I OSK 860/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-02-14
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie pielęgnacyjneniepełnosprawnośćopiekazatrudnienieprawo rodzinnepomoc społecznaNSAprawo materialnepostępowanie administracyjne

NSA uchylił wyrok WSA i decyzje organów administracji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że wiek skarżącej nie może być przesłanką do odmowy przyznania świadczenia, jeśli spełnione są inne przesłanki ustawowe.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego W. J. z uwagi na brak związku przyczynowo-skutkowego między jej niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawnym mężem oraz jej wiek. Sądy niższych instancji podzieliły stanowisko organów administracji. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok, wskazując, że wiek skarżącej nie może być przesłanką negatywną, a związek przyczynowo-skutkowy powinien być oceniany w kontekście konkretnych okoliczności sprawowanej opieki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, która utrzymała w mocy decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sądy obu instancji uznały, że skarżąca nie wykazała związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad mężem, a jej wiek (70 lat) wyklucza możliwość podjęcia pracy, co uniemożliwia uznanie rezygnacji z zatrudnienia. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok i decyzje organów administracji. NSA podkreślił, że wiek skarżącej nie jest przesłanką negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a kluczowe jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką, ocenianego w kontekście konkretnych okoliczności i potrzeb osoby niepełnosprawnej. Sąd wskazał, że organy nie mogą stosować przesłanek nieprzewidzianych w ustawie, takich jak wiek, do odmowy przyznania świadczenia.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wiek osoby sprawującej opiekę nie może być przesłanką negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje takiego kryterium.

Uzasadnienie

NSA stwierdził, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera ograniczeń wiekowych dla osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne, które rezygnują z zatrudnienia z uwagi na opiekę. Organy nie mogą stosować przesłanek nieprzewidzianych w ustawie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kluczowy jest związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z pracy a opieką.

p.p.s.a. art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uchylenia zaskarżonego wyroku.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej (naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania).

p.p.s.a. art. 182 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

p.p.s.a. art. 183 § § 1 i 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Granice rozpoznania skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 188

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie orzeczenia i przekazanie do ponownego rozpoznania.

p.p.s.a. art. 193

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

p.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach.

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach.

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § 1a

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Ustawa o pomocy społecznej art. 6 § 7

Definicja niezdolności do pracy (nie ma zastosowania w kontekście świadczenia pielęgnacyjnego).

k.r.o.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wiek skarżącej nie może być przesłanką negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką powinien być oceniany w kontekście konkretnych okoliczności, a nie wieku. Organy nie mogą stosować przesłanek nieprzewidzianych w ustawie.

Odrzucone argumenty

Brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad mężem. Wiek skarżącej wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia, co uniemożliwia uznanie rezygnacji z pracy.

Godne uwagi sformułowania

nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki Celem ustawodawcy było bowiem zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Literalna wykładnia przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do wniosku, że ustawodawca w celu ustalenia zdolności, bądź niezdolności, do pracy zarobkowej przy sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną nie posłużył się kryterium wieku. Organy stosujące (wykonujące) u.ś.r. nie są uprawnione w toku prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uzależniać przyznania albo odmowy przyznania tego świadczenia od przesłanek (warunków, wymogów), które nie zostały ustanowione w prawie materialnym, tj. w u.ś.r.

Skład orzekający

Jerzy Siegień

przewodniczący

Jolanta Rudnicka

sprawozdawca

Marek Stojanowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności w kontekście wieku opiekuna i związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej ze świadczeniami rodzinnymi i może wymagać uwzględnienia indywidualnych okoliczności każdej sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia, a rozstrzygnięcie NSA w jasny sposób koryguje błędną interpretację przepisów przez sądy niższych instancji i organy administracji, co jest istotne dla wielu osób w podobnej sytuacji.

Czy wiek uniemożliwia otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 860/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka /sprawozdawca/
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Gd 511/23 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2024-01-17
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 i 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 174 pkt 1 i 2, art. 182 § 2, art. 183 § 1 i 2, art. 188, art. 193, art. 200, art. 203 pkt 1, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 511/23 w sprawie ze skargi W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 kwietnia 2023 r., nr SKO Gd/5795/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z 4 października 2022 r., nr GOPS.525.319.ŚP.10.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz W. J. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 17 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 511/23, oddalił skargę W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 11 kwietnia 2023 r., nr SKO Gd/5795/22, w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z 23 sierpnia 2022 r. W. J. (dalej – skarżąca, skarżąca kasacyjnie), reprezentowana przez radcę prawnego, wystąpiła do Wójta Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem R. J.
Wójt Gminy [...] decyzją z 4 października 2022 r., nr GOPS.525.319.ŚP.10.2022, odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia,.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, rozpoznając odwołanie skarżącej, decyzją z 11 kwietnia 2023 r., nr SKO Gd/5795/22, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium nie zgodziło się z organem I instancji w kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej – u.ś.r.), z uwagi na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.
SKO wskazało, że mąż skarżącej R. J., ur. [...] lutego 1947 r., legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku z 17 listopada 2020 r., w którym stwierdzono konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, zaś znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od 30 października 2020 r., symbol przyczyny niepełnosprawności 05-R 10-N. Skarżąca mieszka z mężem, wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, żona jest w wieku poprodukcyjnym, sprawuje opiekę nad mężem. Z wywiadu środowiskowego wynika, że choruje on na cukrzycę typu II, chorobę Parkinsona, miażdżycę, nadciśnienie, chorobę wieńcową, ma niedowład kończyn dolnych, osteoporozę (stan po złamaniu trzonu kręgowego), zwyrodnienie kręgosłupa lędźwiowego, jest pod stałą kontrolą lekarzy specjalistów, przyjmuje leki na stałe, jest osobą leżącą, jest pampersowany, wymaga stałej opieki na co dzień, którą sprawuje żona. Czynności wykonywane przy mężu to: poranna toaleta (zmiana pampersa po nocy, podkładanie kaczki i basenu sanitarnego w zależności od potrzeb), mycie, kąpiel całego ciała (na leżąco), golenie, obcinanie paznokci, przygotowywanie posiłków, podawanie posiłków, karmienie, podawanie leków, mierzenie cukru we krwi, podanie insuliny, pomiar ciśnienie tętniczego, ćwiczenia (oklepywanie, ćwiczenie przy użyciu piłki lekarskiej), realizacja recept, załatwianie skierowania na rehabilitację, sprzątanie pokoju, pranie ubrań, zakupy, załatwianie spraw urzędowych, palenie w piecu.
Według złożonych oświadczeń skarżąca pracowała do 1997 r. dorywczo bez umowy w firmie [...] w [...], od tego czasu nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na problemy zdrowotne syna z pierwszego małżeństwa oraz dobre zarobki męża, wystarczające na zaspokojenie potrzeb rodziny. Mąż skarżącej ma dwoje dorosłych dzieci z pierwszego małżeństwa, które zamieszkują oddzielnie, odwiedzają sporadycznie ojca, w miarę możliwości pomagają finansowo.
Skarżąca jest w wieku emerytalnym, ma lat 70, nie ma prawa do świadczenia emerytalnego, jako przyczynę niepodejmowania pracy podała redukcje etatów, problemy zdrowotne syna M. Dzieci R. J. mieszkają w innych miejscowościach, córka jest na rencie rodzinnej, syn pracuje w firmie budowlanej.
Kolegium stwierdziło, że z opisanych okoliczności nie wynika, aby istniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy stanem zdrowia męża skarżącej, a rezygnacją przez nią z aktywności zawodowej, który to związek uprawniałby skarżącą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej.
Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wprost wynika, że skarżąca (lat 70) nie ma prawa do świadczenia emerytalnego, ostatnio podejmowała zatrudnienie dorywczo w roku 1997, nie wykonywała pracy zarobkowej w rozumieniu przepisu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Znaczny stopień niepełnosprawności R. J. datuje się od 30 października 2020r., a zatem przed podjęciem opieki nad mężem była od wielu lat (ponad 20 lat) nieaktywna zawodowo, nie podejmowała zatrudnienia, stan ten miał charakter trwały, a nie chwilowy, co oznacza, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie miało i nie ma bezpośredniego i ścisłego związku z koniecznością sprawowania tej opieki.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku skarżąca, zastępowana przez radcę prawnego, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który powołanym na wstępie wyrokiem z 17 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 511/23, oddalił skargę.
Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że skarżąca ani nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ani też nie zaniechała podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem. W sprawie ustalono w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca pracowała przez jakiś czas dorywczo, bez umowy o pracę przed wieloma latami, a z pracy zrezygnowała z uwagi na problemy zdrowotne syna z pierwszego małżeństwa oraz dobre zarobki męża, wystarczające na zaspokojenie potrzeb rodziny
Oznacza to, zdaniem Sądu, że ustalony stan faktyczny sprawy dowodzi braku podstaw do przyjęcia, że w przypadku skarżącej zachodzi przesłanka rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej. Obecny wiek skarżącej wyklucza podjęcie pracy.
Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że sam bezsporny fakt sprawowania obecnie opieki nad mężem nie uprawnia skarżącej do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą wynika z jej wyboru w zakresie aktywności zawodowej i nie jest konsekwencją sprawowania opieki nad mężem. Nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy argumentacja odnośnie braku aktywności zawodowej jedynie z powodu sprawowania opieki nad mężem. Aby organ mógł przyznać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne musiałaby ona wykazać związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad mężem, a niepodjęciem lub rezygnacją przez nią z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej. Skarżąca takiego związku nie wykazała.
Sąd, nie kwestionując złego stanu zdrowia męża skarżącej i faktu sprawowania nad nim opieki, podkreślił, że sam znaczny stopień niepełnosprawności męża skarżącej, jak również konieczność sprawowania nad nim opieki nie stanowią, w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., samodzielnej podstawy do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uznał, że skarżąca nie spełniła ustawowych przesłanek, pozwalających na przyznanie jej tego świadczenia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zastępowana przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej - p.p.s.a.) Sądowi I instancji:
I) naruszenie prawa materialnego, poprzez jego błędną wykładnię, tj.: naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez:
a) przyjęcie, że faktyczne sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem – R. J. nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż nie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia albo niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a stałą opieką nad mężem, w sytuacji, gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie i wywiadu środowiskowego wynika, iż niepełnosprawny w stopniu znacznym wymagający opieki mąż skarżącej jest niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej opieki, a pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a stałą opieką nad mężem istnieje związek przyczynowo - skutkowy uzasadniający przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego,
b) zaniechanie dokonania przez organ wykładni celowościowej wymienionego powyżej przepisu, a tym samym pominięciu celów u.ś.r. i ograniczeniu się do wykładni językowej, podczas gdy obowiązkiem organu było dokonanie rozszerzającej wykładni przepisów u.ś.r.,
II) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niezałatwienie sprawy w sposób uwzględniający słuszny interes skarżącej podczas, gdy:
a) zgromadzony materiał dowodowy w sprawie wskazuje na spełnienie przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą,
b) zgromadzony materiał dowodowy w sprawie wskazuje na brak możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia ze względu na sprawowaną przez nią opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem,
2) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, mimo że dotknięta jest ona błędami związanymi z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego oraz naruszeniem przepisów prawa materialnego.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania poniesionych w sprawie w zakresie objętym skargą.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej - p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącej kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ w ustawowym terminie nie zażądała jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Stwierdzić należy, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania.
Co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednak w rozpoznawanej sprawie zarzuty te w sposób bezpośredni związane są z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd też ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny podnoszonego naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do poprawności dokonanej przez Sąd Wojewódzki wykładni prawa materialnego.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku stanowiły przepisy u.ś.r., regulujące warunki i zasady przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem oraz rozstrzygnięcie czy wiek poprodukcyjny skarżącej stanowi o tym, że nie jest ona w stanie podjąć zatrudnienia, a zatem do rozstrzygnięcia czy w przypadku skarżącej doszło w ogóle do rezygnacji z zatrudnienia.
Oczywistym jest, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki (na co jednoznacznie wskazuje treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie. Celem ustawodawcy było bowiem zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Wobec tego, samo posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności nie przesądza jeszcze o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Taką też wykładnię wskazanego przepisu przestawił Sąd I instancji. Jednakże istnienie związku przyczynowego podlega ocenie w każdej indywidualnej sprawie i w konkretnych okolicznościach stanu faktycznego.
Analizując treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zauważyć, że ustawodawca nie wskazał w nim granicy wieku osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. W art. 17 ust. 1 i 1 a u.ś.r. został określony krąg osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne oraz warunki, od których uzależnione jest przyznanie świadczenia. Do warunków tych należą: rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji albo legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy podkreślić, że ani art. 17 u.ś.r., ani żaden inny przepis tej ustawy w zakresie dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego nie zawiera także odesłania do ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), która w art. 6 pkt 7 definiuje niezdolność do pracy jako ukończone 60 lat przez kobietę i 65 lat przez mężczyznę. Literalna wykładnia przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do wniosku, że ustawodawca w celu ustalenia zdolności, bądź niezdolności, do pracy zarobkowej przy sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną nie posłużył się kryterium wieku. Zdolność do zatrudnienia lub podjęcia pracy zarobkowej nie została zatem ograniczona przesłanką wieku. Prawo każdego obywatela do podjęcia pracy zarobkowej nie jest ograniczone przesłanką wieku.
Organy stosujące (wykonujące) u.ś.r. nie są uprawnione w toku prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uzależniać przyznania albo odmowy przyznania tego świadczenia od przesłanek (warunków, wymogów), które nie zostały ustanowione w prawie materialnym, tj. w u.ś.r. Obowiązkiem organów wykonujących u.ś.r. jest zbadanie zgodnie z wymogami k.p.a. zarówno pozytywnych, jak i negatywnych, warunków w zakresie załatwianej sprawy, ale - tylko - ustanowionych przez prawodawcę w treści ustawy oraz następnie wydanie odpowiedniej treści decyzji administracyjnej. Z przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wynika, że dla przyznania świadczenia wystarczające jest, aby osoba ubiegająca się oświadczenie nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną (zob. wyrok NSA z 8 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 85/22).
Nie można zatem zgodzić się z organem odwoławczym, a także z Sądem I instancji, że skarżąca kasacyjnie z uwagi na wiek nie może podjąć zatrudnienia, a w konsekwencji nie może z takiego zatrudnienia zrezygnować – żadne z tych elementów nie stanowi przesłanek wymienionych w u.ś.r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego istotnie są czynniki wpływające na możliwość znalezienia zatrudnienia przez skarżącą kasacyjnie, jednak żaden przepis takiego zatrudnienia nie wyklucza.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego to nie przez pryzmat wieku skarżącej organy orzekające powinny oceniać związek przyczynowo - skutkowy między niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. Związek przyczynowo - skutkowy powinien zostać oceniony przez wymiar sprawowanej przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz konkretne potrzeby męża, wynikające z posiadanych przez niego schorzeń (por. K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka [w:] P. Kledzik, P. Lisowski, M. Mączyński, A. Ostapski, J. Sapeta, K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Warszawa 2023, art. 17).
Sąd kasacyjny rozpoznający sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22. Do oceny, czy podmiot ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką co do zasady decydujący jest stan istniejący w dacie powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić trzeba, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną i dokona ustaleń okoliczności sprawy umożliwiających weryfikację wypełnienia przez skarżącą kasacyjnie przesłanek prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 p.p.s.a. oraz art. 182 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów orzekających obu instancji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed sądem I instancji i art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI