I OSK 886/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA i decyzje administracyjne w sprawie odmowy nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu przez spółkę, uznając, że decyzja o naliczeniu opłat za zarząd może być samoistnym dowodem prawa zarządu.
Spółka P. [...] S.A. domagała się stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu z 1990 r. Organy administracji i WSA odmówiły, uznając, że spółka nie wykazała prawa zarządu nieruchomością w wymaganym terminie, a decyzja o naliczeniu opłat za zarząd z 1987 r. nie była wystarczającym dowodem. NSA uchylił zaskarżone orzeczenia, opierając się na uchwale siedmiu sędziów NSA z 2024 r., która stwierdziła, że decyzja o naliczeniu opłat za zarząd może stanowić samoistny dowód prawa zarządu w postępowaniu uwłaszczeniowym.
Sprawa dotyczyła odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu przez spółkę P. [...] S.A. w W. z dniem 5 grudnia 1990 r. Wojewoda oraz Minister Rozwoju i Technologii odmówili uwzględnienia wniosku, uznając, że spółka nie wykazała, iż sporny grunt znajdował się w jej zarządzie w dniu 5 grudnia 1990 r. Jako dowód zarządu spółka przedłożyła decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w K. z 1987 r. o ustaleniu opłaty rocznej za zarząd gruntem. Organy administracji i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznały tę decyzję za niewystarczającą, wskazując, że nie odwołuje się ona do wcześniejszego dokumentu ustanawiającego prawo zarządu. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną spółki, uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz decyzje administracyjne. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na uchwale siedmiu sędziów NSA z 16 grudnia 2024 r. (sygn. akt I OPS 2/23), zgodnie z którą decyzja o naliczeniu opłat za zarząd nieruchomością, wydana na podstawie § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 1998 r., może stanowić samoistny dowód stwierdzenia posiadania gruntu w zarządzie w postępowaniu uwłaszczeniowym. NSA uznał, że organy błędnie ograniczyły moc dowodową tej decyzji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, decyzja o naliczeniu opłat za zarząd nieruchomością, wydana na podstawie § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 1998 r., może stanowić samoistny dowód stwierdzenia posiadania gruntu w zarządzie w postępowaniu uwłaszczeniowym.
Uzasadnienie
NSA, opierając się na uchwale siedmiu sędziów NSA z 2024 r., stwierdził, że językowe znaczenie przepisu § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia z 1998 r. nie budzi wątpliwości i nie zawiera dodatkowych wymagań co do treści decyzji, poza tymi wynikającymi wprost z przepisu. Wyroki Trybunału Konstytucyjnego, na które powoływały się sądy niższych instancji, nie stanowią podstawy do odstąpienia od tego językowego znaczenia.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (20)
Główne
Dz.U. 1990 nr 79 poz 464 art. 2 § ust. 1
Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
u.g.n. art. 200 § ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu art. 4 § ust. 1 pkt 6
Pomocnicze
u.g.n. art. 206
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 75 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 182 § § 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 203 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.g.g.w.n. art. 4 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
u.g.g.w.n. art. 38 § ust. 2
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
u.g.g.w.n. art. 87 § ust. 1
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzja o naliczeniu opłat za zarząd nieruchomością może stanowić samoistny dowód prawa zarządu w postępowaniu uwłaszczeniowym. Organy nie mogą ograniczać mocy dowodowej decyzji o naliczeniu opłat, wymagając odwołania do wcześniejszego aktu ustanawiającego zarząd, jeśli przepisy tego nie przewidują.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia art. 4 ust. 1, art. 38 ust. 2 i art. 87 ust. 1 u.g.g.w.n. nie zostały rozwinięte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej i jako takie były bezskuteczne.
Godne uwagi sformułowania
decyzja o naliczeniu opłat z tytułu zarządu nieruchomością może stanowić samoistny dowód stwierdzenia posiadania wskazanego w tej decyzji gruntu w zarządzie językowe znaczenie § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia z 1998 r., w zakresie objętym wnioskiem o podjęcie uchwały, nie budzi wątpliwości brak przepisów szczególnych nie przewidywał dla decyzji o opłatach wymogu odwołania się do wcześniejszej decyzji o powierzeniu nieruchomości w zarząd
Skład orzekający
Jerzy Siegień
przewodniczący sprawozdawca
Marek Stojanowski
członek
Marian Wolanin
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że decyzja o naliczeniu opłat za zarząd nieruchomością jest wystarczającym dowodem prawa zarządu w postępowaniu uwłaszczeniowym, nawet bez odwołania do wcześniejszego aktu ustanawiającego zarząd."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z uwłaszczeniem z 1990 r. i rozporządzeniem z 1998 r.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia dowodowego w postępowaniach uwłaszczeniowych, które może mieć znaczenie dla wielu podmiotów. Uchwała NSA stanowi istotną zmianę w orzecznictwie.
“Decyzja o opłatach za zarząd nieruchomością wystarczy do uwłaszczenia? NSA zmienia wykładnię”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 886/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-12-16 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-04-25 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Jerzy Siegień /przewodniczący sprawozdawca/ Marek Stojanowski Marian Wolanin Symbol z opisem 6070 Uwłaszczenie państwowych osób prawnych oraz komunalnych osób prawnych Hasła tematyczne Inne Sygn. powiązane I SA/Wa 1443/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-11-24 Skarżony organ Minister Rozwoju~Minister Infrastruktury Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 1990 nr 79 poz 464 art. 2 ust. 1 Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Dz.U. 2023 poz 344 art. 200 ust. 1, art. 206 Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.) Dz.U. 1998 nr 23 poz 120 § 4 ust. 1 pkt 6 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. Dz.U. 2024 poz 572 art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.) Dz.U. 2024 poz 935 art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151, art. 182 § 2, art. 183 § 1 i 2, art. 188, art. 193, art. 203 pkt 1 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. [...] S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1443/23 w sprawie ze skargi P. [...] S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 10 maja 2023 r., nr DO-II.7610.58.2023.KC w przedmiocie odmowy nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia 6 marca 2023 r., nr NWIV.752.140.2.2016; 2. zasądza od Ministra Finansów i Gospodarki na rzecz P. [...] S.A. w W. kwotę 760 (siedemset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W WARSZAWIE WYROKIEM Z 24 LISTOPADA 2023 R. ODDALIŁ SKARGĘ P. [...] S.A. W W. (DALEJ: SKARŻĄCA, SKARŻACA KASACYJNIE LUB SPÓŁKA) NA DECYZJĘ MINISTRA ROZWOJU I TECHNOLOGII Z 10 MAJA 2023 R. W PRZEDMIOCIE ODMOWY NABYCIA PRAWA UŻYTKOWANIA WIECZYSTEGO GRUNTU. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z 6 marca 2023 r. Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez spółkę prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w K., obręb [...], k.m. [...], obejmującego działki nr [...] o pow. 0,0056 ha, nr [...] o pow. 0,0454 ha, nr [...] o pow. 0,0250 ha, nr [...] o pow. 0,0001 ha, nr [...] o pow. 0,0166 ha i nr [...] o pow. 0,0058 ha, zapisane w księdze wieczystej nr [...]. Po rozpatrzeniu odwołania spółki Minister decyzją z 10 maja 2023 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wyjaśnił, że o ile niesporne jest, że wskazana powyżej nieruchomość w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa, to nie można przyjąć, że grunt ten znajdował się w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego P. [...] przed tą datą. Wywiódł, że zarząd jako forma władania nieruchomością powinien być przekazany w ściśle określony sposób i nie można domniemywać jego istnienia. Zaznaczył przy tym, że wprawdzie na potwierdzenie prawa zarządu spornym gruntem spółka przedłożyła decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w K. z 11 grudnia 1987 r. o ustaleniu dla [...] Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych opłaty rocznej za zarząd gruntem wraz z załącznikiem do tej decyzji, ale z decyzji tej nie wynika jednak prawo zarządu. Wskazał jednocześnie, że brak jest dokumentu poprzedzającego o ustaleniu opłat z 11 grudnia 1987 r. dotyczącego przekazania w użytkowanie bądź zarząd spornego gruntu. Uznał tym samym, że przedstawione przez spółkę dokumenty nie dowodzą istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu tej nieruchomości. Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki na decyzję Ministra. W uzasadnieniu Sąd wywiódł, że sam fakt korzystania przez skarżącą z nieruchomości nie kreuje prawa zarządu, gdyż prawo to powstawało w ściśle określony sposób. Stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu przysługującego poprzednikowi skarżącej do spornej nieruchomości, a z decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w K. z 11 grudnia 1987 r. o ustaleniu opłaty rocznej za zarząd gruntem, nie wynika odwołanie do innego orzeczenia czy aktu ustanawiającego zarząd. Podkreślił, że prawa zarządu nie mogą stanowić akty ogólne regulujące status przedsiębiorstwa w sytuacji, gdy nie zostało ustalone, aby zostały wydane decyzje uprawnionych organów państwowych o przekazaniu nieruchomości w zarząd lub użytkowanie przedsiębiorstwa. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca spółka. Zaskarżyła to rozstrzygnięcie w całości, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sadowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dodatkowo spółka wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie: 1) prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj.: a) art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r. poz. 344), dalej: u.g.n., przez bezzasadne przyjęcie, że skarżąca nie nabyła z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia; b) § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. z 1998 r. Nr 23 poz. 120, z późn. zm.), dalej: rozporządzenie z 1998 r., przez uznanie, że wykazanie zarządu przy pomocy dokumentów w postaci decyzji dotyczących naliczenia opłat za zarząd gruntem może stanowić podstawę stwierdzenia przez właściwy organ dotychczasowego prawa zarządu wyłącznie wyjątkowo i to tylko wtedy, gdy spełniają ściśle określone wymogi, mimo że takie ograniczenia nie wynikają z tego przepisu; c) art. 4 ust. 1 pkt 1 oraz art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22 poz. 99, z późn. zm.), dalej: u.g.g.w.n., przez uznanie, że tylko decyzja o oddaniu gruntu w zarząd albo umowa o przekazaniu nieruchomości, umowa o nabyciu, mogą stanowić podstawę stwierdzenia przez właściwy organ dotychczasowego prawa zarządu, mimo że oddanie gruntu w zarząd nie miało skutków cywilnoprawnych, w praktyce następowało zazwyczaj na drodze czynności faktycznych, dany grunt był niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej lub wykonywania innych zadań ustawowych albo statutowych, a państwowa jednostka organizacyjna uiszczała stosowne opłaty; d) art. 87 ust. 1 u.g.g.w.n. przez jego niezastosowanie, a w konsekwencji nieuwzględnienie, że grunty, które w dniu wejścia w życie ustawy znajdowały się w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe, przeszły z mocy prawa w zarząd tego przedsiębiorstwa; 2) przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., przez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. przez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 § 1 ab initio ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: k.p.a., oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post – faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych no stronę. Uzasadniając powyższe zarzuty, pełnomocnik spółki podniósł m.in., że w sprawie doszło do ograniczenia równiej mocy dowodowej wynikającej z art. 75 § 1 k.p.a. przez przepis rangi podustawowej. Autor skargi kasacyjnej zaznaczył także, że w poprzednio funkcjonującym ustroju społeczno-politycznym występowało zjawisko jednolitej własności państwowej i przekazanie nieruchomości w zarząd nie zawsze odbywało się z dochowaniem wymogu należytej staranności. Brakami w dokumentacji dotyczącej przekazania nieruchomości w zarząd należy obciążać państwo, a nie podmioty, którym te nieruchomości przekazano. Zaznaczył przy tym, że rozporządzenie z 1998 r. jest późniejsze w stosunku do momentu uwłaszczenia, tj. 5 grudnia 1990 r., i nie można od skarżącej wymagać, aby przewidywała, że późniejsze przepisy rozporządzenia określą zakres dokumentacji, którą można wykazać zarząd nieruchomością. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna okazała się zasadna, chociaż nie wszystkie zarzuty mogły zostać uwzględnione. W pierwszej kolejności wskazać należy, że pomimo postawienia zarzutów naruszenia art. 4 ust. 1, art. 38 ust. 2 i art. 87 ust. 1 u.g.g.w.n. zarzuty te nie zostały przez autora skargi kasacyjnej uargumentowane w treści uzasadnienia do złożonej skargi kasacyjnej. Za uzasadnienie takie nie można bowiem uznać lakonicznego odwołania się do treści art. 4 ust. 1 przywołanej ustawy stanowiącego wstęp do wywodu odnoszącego się do charakteru prawa zarządu. Odwołanie to nie wskazuje bowiem sposobu, w jaki Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie miał naruszyć ten przepis i oraz pozostałe wskazane powyżej przepisy. W tym miejscu wyjaśnić należy, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego brak rozwinięcia zarzutu naruszenia przepisów w uzasadnieniu skargi kasacyjnej uniemożliwia merytoryczną ocenę, a więc zarzut taki jest bezskuteczny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt III FSK 355/24). Oznacza to, że zarzuty naruszenia art. 4 ust. 1, art. 38 ust. 2 i art. 87 ust. 1 u.g.g.w.n. jako nieuzasadnione przez autora skargi kasacyjnej nie mogły wywrzeć skutku spodziewanego przez pełnomocnika skarżącej kasacyjnie. Przechodząc do rozpoznania pozostałych zarzutów, należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79 poz. 464, z późn. zm.) grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich. Uprawnienia państwowych gospodarstw rolnych do będących w dniu 5 grudnia 1990 r. w ich zarządzie gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa reguluje odrębna ustawa. Wyjaśnić przy tym należy, że zasady nabywania użytkowania wieczystego zostały określone w art. 200 ust. 1 u.g.n. Z uwagi na fakt, że okolicznością kluczową dla nabycia użytkowania wieczystego we wskazanym powyżej trybie jest okoliczność pozostawania tych gruntów w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, ustawodawca w art. 206 u.g.n. przewidział delegację dla Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad i trybu stwierdzania dotychczasowego prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości. Realizacja tej delegacji znalazła swój wyraz w rozporządzeniu z 1998 r. Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 6 tego aktu normatywnego właściwy organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu, o którym mowa w § 5, na podstawie m.in. decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością. Przenosząc treść przytoczonych powyżej przepisów na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że skarżąca kasacyjnie swoje prawo zarządu sporną nieruchomością wykazywała, powołując się na decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w K. z 11 grudnia 1987 r. o ustaleniu dla [...] Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych opłaty rocznej za zarząd gruntem. Wydanie tej decyzji w ocenie Ministra, jak i kontrolującego jego działalność Sądu pierwszej instancji nie potwierdzało istnienia prawa zarządu sporną nieruchomością po stronie poprzednika skarżącej kasacyjnie. Uznano bowiem, że decyzja ta nie odwołuje się do wcześniejszego dokumentu, którego mocą przekazano temu podmiotowi prawo zarządu. Mając powyższe na uwadze, należy wyjaśnić, że stanowisko takie było istotnie do niedawna obowiązujące w orzecznictwie sądów administracyjnych. Odwoływało się ono bowiem do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 listopada 1999 r., sygn. akt U 6/99, w którym Trybunał stwierdził, że dokument, zawierający decyzję o naliczeniu lub aktualizacji opłat może być uznany za podstawę stwierdzenia użytkowania, ale tylko wtedy, gdy jest wydany w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która to decyzja zaginęła lub uległa zniszczeniu. Zatem dokument, zawierający decyzję o naliczeniu opłat, mógł być uznany za podstawę stwierdzenia użytkowania jedynie wówczas, gdy w decyzji o opłatach została wskazana konkretna decyzja administracyjna, na podstawie której zostało ustanowione prawo, a decyzja o zarządzie wymieniona w decyzji o naliczeniu opłat zaginęła lub uległa zniszczeniu. Stanowisko to zostało jednak zakwestionowane w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2024 r., sygn. akt I OPS 2/23. W uchwale tej skład poszerzony przyjął, że "w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne decyzja, o której mowa w § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1998 r. Nr 23 poz. 120), może stanowić samoistny dowód stwierdzenia posiadania wskazanego w tej decyzji gruntu w zarządzie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 ze zm.)". W uzasadnieniu powyższej uchwały skład poszerzony wskazał, że językowe znaczenie § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia z 1998 r., w zakresie objętym wnioskiem o podjęcie uchwały, nie budzi wątpliwości. Przepis ten nie zawiera przy tym żadnych dodatkowych wymagań co do treści powołanej decyzji, poza tymi, które wprost wynikają z treści tego przepisu. Decyzja taka musi zatem zawierać rozstrzygnięcie o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu i wskazywać (identyfikować) nieruchomość, objętą tym rozstrzygnięciem. Prawodawcze uznanie takiej decyzji za jeden z wystarczających dowodów w postępowaniu uwłaszczeniowym do stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu oznacza bowiem, że dowód w tej postaci będzie indywidualizował przedmiot zawartego w nim rozstrzygnięcia, tj. ustalenie lub aktualizację opłaty za zarząd skonkretyzowaną nieruchomością, obowiązującej do dnia 5 grudnia 1990 r. Taką wykładnię potwierdza treść § 5 ust. 1 omawianego rozporządzenia, do którego zawarto odesłanie w zdaniu wprowadzającym do § 4 ust. 1 tego rozporządzenia. Powołany § 5 ust. 1 stanowi bowiem, że właściwy organ z urzędu stwierdza dotychczasowe prawo zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. A zatem tylko przy spełnieniu warunków, wynikających z § 4 ust. 1 pkt 6 i § 5, decyzja wskazana w § 4 ust. 1 pkt 6 stanowi dowód w postępowaniu uwłaszczeniowym. W uchwale tej podkreślono także, że podstawowym, a z reguły wręcz jedynym argumentem podnoszonym w orzeczeniach, wyrażających pogląd co do ograniczonej mocy dowodowej decyzji o której mowa w § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, są wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 22 listopada 1999 r., sygn. akt U 6/99, oraz z 9 kwietnia 2001 r., sygn. akt U 10/00. Zasadnicze znaczenie w sprawie ma zatem ocena tego, czy z powołanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego można wyprowadzać wnioski co do stosowania art. 200 ust. 1 u.g.n. w zw. z § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia z 1998 r., a zatem innych przepisów niż objęte powołanymi wyżej orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego. Po dokonaniu więc analizy przywołanych wyżej wyroków Trybunału Konstytucyjnego, przepisów rozporządzenia, których te wyroki dotyczyły w uzasadnieniu uchwały wskazano, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 22 listopada 1999 r. i z 9 kwietnia 2001 r. oraz rozumowania przedstawione w uzasadnieniach powyższych wyroków nie stanowią podstawy do odstąpienia od językowego znaczenia § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia. Wywiedziono, że przepisy § 4 rozporządzenia należy odczytywać jako katalog dowodów, przewidzianych w jednym tylko celu, tj. dla udokumentowania powyższej okoliczności faktycznej na potrzeby szczególnego postępowania uwłaszczeniowego. Omawiane przepisy rozporządzenia i wymienione w nich środki dowodowe, przewidziane dla dowodzenia prawa zarządu, nie mają bowiem zastosowania w innym postępowaniu, aniżeli postępowanie uwłaszczeniowe. Skład poszerzony podkreślił także, że żadne przepisy szczególne nie przewidywały dla decyzji o opłatach wymogu odwołania się do wcześniejszej decyzji o powierzeniu nieruchomości w zarząd. Z braku tego rodzaju odwołania nie można też wyprowadzać wniosku co do nieistnienia zarządu również w przypadku, gdy prawo to powstało w drodze decyzji. W takich okolicznościach, wobec braku przepisów szczególnych, skład poszerzony przyjął więc, że jedyne wymagania co do treści decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat za zarząd, to ogólne wymogi dotyczące decyzji, przewidziane w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, a z których również nie wynikało i nie wynika, aby taka decyzja, jak o ustaleniu opłaty za zarząd, miała w swojej treści odwoływać się do źródła ustanowienia tego uprawnienia. Skoro zatem odwołanie się do decyzji o ustanowieniu zarządu, czy też w ogóle do źródła tego zarządu, nie było normatywnym elementem obligatoryjnym decyzji o opłatach za zarząd, z braku takiego odwołania w treści wskazanej decyzji nie można wyprowadzać żadnego wniosku co do braku wartości dowodowej takiej decyzji w rozumieniu § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia. W świetle powyższych wywodów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro z uzasadnienia uchwały o sygn. akt I OPS 2/23 wynika, że powołane w jej treści przepisy, ani także inne regulacje, dotyczące procedury uwłaszczeniowej, nie przewidywały i nie przewidują wymogu odwoływania się w treści decyzji, określonej w § 4 ust. 1 pkt 6 cyt. Rozporządzenia z 1998 r., to do aktu ustanowienia lub nabycia prawa zarządu, jako warunku uznania wartości dowodowej tej decyzji, to decyzja o opłatach może stanowić samoistny dowód istnienia zarządu w postępowaniu uwłaszczeniowym. Stanowisko takie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 października 2025 r., sygn. akt I OSK 2768/23, które skład orzekający w niniejszej sprawie podziela i przyjmuje za swoje. Oznacza to, że zarzuty kasacyjne, oparte na art. 200 ust. 1 u.g.n. i § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia z 1998 r. należało uznać za zasadne. W konsekwencji powyższego za trafny należało uznać także zarzut naruszenia art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 75 § 1, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wprawdzie nie można w pełni podzielić argumentacji autora skargi kasacyjnej, która koncentruje się wokół art. 75 § 1 k.p.a. i całkowicie pomija kwestię art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. czyniąc ten zarzut – z przyczyn wskazanych na wstępie – w tej części bezskutecznym, ale zgodzić należy się ze skarżącą kasacyjnie, że na skutek odmowy uznania decyzji z 1987 r. za dowód, który może dokumentować prawo zarządu poprzednika spółki nad sporną nieruchomością, w sprawie nie zostały ustalone wszystkie okoliczności mające znaczenie dla rozpoznawanej sprawy. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok, a uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., rozpoznał skargę i na podstawie art. 193 w zw. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z 6 marca 2023 r. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI