I OSK 878/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną P. K. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1954 r. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów KPA i Konstytucji RP poprzez umorzenie postępowania na skutek zastosowania art. 2 ust. 2 nowelizacji KPA, który jego zdaniem jest niekonstytucyjny i narusza zasadę zaufania obywateli do państwa oraz prawo do wynagrodzenia za szkody. Argumentował, że nowelizacja wyszła poza zakres wyroku TK i została wprowadzona w trybie niezgodnym z prawem. NSA, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, stwierdził brak usprawiedliwionych podstaw. Sąd zwrócił uwagę na błędy formalne w skardze kasacyjnej, ale nie dyskwalifikowały one jej rozpoznania. Kluczowym zagadnieniem była dopuszczalność umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji sprzed ponad 30 lat. NSA potwierdził, że nowelizacja KPA wprowadziła ograniczenie czasowe (30 lat) do wszczynania postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji, co wynikało z potrzeby dostosowania prawa do wyroku TK P 46/13 i służyło bezpieczeństwu obrotu prawnego. Sąd uznał, że 30 lat to wystarczający czas na dochodzenie swoich praw, a późniejsze ograniczenie jest proporcjonalne i nie stanowi nadmiernego ciężaru dla obywatela. NSA odrzucił również argument o naruszeniu art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC, wskazując na swobodę państwa w zakresie restytucji za zdarzenia historyczne sprzed ratyfikacji Konwencji. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie dopuszczalności i konstytucyjności 30-letniego ograniczenia czasowego w wszczynaniu postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych, a także interpretacja art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC w kontekście zdarzeń historycznych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją KPA i sprawami wszczętymi po upływie 30 lat od wydania decyzji. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do spraw, gdzie termin ten nie został przekroczony lub gdzie inne przepisy regulują możliwość wzruszenia decyzji.
Zagadnienia prawne (3)
Czy art. 2 ust. 2 nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego, wprowadzający 30-letni termin do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, jest zgodny z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz prawem do wynagrodzenia za szkody?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wprowadzone ograniczenie czasowe jest proporcjonalne, służy bezpieczeństwu obrotu prawnego i wynika z konieczności dostosowania prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Uzasadnienie
NSA uznał, że wprowadzenie 30-letniego terminu do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest konieczne dla zapewnienia stabilności porządku prawnego i ochrony praw nabytych, a także wynika z wyroku TK P 46/13. Termin ten jest wystarczający do dochodzenia praw, a jego upływ uzasadnia umorzenie postępowania.
Czy naruszenie art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC nastąpiło w sytuacji, gdy postępowanie dotyczyło zdarzeń sprzed daty wejścia w życie Protokołu w Polsce?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, państwo ma swobodę co do restytucji lub odszkodowania za uszczerbek wynikający ze zdarzeń historycznych, które miały miejsce przed datą ratyfikacji Konwencji.
Uzasadnienie
NSA powołał się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, zgodnie z którym państwo nie jest zobowiązane do restytucji lub odszkodowania za szkody wynikające ze zdarzeń sprzed daty ratyfikacji Konwencji.
Czy skarga kasacyjna może być rozpoznana, jeśli zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego odnoszą się do przepisów stosowanych przez organ administracji, a nie przez sąd pierwszej instancji?
Odpowiedź sądu
Tak, taka wada formalna nie dyskwalifikuje skargi kasacyjnej i nie prowadzi do nierozpoznania jej zarzutu.
Uzasadnienie
NSA powołał się na uchwałę I OPS 10/09, zgodnie z którą błędne sformułowanie zarzutu skargi kasacyjnej, odnoszące się do przepisów stosowanych przez organ, a nie przez sąd, nie uniemożliwia rozpoznania skargi.
Przepisy (18)
Główne
nowelizacja k.p.a. art. 2 § ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Wprowadza zasadę umorzenia z mocy prawa postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem.
k.p.a. art. 105 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości.
k.p.a. art. 158 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W przypadku nieuwzględnienia skargi kasacyjnej, NSA ją oddala.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 77 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaką poniósł wskutek niezgodnego z prawem działania organu lub zaniedbania przy stanowieniu prawa.
Dz.U. 2021 poz 1491 art. 2 § ust. 2
Dotyczy umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wszczętego po upływie 30 lat.
Dz.U. 2023 poz 775 art. 105 § § 1
Umorzenie postępowania bezprzedmiotowego.
Dz.U. 2023 poz 775 art. 158 § § 3
Zakaz wszczynania postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji po upływie 30 lat.
Dz.U. 2024 poz 935 art. 184
Oddalenie skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA bierze z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki są enumeratywnie wymienione.
p.p.s.a. art. 182 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA orzeka na posiedzeniu niejawnym w przypadkach określonych w ustawie.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483 art. 2
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483 art. 77 § ust. 1 i 2
Prawo do wynagrodzenia szkody.
PROTOKÓŁ Nr 1 art. 1
Dz.U. 1995 nr 36 poz 175
Ochrona własności.
Dz.U. 2024 poz 935 art. 182 § § 2
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Dz.U. 2024 poz 935 art. 183 § § 1 i 2
Zakres rozpoznania skargi kasacyjnej i nieważność postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wprowadzenie 30-letniego ograniczenia czasowego do wszczynania postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji jest zgodne z Konstytucją RP i służy bezpieczeństwu obrotu prawnego. • NSA ma prawo rozpoznawać skargi kasacyjne mimo błędów formalnych w ich konstrukcji, jeśli nie uniemożliwiają one merytorycznego rozpoznania. • Państwo ma swobodę w zakresie restytucji lub odszkodowania za zdarzenia historyczne sprzed daty ratyfikacji Konwencji.
Odrzucone argumenty
Art. 2 ust. 2 nowelizacji KPA jest niekonstytucyjny i narusza zasadę zaufania obywateli do państwa oraz prawo do wynagrodzenia za szkody. • Nowelizacja KPA wyszła poza zakres wytycznych TK i została wprowadzona w trybie niezgodnym z prawem. • Naruszenie art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC poprzez pozbawienie możliwości uzyskania odszkodowania za szkodę w postaci pozbawienia własności.
Godne uwagi sformułowania
wada ta nie dyskwalifikuje skargi kasacyjnej i nie prowadzi do nierozpoznania jej zarzutu • spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia dopuszczalności umorzenia postępowania administracyjnego z mocy prawa w związku z faktem, że postępowanie to dotyczyło stwierdzenia nieważności orzeczenia wszczętego po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia aktu administracyjnego • względy bezpieczeństwa obrotu prawnego wymagają dopuszczenie na wzór rozwiązań istniejących w innych gałęziach prawa ograniczenia czasowego w zakresie możliwości wzruszania aktów administracyjnych • wprowadzone nowelizacją k.p.a. rozwiązanie jest proporcjonalne w stosunku do tego celu • wprowadzenie cezury czasowej ograniczającej możliwość wzruszenia aktów administracyjnych należy ocenić pozytywnie • stwierdzenie przez organ w toku prowadzonego postępowania nieważnościowego, że zostało ono wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia kwestionowanego w tym trybie rozstrzygnięcia stanowi obligatoryjną przesłankę do umorzenia postępowania administracyjnego • możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej • brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. […]
Skład orzekający
Jerzy Siegień
przewodniczący sprawozdawca
Marek Stojanowski
sędzia
Marian Wolanin
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności i konstytucyjności 30-letniego ograniczenia czasowego w wszczynaniu postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych, a także interpretacja art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC w kontekście zdarzeń historycznych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją KPA i sprawami wszczętymi po upływie 30 lat od wydania decyzji. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do spraw, gdzie termin ten nie został przekroczony lub gdzie inne przepisy regulują możliwość wzruszenia decyzji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego dotyczącego trwałości decyzji administracyjnych i ograniczeń czasowych w ich wzruszaniu, co ma znaczenie dla bezpieczeństwa obrotu prawnego. Odwołuje się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego i szerokiej interpretacji przepisów.
“Czy można unieważnić decyzję sprzed 70 lat? NSA wyjaśnia granice czasowe.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.