrożeniom. NSA uznał, że Komendant Stołeczny Policji nie wykazał realnego zagrożenia dla chronionych dóbr, ani z treści decyzji, ani z ich wykonania. Stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1957 r. jedynie otwiera drogę do ponownego rozpoznania wniosku z 1948 r., nie przesądzając o jego treści. Sąd potwierdził również legitymację procesową Komendanta Stołecznego Policji do wniesienia skargi.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli zagrożenie nie jest realne, obiektywnie udowodnione i nie wynika bezpośrednio z treści decyzji lub okoliczności jej wydania, a także jeśli istnieją inne tryby wzruszenia decyzji.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że art. 161 k.p.a. jest środkiem nadzwyczajnym, wymagającym spełnienia ściśle określonych przesłanek, w tym realnego i udowodnionego zagrożenia dla dóbr o wysokiej randze oraz braku innych możliwości przeciwdziałania. W tej sprawie skarżący nie wykazał takiego zagrożenia.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (5)
Główne
k.p.a. art. 161 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Przepis stanowi odstępstwo od zasady stabilności decyzji ostatecznych, wymaga spełnienia łącznie dwóch warunków: pojawienia się nowych okoliczności prowadzących do stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu, poważnym interesom gospodarki narodowej lub ważnym interesom Państwa, oraz braku innej możliwości przeciwdziałania tym zagrożeniom. Zagrożenie musi być realne, obiektywnie udowodnione i wynikać z treści decyzji lub okoliczności jej wydania.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna do oddalenia skargi kasacyjnej.
Dekret z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy
Podstawa prawna wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości.
k.p.a. art. 156 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, jeżeli w sposób rażący narusza prawo.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Argumenty NSA dotyczące ścisłego stosowania art. 161 k.p.a. i braku wykazania realnego zagrożenia dla interesów państwa lub gospodarki narodowej przez skarżącego.
Odrzucone argumenty
Argumentacja Komendanta Stołecznego Policji, że utrzymanie decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia z 1957 r. spowoduje poważne szkody dla funkcjonowania policji i gospodarki narodowej, uzasadniające zastosowanie art. 161 k.p.a.
Godne uwagi sformułowania
art. 161 § 1 k.p.a. stanowi odstępstwo od podstawowej zasady stabilności decyzji ostatecznych zagrożenie musi być realne, obiektywnie udowodnione nie ma innej możliwości przeciwstawienia się tym zagrożeniom
Skład orzekający
Anna Łuczaj
sprawozdawca
Barbara Adamiak
przewodniczący
Maria Wiśniewska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 161 k.p.a. i przesłanek stosowania trybu nadzwyczajnego do uchylania lub zmiany decyzji ostatecznych, zwłaszcza w kontekście ochrony interesów państwa i gospodarki narodowej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji związanej z dekretem warszawskim i potrzebami Policji, ale zasady interpretacji art. 161 k.p.a. mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy konfliktu między potrzebami państwowymi (funkcjonowanie policji) a prawami byłych właścicieli nieruchomości, z naciskiem na rzadko stosowany tryb nadzwyczajny w postępowaniu administracyjnym.
“Czy potrzeby policji mogą usprawiedliwić uchylenie ostatecznej decyzji administracyjnej? NSA wyjaśnia granice art. 161 k.p.a.”
Dane finansowe
WPS: 110 000 000 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 889/05 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2006-05-16 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2005-08-09 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Anna Łuczaj /sprawozdawca/ Barbara Adamiak /przewodniczący/ Maria Wiśniewska Symbol z opisem 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich Hasła tematyczne Nieruchomości Sygn. powiązane I SA 2757/02 - Wyrok WSA w Warszawie z 2004-06-23 Skarżony organ Inne Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270 art. 184 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak, Sędziowie NSA Anna Łuczaj (spr.), , Maria Wiśniewska, Protokolant Iwona Sadownik, po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Stołecznego Policji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2004 r. sygn. akt I SA 2757/02 w sprawie ze skargi Komendanta Stołecznego Policji na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę kasacyjną Uzasadnienie Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 czerwca 2004 roku, sygn. akt I SA 2757/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Komendanta Stołecznego Policji na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji. W pisemnych motywach powyższego wyroku podano, że zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] nr [...], którą odmówiono uchylenia decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 22 lipca 1994 roku nr [...] stwierdzającej nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie – Stołeckiego Zarządu Gospodarki Mieszkaniowej z dnia 19 sierpnia 1957 roku nr [...], odmawiającego dotychczasowemu właścicielowi przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości gruntowej położonej w Warszawie przy ul. [...] nr [...] (obecnie przy ul. [...]) oznaczonej Nr hip. [...]. Z ustaleń organów administracji publicznej wynika, że przedmiotowa nieruchomość – stanowiąca własność L. F. – została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy ( Dz. U. Nr 50, poz. 279). Wniosek pełnomocnika spadkobierców dotychczasowego właściciela z dnia 19 kwietnia 1948 roku o przyznanie prawa własności czasowej do tej nieruchomości został rozpatrzony odmownie przez Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie orzeczeniem administracyjnym z dnia 19 sierpnia 1957 roku. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia podano, że zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego teren nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] został przeznaczony pod budowę pralni parowej i dlatego korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela nie da się pogodzić z przeznaczeniem terenu. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa – na wniosek działających przez Agencję Powierniczą Sp. z o.o. R. S. i I. Y. spadkobierców L. F. – decyzją z dnia 22 lipca 1994 roku nr [...] stwierdził nieważność tego orzeczenia z uwagi na rażące naruszenie prawa. W związku z toczącym się postępowaniem w sprawie ponownego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego następcom prawnym dotychczasowego właściciela gruntu Komendant Stołeczny Policji, pismem z dnia 6 listopada 2000 roku, wystąpił do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast o uchylenie na postawie art. 161 § 1 k.p.a. decyzji wydanej przez Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że pozostawienie tej decyzji w obrocie prawnym pozbawi warszawską Policję zaplecza techniczno-transportowego, zdezorganizuje działalność warszawskiej Policji i spowoduje tym samym poważne szkody dla gospodarki narodowej oraz ważnych interesów państwa. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 21 grudnia 2001 roku odmówił uchylenia decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 22 lipca 1994 roku stwierdzając, że jej uchylenie spowodowałoby pozostawanie w obrocie prawnym decyzji rażąco naruszającej prawo, a przez to nieważnej. Wskazano także na brak podstaw do działania w trybie art. 161 § 1 k.p.a. W dniu 18 stycznia 2002 roku Szef Logistyki Komendy Stołecznej Policji - działający w imieniu Komendanta Stołecznego Policji - złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, iż w decyzji odniesiono się jedynie do aspektu formalnoprawnego sprawy, nie wzięto natomiast pod uwagę skutków, jakie może spowodować ta decyzja dla funkcjonowania stołecznej Policji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 30 września 2002 roku utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 21 grudnia 2001 roku. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że organ administracji państwowej – zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - ma obowiązek stwierdzić nieważność decyzji administracyjnej, jeżeli decyzja ta w sposób rażący narusza prawo. Pozostawienie takiej decyzji w obiegu prawnym stanowiłoby zaprzeczenie zasady praworządności i konstytucyjnej zasady państwa prawnego. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2002 roku Komendant Stołeczny Policji wniósł o uchylenie decyzji z dnia 30 września 2002 roku i decyzji ją poprzedzającej oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji podnosząc, że sposób korzystania z nieruchomości przez Komendę, jako zgodny z planem miejscowym, stoi na przeszkodzie uznania orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie z dnia 19 sierpnia 1957 roku za rażące naruszenie prawa, a ewentualny zwrot przedmiotowej nieruchomości spadkobiercom narazi Skarb Państwa na niepowetowaną szkodę i przyczyni się do dezorganizacji warszawskiej Policji. W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, będąc uprawnionym do rozpoznania skargi na podstawie art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), oddalił skargę. Sąd pierwszej instancji podniósł, iż przepis art. 161 § 1 k.p.a. stanowi odstępstwo od podstawowej zasady, jaką jest stabilność ostatecznych decyzji administracyjnych i dlatego, ze względu na wyjątkowy charakter kompetencji organu administracji, może podlegać jedynie wykładni stwierdzającej lub zwężającej. Możliwość jego stosowania została dopuszczona tylko w stosunku do decyzji ostatecznych, w sytuacjach wywołanych nadzwyczajnymi zdarzeniami (najczęściej katastrofami), które bezpośrednio zagrażają życiu i zdrowi ludzkiemu albo stanowią poważne zagrożenie dla gospodarki narodowej lub ważnych interesów Państwa, a w inny sposób nie można usunąć tego zagrożenia. Przesłanki te musza wystąpić łącznie. Sąd pierwszej instancji powołał się na dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, według którego zagrożenie chronionych dóbr "musi istnieć realnie i być obiektywnie udowodnione" oraz "wynikać przede wszystkim z treści samej decyzji ostatecznej lub całokształtu okoliczności jej wydania, a tylko wyjątkowo z jej wykonania" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 1987 roku, sygn. akt II SA 1553/86, opubl. OSPiKA1988/9/199). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że argumenty podnoszone przez stronę skarżącą we wszystkich instancjach odwoławczych nie stanowią podstawy do wzruszenia ostatecznej decyzji w stanie tzw. nagłej konieczności administracyjnej, ponieważ ani decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 30 września 2002 roku, ani decyzja Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 22 lipca 1994 roku nie stwarzają realnego zagrożenia dla chronionych dóbr – zagrożenie nie wynika ani z treści tych decyzji, ani z ich wykonania. Wymienione decyzje pozwalają jedynie na ponowne, prawidłowe rozpoznanie wniosku z dnia 19 kwietnia 1948 roku w sprawie przyznania prawa użytkowania wieczystego (wcześniej własności czasowej), nie przesądzając o treści rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu pierwszej instancji zarzut, że sposób korzystania z nieruchomości przez Komendę, jako zgodny z planem miejscowym, stoi na przeszkodzie uznania orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie z dnia 19 sierpnia 1957 roku za rażące naruszenie prawa nie mógł być badany, gdyż nie dotyczy tego postępowania, a sprawy o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia 19 sierpnia 1957 roku. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2004 roku złożył Komendant Stołeczny Policji, zaskarżając powyższe orzeczenie w całości. Komendant Stołeczny Policji, reprezentowany przez radcę prawnego I. K., zarzucił naruszenie art. 161 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że argumenty podnoszone przez Komendanta Stołecznego Policji we wszystkich instancjach odwoławczych nie stanowią podstawy do wzruszenia ostatecznej decyzji, gdyż nie udowadniają stanu zagrażającego wystąpieniem poważnych szkód w gospodarce narodowej lub dla ważnych interesów Państwa. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż Komendant Stołeczny Policji w skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosił, że na przedmiotowej nieruchomości mieści się cała baza transportowa Komendy Stołecznej Policji. Skarb Państwa poczynił wielomilionowe nakłady na tą nieruchomość poprzez jej zabudowę – wybudowano szereg budynków, które przylegają do siebie i większość z nich jest trwale ze sobą połączonych. A zatem, obecne usytuowanie kompleksu bazy transportowej uniemożliwia przywrócenie do stanu prawnego nieruchomości w kształcie możliwym do rozpatrywania obecnie ewentualnych uprawnień byłych właścicieli na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Koszt odtworzeniowy przedmiotowej inwestycji (bez uwzględnienia kosztów zakupu terenu) na dzień dzisiejszy wynosiłby około 110 milionów złotych. Następnie strona wnosząca skargę kasacyjną podniosła, iż Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy wyznaczył już termin rozprawy administracyjnej dotyczącej ewentualnego wydania nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] (obecnie ul. [...] 3). Zwrot warszawskiej nieruchomości, z uwagi na brak nieruchomości zamiennej, na której mogłaby powstać baza transportowa w obecnym kształcie, może doprowadzić do dezorganizacji warszawskiej Policji, uniemożliwiając jej wykonywanie ustawowych zadań / zapewnienie bezpieczeństwa publicznego /. Utrzymanie zaskarżonych decyzji może doprowadzić także do wystąpienia istotnych szkód dla gospodarki narodowej poprzez ewentualną utratę wartości nakładów poczynionych na przedmiotową nieruchomość. Wybudowanie zaś nowego zaplecza transportowego jest długoletnią inwestycją, wymagającą dużych nakładów finansowych, jak również podjęcia szeregu działań logistycznych. Z tych względów Komendant Stołeczny Policji nie zgodził się z rozstrzygnięciem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego co do braku bezpośredniego zagrożenia dla interesów gospodarki narodowej. Opierając skargę kasacyjną na zarzucie naruszenia art. 161 k.p.a. Komendant Stołeczny Policji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 16 maja 2006 roku pełnomocnik R. S. i I. Y. – adwokat A. J. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie skargi z uwagi na brak interesu prawnego Komendanta Stołecznego Policji bądź alternatywnie o oddalenie skargi kasacyjnej z uwagi na brak ustawowych podstaw z art. 174 p.p.s.a. i słuszność wyroku z punktu widzenia art. 161 k.p.a. Pełnomocnik Komendanta Stołecznego Policji - radca prawny I. K. oświadczyła, iż przedmiotowy teren jest w użytkowaniu Komendy Stołecznej Policji zaś postępowanie o przyznanie własności czasowej nie zostało zakończone. Dodatkowo pełnomocnik wniosła o zasadzenie na rzecz strony wnoszącej skargę kasacyjna zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. W pierwszej kolejności podkreślić należy, iż wprawdzie w petitum skargi kasacyjnej Komendant Stołeczny Policji, reprezentowany przez radcę prawnego Ilonę Kowalską, nie wskazał konkretnej jednostki redakcyjnej przepisu art. 161 k.p.a., to jednak w uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skonkretyzowała ten zarzut przywołując art. 161 § 1 k.p.a. Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 161 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że argumenty podnoszone przez Komendanta Stołecznego Policji nie udowadniają stanu zagrażającego wystąpieniem poważnych szkód w gospodarce narodowej lub dla ważnych interesów Państwa. Niezależnie od sposobu sformułowania zarzutu skargi kasacyjnej należy stwierdzić, iż zaskarżonemu wyrokowi nie można skutecznie przypisać naruszenia prawa w powyższym zakresie. Zgodnie z art. 161 § 1 k.p.a. minister może uchylić lub zmienić w niezbędnym zakresie każdą decyzję ostateczną, jeżeli w inny sposób nie można usunąć stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu albo zapobiec poważnym szkodom dla gospodarki narodowej lub dla ważnych interesów Państwa. Jak zasadnie podniósł Sąd pierwszej instancji artykuł 161 § 1 k.p.a. stanowi odstępstwo od podstawowej zasady stabilności decyzji ostatecznych. Wyjątkowy charakter nadzwyczajnego środka prawnego, o jakim mowa w art. 161 § 1 k.p.a., nie budzi wątpliwości tak w judykaturze jak i w doktrynie. Dla zastosowania tego środka nadzwyczajnego muszą być spełnione łącznie dwa warunki: • pojawienie się po wydaniu ostatecznej decyzji takich nowych okoliczności w stanie faktycznym sprawy, które w konfrontacji z treścią decyzji prowadzą do wniosku, że dalsze utrzymanie decyzji prowadzi do stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu, poważnym interesom gospodarki narodowej lub ważnym interesom Państwa, • nie ma innej możliwości przeciwstawienia się tym zagrożeniom. Przewidziana w art. 161 § 1 k.p.a. możliwość uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej odnosi się wyłącznie do ochrony w sytuacjach wyjątkowych wartości szczególnie cennych. Zagrożenie tych dóbr musi być realne, obiektywnie udowodnione (wykazane) i winno wynikać przede wszystkim z treści samej decyzji ostatecznej lub całokształtu okoliczności jej wydania, a tylko wyjątkowo z jej wykonywania. Wobec tego organ podejmujący decyzję o zmianie lub uchyleniu innej decyzji ostatecznej z powołaniem się na przepis art. 161 § 1 k.p.a. ma obowiązek wykazać, że istotnie zachodziła w sprawie sytuacja (stan zagrożenia) w nim określona. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 10 maja 1984 roku, II SA 1989/83, ONSA 1984/1/45, z dnia 19 kwietnia 1983 roku, II SA 12/83, ONSA 1983/1/22 - glosa J. P. Tarno oraz glosa M. Kuleszy, OSPiKA 1984/1984/9/180, z dnia 26 marca 1987 roku, II SA 1553/86, OSP 1988/9/199 - z glosą B. Wierzbowskiego, uchwała Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1984 roku, III AZP 8/83, OSNC 1985/10/143 ) Uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 161 § 1 k.p.a. zostały zatem dopuszczone tylko w sytuacjach wywołanych zdarzeniami nadzwyczajnymi, które bezpośrednio zagrażają m. in. poważnym szkodom dla gospodarki narodowej lub dla ważnych interesów Państwa i to pod warunkiem, że w inny sposób nie można usunąć tego zagrożenia. W orzecznictwie podkreślano także, iż pojęcie "poważne szkody w gospodarce narodowej", które należy do pojęć niedookreślonych (nieostrych) jest kategorią prawną i podlega w pełnym zakresie kontroli Sądu administracyjnego. ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 1987 roku, II SA 1553/86, OSP 1988/9/199 ) Zagrożenie, o jakim mowa w art. 161 § 1 k.p.a. winno dotyczyć podstawowego dobra i to o tak wysokiej randze, że uzasadnione jest przyznanie mu przewagi nad indywidualnymi prawami adresata decyzji. ( por. J. P. Tarno, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 1983 roku, II SA 12/83, OSPiKA 1984/1984/9/180 ) Z uwagi na sformułowanie zawarte w art. 161 § 1 k.p.a. / niemożność usunięcia stanu zagrożenia w inny sposób / tryb ten w doktrynie określany jest mianem subsydiarnego, albowiem zastosowanie tego przepisu wchodzi w grę dopiero po wyeliminowaniu innych trybów wzruszenia decyzji ostatecznej. (por. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, C.H. Beck Warszawa 1996, s.745) Jak podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 stycznia 1997 roku, III RN 52/96, przepis art. 161 k.p.a. ma zastosowanie do decyzji ostatecznych, które nie mogą być wzruszone na podstawie przepisów Kodeksu przewidujących zmianę lub uchylenie takich decyzji (art. 154, 155 i 163), stwierdzenie ich nieważności (art. 156 §1) lub wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną (art. 145 § 1). Jeżeli zatem istnieją określone w tych przepisach przesłanki wzruszenia decyzji ostatecznej, a równocześnie nie zachodzą okoliczności przewidziane w art. 146 § 1 i art. 156 § 2 KPA, wówczas naczelny organ administracji publicznej nie jest uprawniony do zastosowania przepisu art. 161 § 1 k.p.a., lecz powinien wykorzystać, stosownie do okoliczności sprawy, jeden ze wskazanych wyżej nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznej. ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 1997 roku, III RN 52/96, OSNP 1997/18/331) Mając powyższe na uwadze podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż argumenty podnoszone przez Komendanta Stołecznego Policji nie stanowią podstawy do wzruszenia ostatecznej decyzji w stanie tzw. nagłej konieczności administracyjnej, gdyż zarówno decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 30 września 2002 roku jak i decyzja Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 22 lipca 1994 roku nie stwarzają realnego zagrożenia dla chronionych dóbr. Zagrożenie nie wynika ani z treści tych decyzji, ani z ich wykonania. Tym samym strona nie wykazała, aby zachodziły warunki określone w art. 161 § 1 k.p.a. Zasadne jest także stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w zakresie skutków prawnych i faktycznych, jakie mogą wywrzeć powyższe decyzje. W niniejszej sprawie Komendant Stołeczny Policji żądał uchylenia w trybie art. 161 § 1 k.p.a. decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 22 lipca 1994 roku nr [...], którą to decyzją stwierdzono nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie – Stołeckiego Zarządu Gospodarki Mieszkaniowej z dnia 19 sierpnia 1957 roku nr [...], odmawiającego dotychczasowemu właścicielowi przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości gruntowej położonej w Warszawie przy ul. [...] (obecnie przy ul. [...]). Stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie – Stołeckiego Zarządu Gospodarki Mieszkaniowej oznacza wyeliminowanie tego orzeczenia z obrotu prawnego. To zaś jest równoznaczne z tym, iż odżywa wniosek z dnia 19 kwietnia 1948 roku o przyznanie prawa własności czasowej złożony w trybie dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). A zatem organ administracji publicznej obciąża obowiązek rozpatrzenia powyższego wniosku. W tej sytuacji uzasadnione jest stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, iż decyzja ta pozwala jedynie na ponowne rozpoznanie wniosku z dnia 19 kwietnia 1948 roku w sprawie przyznania prawa użytkowania wieczystego (wcześniej własności czasowej), nie przesądzając w żaden sposób o treści przyszłego rozstrzygnięcia. Należy przy tym zaznaczyć, iż przepis art. 161 § 1 k.p.a. nie może być wykorzystywany do takich zmian decyzji ostatecznych, które są wynikiem odmiennej oceny stanu faktycznego, jeżeli nie występuje bezpośrednie zagrożenie. Zważywszy na wniosek pełnomocnika R. S. i I. Y. – adwokata A. J. o uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podkreślić należy, iż postępowanie administracyjne w sprawie o uchylenie w trybie art. 161 § 1 k.p.a. decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 22 lipca 1994 roku zostało wszczęte na wniosek Komendanta Stołecznego Policji. Komendant Stołeczny Policji jest adresatem zaskarżonej do Sądu decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 30 września 2002 roku oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 21 grudnia 2001 roku. W tej sytuacji Komendantowi Stołecznemu Policji nie można odmówić statusu strony w postępowaniu sądowoadministarcyjnym, a tym samym legitymacji procesowej do wniesienia skargi do Sądu administracyjnego na decyzję wydaną w postępowaniu zakończonym rozpatrzeniem powyższego wniosku. Nadto do skargi wniesionej do Sądu administracyjnego Komendant Stołeczny Policji dołączył decyzję Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia 7 listopada 1968 roku nr [...] o przekazaniu Komendzie Milicji Obywatelskiej m.st. Warszawy gruntu w granicach określonych w załączniku do decyzji o lokalizacji szczegółowej z dnia 18 listopada 1965 roku nr 10/65. Mając powyższe na względzie nie można podzielić zarzutu pełnomocnika R. S. i I. Y. dotyczącego braku interesu prawnego Komendanta Stołecznego Policji do wniesienia skargi na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 30 września 2002 roku. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI