I SA/WA 1751/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-01-12
NSAAdministracyjneWysokawsa
komunalizacjanieruchomościstwierdzenie nieważnościdecyzja administracyjnaprawo własnościksięgi wieczysteinteres prawnyzasiedzenienastępstwo prawne

WSA uchylił decyzję Ministra o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, uznając, że następcy prawni dawnych właścicieli mają interes prawny do jej wszczęcia.

Skarżący domagali się stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej z 1991 r., twierdząc, że nieruchomość nie należała do Skarbu Państwa w dacie jej wydania. Minister umorzył postępowanie, uznając brak interesu prawnego skarżących i związanie organu wpisami w księdze wieczystej. WSA uchylił decyzję Ministra, stwierdzając, że następcy prawni dawnych właścicieli, posiadający postanowienie sądu o braku nabycia nieruchomości przez zasiedzenie przez Skarb Państwa, wykazali interes prawny do wszczęcia postępowania.

Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, która umorzyła postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej z 1991 r. Skarżący, będący następcami prawnymi dawnych właścicieli nieruchomości, twierdzili, że decyzja komunalizacyjna została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ nieruchomość nie stanowiła własności państwowej w dniu 27 maja 1990 r. Podnosili, że wadliwe postanowienie o zasiedzeniu przez Skarb Państwa zostało zmienione postanowieniem z 2005 r., które stwierdziło brak przesłanek do nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa. Minister umorzył postępowanie, opierając się na domniemaniu prawnym wynikającym z wpisów w księdze wieczystej, zgodnie z którym Skarb Państwa był właścicielem nieruchomości w dacie komunalizacji, i uznał, że organ administracji nie jest władny do badania prawidłowości wpisów w księdze wieczystej ani rozstrzygania sporów o własność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że skarżący wykazali interes prawny do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Sąd podkreślił, że postanowienie z 2005 r., stwierdzające brak nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa, wyeliminowało podstawę prawną do ujawnienia tytułu własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej, co uzasadniało legitymację skarżących do działania. Sąd zarzucił organowi naruszenie art. 28 k.p.a. poprzez błędne uznanie braku legitymacji czynnej skarżących oraz naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. z powodu niejasnego i nieprzekonywującego uzasadnienia decyzji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, następcy prawni dawnych właścicieli wykazali interes prawny, zwłaszcza po wydaniu postanowienia sądu powszechnego stwierdzającego brak nabycia nieruchomości przez zasiedzenie przez Skarb Państwa, co podważa podstawę wpisu w księdze wieczystej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że postanowienie sądu powszechnego o braku nabycia nieruchomości przez zasiedzenie przez Skarb Państwa, wydane na skutek wznowienia postępowania, wyeliminowało podstawę prawną do ujawnienia tytułu własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej. To, w połączeniu z wykazaniem następstwa prawnego po dawnych właścicielach, uzasadnia interes prawny skarżących do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

ustawa przepisy wprowadzające art. 5 § 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1, staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. 27 maja 1990r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Pomocnicze

k.p.a. art. 104 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 105 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji umarza postępowanie, gdy jego dalsze prowadzenie jest bezprzedmiotowe.

k.p.a. art. 156 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego

Decyzja podlega stwierdzeniu nieważności, gdy m.in. została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości lub gdy dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo gdy dotyczy praw osób trzecich.

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego

Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

u.k.w.h. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

Domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (domniemanie iuris tantum).

u.k.w.h. art. 10

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

Postępowanie o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Następcy prawni dawnych właścicieli wykazali interes prawny do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej, opierając się na postanowieniu sądu powszechnego o braku nabycia nieruchomości przez zasiedzenie przez Skarb Państwa. Organ administracji nie jest władny do badania prawidłowości wpisów w księdze wieczystej, ale powinien uwzględnić prawomocne orzeczenia sądów powszechnych podważające te wpisy.

Odrzucone argumenty

Organ administracji jest związany wpisami w księdze wieczystej i nie może prowadzić postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej, jeśli wpisy te wskazują na własność Skarbu Państwa. Skarżący nie wykazali tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości w dacie komunalizacji ani obecnie.

Godne uwagi sformułowania

organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. organ w niniejszym postępowaniu nie jest uprawniony do badania prawidłowości wpisów w księdze wieczystej, bowiem w postępowaniu komunalizacyjnym nie jest możliwe rozstrzyganie sporów o własność, które może rozstrzygać jedynie sąd powszechny. Oznacza to, że Skarżący wykazali tymi dokumentami, że przysługuje im interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej. Tym samym organ błędnie, z naruszeniem art. 28 kpa, zastosował art. 105 § 1 kpa i umorzył wszczęte z ich wniosku postępowanie nieważnościowe.

Skład orzekający

Magdalena Durzyńska

przewodniczący

Jolanta Dargas

członek

Anna Falkiewicz-Kluj

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym przez następców prawnych dawnych właścicieli nieruchomości, nawet w sytuacji istnienia wpisów w księdze wieczystej wskazujących na własność Skarbu Państwa, zwłaszcza gdy istnieją prawomocne orzeczenia sądów powszechnych podważające te wpisy."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z komunalizacją mienia i postępowaniem o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej. Wymaga analizy konkretnych postanowień sądów powszechnych dotyczących własności nieruchomości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje złożoność prawną związaną z ustalaniem własności nieruchomości w kontekście historycznych decyzji komunalizacyjnych i późniejszych orzeczeń sądów powszechnych. Podkreśla znaczenie interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym.

Czy wpis w księdze wieczystej zawsze przesądza o własności? Sąd administracyjny wyjaśnia, kiedy można kwestionować decyzje komunalizacyjne.

Dane finansowe

WPS: 680 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1751/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-01-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /sprawozdawca/
Jolanta Dargas
Magdalena Durzyńska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145  par. 1  pkt 1c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, Sędziowie: sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi J. R. i M. Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 czerwca 2023 r. nr DAP-WPK-727-1-72/2022/KPu w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz J. R. i M. Z. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2023 r., znak [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, na podstawie art. 104 § 1 w zw. z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023r., poz. 775), dalej "kpa", umorzył wszczęte na wniosek Pani J. R., postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] września 1991r. znak: [...], w części dotyczącej stwierdzenia nabycia przez Gminę Miasto [...] prawa własności nieruchomości "wchodzącej niegdyś w skład nieruchomości położonej w [...], obręb [...], złożonej z parceli nr [...], dla której prowadzona była księga wieczysta pod nazwą [...] nr [...]", tj. działek nr [...].
Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.
Wojewoda [...] decyzją Nr [...] z dnia [..] września 1991r" znak: [...] - na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.), dalej "ustawa przepisy wprowadzające", stwierdził nabycie przez Gminę Miasto [...] z mocy prawa w dniu 27 maja 1990r., nieodpłatnie własności szeregu nieruchomości położonych w [...] "[...]" przy ul. [...], ozn. w ewid. gruntów w jedn. ewid. m. [...], obr. ewid. [...], uregulowanych w księdze wieczystej KW [...], opisanych w kartach inwentaryzacyjnych nr [...], stanowiących integralną część w/w decyzji. Przedmiotowa decyzja stała się ostateczna z dniem 2 września 1991r.
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji w części dotyczącej stwierdzenia nabycia przez Gminę Miasto [...] prawa własności nieruchomości "wchodzącej niegdyś w skład nieruchomości położonej w [...], obręb [...], złożonej z parceli nr [...], dla której prowadzona była księga wieczysta pod nazwą [...] nr [...]", tj. działek nr [...], wystąpiła Pani J. R., dalej "skarżąca/wnioskodawczyni". W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni podniosła, że Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z dnia [...] listopada 1977r., sygn. akt [...] stwierdził, że Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1956r. własność nieruchomości o pow. [...] m2 poł. w [...] przy ul. [...] ozn. nr [...] (...). Nieruchomość opisana w w/w postanowieniu Sądu stanowiąca dawną działkę ewid. nr [...], obejmowała również część terenów nieruchomości opisanej w księdze wieczystej "[...]" o łącznej pow. [...] m2, stanowiącej współwłasność E. R. i H. Z. na mocy aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1941r. Ponadto, wnioskodawczyni wskazała, że postanowieniem z dnia [...] maja 2005r., Sąd Rejonowy w [...] w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Naczelnika Miasta [...] na skutek wniesionej przez spadkobierców E. R. i H. Z., czyli przez M. Z., M. R. i J. R., skargi o wznowienie sprawy [...] stwierdził, że brak jest przesłanek do nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości opisanej w KW "[...]". Okoliczność ta wskazuje, że nieruchomość opisana w KW "[...]", w dniu 27 maja 1990r., nie stanowiła własności ogólnonarodowej - państwowej, a więc nie zachodziły przesłanki komunalizacji z mocy prawa, tym samym decyzja komunalizacyjna została wydana z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Minister rozpoznając wniosek stwierdził, że materialnoprawną podstawę decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] września 1991r., znak: [...], stanowił art. 5 ust. 1 ustawy przepisy wprowadzające. Zgodnie z powyższym przepisem, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1, staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. 27 maja 1990r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin.
Z karty inwentaryzacyjnej nr 325 stanowiącej integralną część w/w decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] jw. wynika, że dla skomunalizowanych nieruchomości prowadzona była księga wieczysta KW [...].
Sąd Rejonowy w [...] w piśmie z dnia 25 października 2022r., wyjaśnił, że "działki nr [...] zostały przyłączone do księgi wieczystej [...] (d. [...]) w dniu 31 stycznia 1979r., wraz z innymi działkami (numer bieżący nieruchomości [...]), na wnioski z dnia 30 stycznia 1979r., od nr [...] (tak łam 8 działu 1-0 księgi dotychczasowej). Jako właściciela ujawniono Skarb Państwa, na podstawie pięciu postanowień Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] listopada 1978r. (tak łam 5 działu II księgi dotychczasowej). W aktach księgi wieczystej [...] złożone zostały: na karcie 596 - prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] listopada 1978 roku, sygn. akt: [...], stwierdzające, iż Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1956 roku własność nieruchomości o powierzchni [...] m2 położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej numerem [...] na mapie sporządzonej w dniu [...] maja 1977 roku, a wpisanej do ewidencji w Składnicy Geodezyjnej Okręgowego Przedsiębiorstwa Geodezyjno - Kartograficznego w [...] - Składnica w [...] w dniu [...] maja 1977 roku za nr [...], na karcie 595 - wniosek o wpis Dz. Kw.[...] dotyczący przyłączenia do księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości, zaś na karcie [...] - mapa [...]."
Ponadto, Sąd Rejonowy w [...] Wydział IV Ksiąg Wieczystych w piśmie z dnia [...] stycznia 2023r. powtórnie poinformował, że w dniu [...] maja 1990r. w dziale II księgi wieczystej [...] (d.[...]) jako właściciel ujawniony był Skarb Państwa, na wnioski z dnia 30 stycznia 1979r. od [...], na podstawie pięciu postanowień Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] listopada 1978r. (tak łam 5 działu II księgi dotychczasowej, numer bieżący wpisu [...], numer bieżący nieruchomości [...]). Kolejny wpis w dziale II (numer bieżący wpisu [...], numer bieżący nieruchomości [...]) został dokonany w dniu [...] marca 2004r, na wniosek z dnia 28 sierpnia 2003r, Dz. Jw. [...] i ujawnia prawo własności Gminy Miasta [...], na podstawie decyzji nr [...] wydanej dnia [...] października 1995rz upoważnienia Wojewody [...].
Organ wskazał, że wpis w księdze wieczystej przedmiotowej nieruchomości ma kluczowe znaczenie dla ustalenia stanu faktyczno-prawnego nieruchomości i następnie oceny legalności mającej ją za przedmiot decyzji komunalizacyjnej. Jedynym sposobem wzruszenia domniemania prawnego z art 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, w myśl którego prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, jest przeprowadzenie postępowania przed sądem powszechnym m.in. z powództwa o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, powództwa o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., czy w postępowaniu o zasiedzenie (patrz np. wyrok SN z dnia 9 października 2013 r. sygn. akt V CSK 450/12) (...).
Wpis do księgi wieczystej zgodnie z art. 626 kodeksu postępowania cywilnego - jest orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Z tej przyczyny organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Wprawdzie postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] listopada 1977r., sygn. akt [...], zostało zmienione postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] maja 2005r., sygn. akt: [...] w ten sposób, że: stwierdzono, że Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie w drodze dekretu z dnia 8 marca 1946r., o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. nr 13, poz. 87) z dniem 1 stycznia 1956r., własność nieruchomości o łącznej powierzchni 0,8096 ha, poł. w [...] woj. [...], składającej się z działek, ozn. na mapie sporządzonej przez geodetę uprawnionego M. Z. i zaewidencjonowanej w dniu [...] kwietnia 2005r., w Starostwie Powiatowym w [...] za nr [...], jako działki: - [...] o pow. [...] ha, - [...] o pow. [...] ha, -[...] o pow. [...] ha, -[...] o pow. [...] ha, -[...] o pow. [...] ha, -[...] o pow. [...] ha, -[...] o pow. [...] ha, -[...] o pow. [...] ha, -[...] o pow. [...] ha a w pozostałej części wniosek Skarbu Państwa o zasiedzenie oddalono, to okoliczność ta pozostaje bez wpływu na dokonaną z mocy prawa komunalizację przedmiotowej nieruchomości.
Zważywszy na treść księgi wieczystej KW [...] w dacie komunalizacji z mocy prawa brak jest podstaw do przyjęcia, że właścicielem spornej nieruchomości w dniu 27 maja 1990r. nie był Skarb Państwa. Przeciwnie, dane ujawnione we wspomnianej księdze wskazują, że Skarbowi Państwa przysługiwał tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości. Z akt sprawy nie wynika, by wpis ten został podważony w jakimkolwiek postępowaniu przed sądem powszechnym. Wpis w księdze wieczystej KW [...] oznacza, że na datę istotną dla komunalizacji, tj. 27 maja 1990r., to Skarb Państwa - a nie wnioskodawczyni bądź jej poprzednicy prawni - był właścicielem nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2018r., sygn. akt: I OSK1/17 wskazał, że kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego.
W konsekwencji powyższego, w związku z istnieniem na dzień komunalizacji z mocy prawa, tj. 27 maja 1990r., w księdze wieczystej KW [...] prowadzonej dla skomunalizowanych nieruchomości wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, istotnym staje się fakt prawny, że wynikająca z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa własności Skarbu Państwa, wpisanego do księgi wieczystej, wiąże wszystkich także organy administracji i sąd administracyjny, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę, posiadającą w tym interes prawny przed sądem powszechnym.
Z tych względów, zważywszy na wyżej wskazaną treść księgi wieczystej, brak jest podstaw do przyjęcia, że właścicielem spornej nieruchomości w dacie komunalizacji nie był Skarb Państwa, co miałoby uzasadniać rażącą niezgodność z prawem badanej decyzji. Przeciwnie, dane ujawnione w księdze wieczystej wskazują, że Skarb Państwa w w/w dacie był ujawniony jako właściciel nieruchomości. Dlatego też, okoliczności podnoszone we wniosku inicjującym niniejsze postępowanie pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem odnoszą się one do ewentualnego postępowania wieczystoksięgowego prowadzonego przed sądem powszechnym. Organ administracji orzekający w ramach postępowania nadzwyczajnego dotyczącego badania legalności decyzji komunalizacyjnej nie jest władny do oceny prawidłowości podstawy wpisu prawa własności w księdze wieczystej.
Organ w niniejszym postępowaniu nie kwestionuje istnienia w obrocie prawnym prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] maja 2005r., sygn. akt, [...]. Na skutek tego postanowienia nie dokonano jednakże zmian w księdze wieczystej dotyczących wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. Jak już była o tym mowa wcześniej, organ w niniejszym postępowaniu nie jest uprawniony do badania prawidłowości wpisów w księdze wieczystej, bowiem w postępowaniu komunalizacyjnym nie jest możliwe rozstrzyganie sporów o własność, które może rozstrzygać jedynie sąd powszechny.
Dlatego też, mając na uwadze fakt, że wnioskodawczyni nie wykazała, że posiadała tytuł o charakterze prawnorzeczowym do przedmiotowej nieruchomości - zarówno na dzień komunalizacji z mocy prawa, tj. na dzień 27 maja 1990r" jak i obecnie - stwierdzić należy, iż nie legitymuje się ona przymiotem strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] Nr [...] z [...] września 1991r., znak: [...]. Skoro zatem wnioskodawczyni nie wykazała, że postępowanie to dotyczy jej interesu prawnego, to tym samym, nie posiada ona legitymacji do zainicjowania postępowania w trybie art. 156 kpa. Jeżeli na jakimkolwiek etapie postępowania administracyjnego okaże się, że w istocie żądanie nie pochodziło od strony, wówczas organ winien wydać decyzję o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego, zgodnie z art. 105 § 1 kpa.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiedli J. R. i M. Z.
Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:
przepisów prawa materialnego, tj.:
• art 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych poprzez skomunalizowanie mienia należącego do osób fizycznych, nie będącego w dniu 10.05.1990 r. własnością ogólnonarodową - państwową;
przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
art 156 kpa w zw. z art. 105 kpa poprzez uznanie, że skarżący nie wykazali interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji lub wydania jej z naruszeniem prawa, a w konsekwencji umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego;
art, 105 § 1 kpa poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i nieuzasadnione wydanie decyzji o umorzeniu postępowania na skutek uznania, że wnioskodawczyni J. R. nie posiadała legitymacji czynnej do żądania stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, podczas gdy zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy wykazuje, że w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej, Skarb Państwa - mimo widniejącego wpisu w księdze wieczystej - nie był właścicielem nieruchomości "[...]", lecz jej poprzedni właściciele będący osobami fizycznymi, gdyż z uwagi na wadliwe postanowienie zasiedzeniowe w zakresie majątków poniemieckich i opuszczonych, nie podlegała ona pod art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, doszło do restytucji uprawnień właścicielskich poprzedników prawnych wnioskodawcy;
art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa - poprzez: (i) niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niewyczerpujące zabranie materiału dowodowego i dokonanie błędnej i pobieżnej oceny, na podstawie niewystarczającego materiału dowodowego, w szczególności na skutek zaniechania ustalenia aktualnego stanu prawnego dawnej nieruchomości "[...]", w tym numerów wszystkich działek geodezyjnych i numerów ksiąg wieczystych obejmujących uwzględnione w decyzji komunalizacyjnej działki [...], a tym samym dokonanie przedwczesnej, a w konsekwencji błędnej, oceny niekompletnego i zbyt ogólnego materiału dowodowego, co doprowadziło do wydania wadliwej decyzji administracyjnej opartej na twierdzeniu, źe jedyną właściwą podstawą prawna dochodzenia roszczeń jest art 10 u.k.w.h.; (ii) nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie, w szczególności poczynienie ustaleń i interpretacji sprzecznych z treścią postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] maja 2005 r. (sygn. akt [...]), stwierdzającego że skomunalizowana nieruchomość "[...]" składająca się z działek [...] nie stanowiła własności Skarbu Państwa, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, iż wnioskodawca nie posiada interesu prawnego w niniejszej sprawie;
art. 28 kpa poprzez jego niewłaściwą interpretację, polegającą na przyjęciu, że wnioskodawcy nie przysługuje przymiot strony postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...], podczas gdy w sposób wyczerpujący wykazane zostało, że J. R., M. Z. oraz M. R., jako następcy prawni byłych właścicieli nieruchomości, posiadają interes prawny do nieruchomości z uwagi na fakt, że nieruchomość na skutek wznowień ia postępowania w sprawie [...] przed Sądem Rejonowym w [...] stanowiła nieprzerwanie przedmiot własności ich poprzedników prawnych;
art. 107 § 3 kpa, albowiem sporządzone przez organ uzasadnienie nie jest jasne, konkretne i przekonywujące, nie zawiera precyzyjnego wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom ewentualnie odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, nie wyjaśnia w sposób kompleksowy i zrozumiały podstawy prawnej decyzji, nie obrazuje, w jaki sposób ewoluowała w sensie geodezyjnym i własnościowym nieruchomość oznaczona niegdyś jako "[...]" - co z kolei uniemożliwia dokonanie rzetelnej kontroli zaskarżonej decyzji i czyni ją nieczytelną.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga jest częściowo zasadna.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019, poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej lub postanowienia. Ocenie podlega konkretna sprawa, rozpoznawana wcześniej przez organ administracji publicznej, pod kątem prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa i trafności rozstrzygnięcia.
Kompetencje sądu administracyjnego nakładają na niego obowiązek oceny przebiegu postępowania administracyjnego i to zarówno czynności podejmowanych w toku tego postępowania jak i treści i podstaw wydanego rozstrzygnięcia. Działanie sądu ma bowiem na celu ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji czy postanowienia, które w jakikolwiek sposób naruszałyby obowiązujące prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA Warszawa z 20 stycznia 2010 r. I GSK 982/08 LEX nr 594803).
Przedmiotem oceny organów było żądanie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej. Organ uznał, że skarżący nie mają interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności, gdyż w dacie wydawania decyzji komunalizacyjnej jak i obecnie nie legitymują sią tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości.
Z jednej strony organ wskazał na brak podstaw do prowadzenia postępowania nieważnościowego z tego właśnie powodu, co stanowiło ostatecznie podstawę do jego umorzenia, a z drugiej rozpoznał wniosek, co się wyklucza.
W ocenie Sądu w pierwszej kolejności obowiązkiem organu było ustalenie czy strony wnoszące o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej posiadają legitymację do wszczęcia tego rodzaju postępowania a więc czy mają przymiot strony,
Pojęcie strony zostało zdefiniowane w art. 28 kpa. Zgodnie z jego brzmieniem stroną jest "każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny l obowiązek".
Wskazać należy, że celem art. 28 kpa jest umożliwienie udziału w postępowaniu administracyjnym wszystkim, których interesu prawnego lub obowiązku dotyczy to postępowanie. Chodzi o to aby mieli oni możliwość obrony swych praw przed ewentualnym naruszeniem przez wydanie decyzji niezgodnej z prawem. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa materialnego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądań zaniechania lub ograniczenia czynności organu, sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania. (por. wyrok NSA z 13 lutego 2019 r., II OSK 678/17) Interes prawny musi wynikać z przepisów prawa materialnego, stanowiącego podstawę wydania decyzji w określonym przedmiocie postępowania.
Podmiot ma interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną, a przedmiotem postępowania istnieje - uzasadnione treścią normy prawa materialnego - realne, rzeczywiste powiązanie, czyniące go "zainteresowanym" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2006r. (II GSK 163/06, Lex 274855). Interes prawny oparty więc jest na normach administracyjnego prawa materialnego, gdzie musi istnieć norma prawa przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do konkretnego podmiotu —możliwość wydania określonego aktu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2001, SA 2326/00, lex nr 54528).
Niesporne jest że Skarżący są następcami prawnymi dawnej właścicielki przedmiotowej nieruchomości, co wynika z przedłożonych postanowień spadkowych. W postępowaniu komunalizacyjnym co do zasady biorą udział Skarb Państwa i . Gmina na rzecz której ma nastąpić komunalizacja. Inny podmiot, gdy wykaże że przysługuje mu interes prawny, w rozumieniu art. 28 kpa.
Oczywiście ma rację organ co do zasady, że organ administracji publicznej związany jest zapisami zawartymi w księgach wieczystych. Sąd tej argumentacji nie będzie powtarzał ponieważ się z nią zgadza. Jednakże z drugiej strony skarżący przedkładając do akt dokumenty, z których wynika, że są następcami prawnym dawnych właścicieli nieruchomości oraz postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] maja 2005 r., sygn.. akt [...] stwierdzającego, że skomunalizowana nieruchomość "[...]" skałdająca się z działek [...] nie została nabyta na rzecz Skarbu Państwa w drodze zasiedzenia. Postanowienie to zostało wydane na skutek wznowienia postępowania w sprawie [...] przed Sądem Rejonowym w [...]. To postanowienie było podstawą wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej. Wyeliminowanie go z obrotu prawnego w trybie wznowieniowym powoduje, że odpadła podstawa prawna do ujawnienia na jego podstawie w księgach wieczystych tytułu prawnego do tej nieruchomości.
Oznacza to, że Skarżący wykazali tymi dokumentami, że przysługuje im interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej.
Tym samym organ błędnie, z naruszeniem art. 28 kpa, zastosował art. 105 § 1 kpa i umorzył wszczęte z ich wniosku postępowanie nieważnościowe.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi zapadło ono z naruszeniem art. 107 § 3 kpa ponieważ organ przeprowadził wyłącznie analizę prawną skutków wpisów w księdze wieczystej, natomiast nie dokonał oceny podstawowego dokumentu, na jaki powoływali się skarżący to jest postanowienia z [...] maja 2005 r. w aspekcie istnienia interesu prawnego skarżących we wszczęciu postępowania. Poza tym uzasadnienie decyzji jest wewnętrznie sprzeczne gdyż z jednej strony odmawia stronom prawa do wszczęcia postępowania (aspekt formalny sprawy) a z drugiej strony stwierdza w istocie brak podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji wykazując, że w dacie komunalizacji nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa, a więc możliwa była jej komunalizacja.
Ocena zarzutów naruszenia przepisów ustawy przepisy wprowadzające w kontekście treści art. 156 kpa jest przedwczesna. Sentencja decyzji wskazuje na aspekt formalny uzasadniający brak podstaw do prowadzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej i tylko w takim zakresie sąd mógł ocenić zgodność z prawem zaskarżonej decyzji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ oceni zasadność zastosowania w niniejszej sprawie art. 156 kpa.
Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ppsa Sąd orzekł jak w wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 ppsa zasądzając od przegrywającego organu na rzecz skarżących 680 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w tym 200 zł tytułem uiszczonego przez skarżącą wpisu i 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na podstawie § 14 ust.1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (D.U. 2015, poz. 1804).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI