II SA/Gd 221/23

II SA/Gd 221/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-11-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Magdalena Dobek-Rak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak (spr.) Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 listopada 2023 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 2 stycznia 2023 r., nr SKO Gd/4213/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
D. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 2 stycznia 2023 r., nr SKO Gd/4213/22, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy Sierakowice, w imieniu którego działał Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sierakowicach, z 8 lutego 2022 r., nr DŚR.8252.11.2.2021, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym
i prawnym:
W dniu 11 lutego 2021 r. D. S. złożył do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sierakowicach wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką G. S. Jak ustalono, G.S. jest wdową.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka skarżącego, G. S. (ur. 10 stycznia 1963 r.) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kartuzach z dnia 4 lutego 2019 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe, a ponadto wynika z niego, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 stycznia 2019 r.
Podczas przeprowadzonego w dniu 19 lutego 2021 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że u matki skarżącego rozpoznano: rozsianą chorobę nowotworową, złamanie patologiczne kości miednicy, raka brodawkowego tarczycy z przerzutami do kości miednicy, podejrzewana jest także białaczka, jest w trakcie przygotowań do przeszczepu. Z uwagi na nagłe osłabienia i zawroty głowy, G. S. ma trudności w poruszaniu się po mieszkaniu. Z tego powodu porusza się na wózku inwalidzkim. Podczas wywiadu matka skarżącego wskazała, że potrzebuje opieki przez cały dzień i wsparcia we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Jak ustalono, skarżący pomaga matce w ubieraniu się, obcinaniu paznokci. Syn przenosi matkę do toalety, przygotowuje posiłki (które matka spożywa samodzielnie), podaje leki, mierzy ciśnienie oraz tętno, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, organizuje wizyty lekarskie. W trakcie wywiadu środowiskowego matka skarżącego wskazała, że nie widzi możliwości, aby syn podjął jakiekolwiek zatrudnienie. Jak wyjaśniła, obawia się zostać sama w domu z uwagi na lęk, iż sama sobie nie poradzi.
W toku postępowania ustalono ponadto, że skarżący od 2009 r. do sierpnia 2018 r. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. W dniu 1 września
2018 r. rozpoczął pracę jako kierowca w M.[..]. Do dnia 31 marca 2019 r. pracował na cały etat, w okresie od 1 kwietnia 2019 r. do 31 sierpnia 2020 r. na ½ etatu, a od 1 września 2020 r. do 31 października 2020 r. na ¼ etatu. Rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z dniem 1 listopada 2020 r., na podstawie porozumienia stron.
Decyzją z 16 kwietnia 2021 r. organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując jako przyczynę odmowy niespełnienie warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie organ stwierdził, że zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 16 listopada 2021 r. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie Kolegium uznało, że organ I instancji nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Wobec tego organ odwoławczy zobowiązał organ I instancji do ustalenia: w jakim stanie jest osoba niepełnosprawna i czy stan ten wymaga ciągłej bądź wielogodzinnej obecności opiekuna; jakie dokładnie czynności wykonuje skarżący w ramach sprawowanej opieki i ile czasu mu one zajmują; jakie były powody rezygnacji skarżącego z zatrudnienia.
Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego (w formie rozmowy telefonicznej) w dniu 16 grudnia 2021 r. ustalono, że matka skarżącego porusza się przy pomocy kul oraz na wózku inwalidzkim, przy czym potrzebuje asekuracji syna przy zsiadaniu z wózka (np. na łóżko bądź odwrotnie). Skarżący wskazał, że każdego dnia o godzinie 8.00 przygotowuje śniadanie i podaje matce leki, po śniadaniu sprząta i pomaga w przygotowaniu do porannej toalety, pomaga w ubieraniu, obcina paznokcie u nóg, pomaga w przemieszczaniu się do toalety, o godzinie 13.00 przygotowuje i podaje obiad, podaje leki oraz mierzy ciśnienie, następnie sprząta, pomaga matce położyć się po obiedzie celem odpoczynku, o godzinie 16.00 przygotowuje kawę i podaje ją wraz z ciastkami, około 18.00 przygotowuje kolację, podaje leki, następnie sprząta, a o godzinie 21.00 pomaga matce w wieczornej toalecie i położeniu się do łóżka. Skarżący wyjaśnił, że w czasie odpoczynku matki załatwia wszelkie konieczne sprawy, takie jak zakupy, wizyty w urzędach, umawianie wizyt lekarskich. Jak ustalono, skarżący towarzyszy matce w trakcie wyjazdów do szpitali, które trwają czasem po 2 - 3 dni. Zdaniem skarżącego, nie jest możliwe połączenie opieki nad matką z podjęciem przez niego zatrudnienia. Jak wskazał, matka nie chce zostawać sama w domu z obawy, że nie poradzi sobie z codziennymi czynnościami. Skarżący oświadczył ponadto, że w czasie, gdy pracował, opiekę nad matką sprawowała jego żona – K. S., która aktualnie mieszka wraz z dziećmi w innej miejscowości. Jak wskazał, pracował po raz ostatni jako kierowca autokarów na pół etatu i w systemie zmianowym, co było związane z opieką nad matką. W trakcie wywiadu środowiskowego skarżący wskazał, że G. S. samodzielnie porusza się po mieszkaniu, załatwia potrzeby fizjologiczne oraz spożywa posiłki i zażywa leki. Nie byłaby jednak w stanie sama przygotować posiłku.
Organ I instancji, na podstawie danych z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, ustalił, według stanu na dzień 18 stycznia 2022 r., że G. S. od dnia 19 lipca 2021 r. prowadzi działalność gospodarczą polegającą na prowadzeniu obiektów noclegowych turystycznych i miejsc krótkotrwałego zakwaterowania. W trakcie wywiadu środowiskowego matka skarżącego wyjaśniła, że prowadzenie działalności gospodarczej nie wymaga od niej żadnego wysiłku fizycznego, nie osiągnęła także z tego tytułu żadnych korzyści majątkowych. Wskazała, że w najbliższym czasie planuje zawiesić lub zamknąć prowadzoną działalność gospodarczą, co będzie zależne od jej stanu zdrowia.
Organ I instancji ustalił także, że w latach 2006 - 2020 G. S. była zatrudniona w Szkole [..].
W piśmie z 31 grudnia 2021 r. K. S., prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą M. [...] wyjaśnił, że D. S. od kwietnia 2019 r. nie pracował w pełnym wymiarze czasu pracy, ze względu na sprawy osobiste. Wskazał ponadto, że jego przedsiębiorstwo bardzo odczuło skutki pandemii
w 2020 r. W tym czasie, w miarę możliwości zlecano D.S. zadania do realizacji. Jednak przed jesienią 2020 r. okazało się, że przedsiębiorstwo nie będzie w stanie utrzymywać etatu skarżącego i dlatego podjęto decyzję o rozwiązaniu z nim umowy.
W piśmie z dnia 10 stycznia 2022 r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że w ramach sprawowanej opieki skarżący m.in. przygotowuje wszystkie posiłki, a opiekę nad matką sprawuje od momentu, w którym została ona uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Jak wskazano, skarżący próbował pogodzić opiekę nad matką z pracą zarobkową, ale pogarszający się stan zdrowia matki nie pozwolił na kontynuację zatrudnienia. Zatem rezygnacja z pracy miała związek wyłącznie z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Pełnomocnik skarżącego wskazał ponadto, że G. S. porusza się przy pomocy wózka inwalidzkiego albo kul. Jest w stanie samodzielnie usiąść na wózku oraz zsiąść z niego, a także poruszać się na nim po mieszkaniu.
Decyzją z 8 lutego 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia wskazując, że w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Organ podkreślił bowiem, iż z wyjaśnień byłego pracodawcy skarżącego wynika, że przed jesienią 2020 r., zakład pracy nie otrzymał tyle zleceń co zazwyczaj oraz część zleceń została anulowana, dlatego zakład pracy nie był w stanie utrzymać etatu D. S., stąd została podjęta decyzja o rozwiązaniu umowy za porozumieniem. Zatem ustanie aktywności zawodowej nie miało żadnego związku ze sprawowaniem stałej opieki nad niepełnosprawną matką.
Ponadto, zdaniem organu I instancji, zakres czynności wykonywanych w związku ze sprawowaniem opieki nad matką nie uniemożliwia podjęcia przez skarżącego zatrudnienia. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, iż czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego względem matki sprowadzają się do pomocy w ubieraniu, podawaniu leków oraz przygotowywania posiłków. Pozostałe czynności opisane w oświadczeniach oraz wywiadzie, takie jak sprzątanie, gotowanie, pranie, robienie zakupów, to czynności związane z prowadzeniem domu, a nie bezpośrednio z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ponadto, w ocenie organu I instancji, nie można uznać, iż opisane przez wnioskodawcę czynności, takie jak realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, stanowią o sprawowaniu stałej, permanentnej opieki uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia. W konsekwencji, zdaniem organu I instancji, czynności opiekuńcze nie absorbują skarżącego w taki sposób, aby uniemożliwiało mu to podjęcie aktywności zawodowej.
Organ I instancji podkreślił także, że matka skarżącego od ponad roku jest aktywna zawodowo, a prowadzenie przez nią działalności gospodarczej wiąże się z wykonywaniem osobiście wielu obowiązków zawodowych.
W odwołaniu skarżący zarzucił, że decyzja organu I instancji z 8 lutego 2022 r., którą mu doręczono, nie została podpisana. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku stwierdziło niedopuszczalność odwołania, wskazując na konieczność doręczenia stronie podpisanej decyzji. We wniesionym pismem z dnia 26 lipca 2022 r. odwołaniu skarżący zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich wadliwą wykładnię i w rezultacie odmowę przyznania świadczenia w sytuacji, gdy opieka skarżącego nad matką jest stała i długotrwała. Zdaniem skarżącego, organ I instancji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności co do zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką.
Na skutek wniesionego odwołania decyzją z 2 stycznia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy zgodził się bowiem z organem I instancji, że w rozpatrywanej sprawie, ponad wszelką wątpliwość, nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy sprawowaniem opieki przez wnioskodawcę, a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub też rezygnacją przez niego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Zdaniem Kolegium, odejście z pracy przez wnioskodawcę w październiku 2020 r. nie było spowodowane koniecznością zajęcia się niepełnosprawną matką, a decyzją pracodawcy o redukcji etatu, co wynika wprost z informacji udzielonej przez ostatniego pracodawcę skarżącego. W tej sytuacji zapewnienia wnioskodawcy i jego pełnomocnika o tym, że wnioskodawca zakończył swoją aktywność zawodową i nie jest w stanie na nowo jej podjąć tylko i wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, nie brzmią wiarygodnie. W ocenie Kolegium, informacja o redukcji etatu wnioskodawcy w powiązaniu z informacjami o stanie zdrowia matki skarżącego oraz o zakresie opieki wykonywanej przez skarżącego rodzą uzasadnione przypuszczenie, że rezygnacja z aktywności zawodowej przez skarżącego nie wynikała bezpośrednio z konieczności zajmowania się niepełnosprawną matką, a spowodowana była inną przyczyną, tzn. utratą pracy. Wystąpienie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie było natomiast motywowane niemożnością wykonywania pracy zarobkowej z powodu stanu zdrowia matki i zakresu sprawowanej opieki, lecz chęcią zapewnienia sobie dochodu z innego źródła, aniżeli praca zarobkowa. Organ odwoławczy podkreślił, że ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest uzasadnione tylko i wyłącznie w tych przypadkach, gdy rezygnacja z aktywności zawodowej jest spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Natomiast rezygnacja z aktywności zawodowej będąca skutkiem przyczyn niezwiązanych bezpośrednio z opieką nad niepełnosprawnym, czyli, przykładowo, sytuacją na rynku pracy, trudnościami wnioskodawcy z podjęciem lub utrzymaniem zatrudnienia, czy wyborem z uwagi na satysfakcjonującą sytuację majątkową rodziny, nie może być uznana za spełnienie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazanej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Ponadto, zdaniem Kolegium, stan zdrowia G. S., pomimo tego, że legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie uzasadnia konieczności sprawowania nad nią opieki w zakresie wykluczającym wykonywanie pracy zarobkowej przez opiekuna. Organ odwoławczy wyjaśnił, że niewątpliwie matka skarżącego wymaga wsparcia i pomocy przy niektórych czynnościach - są to jednak czynności, które można tak rozłożyć w czasie, że nie będą one kolidowały z wykonywaniem pracy zarobkowej przez wnioskodawcę. Jak wskazano, matka skarżącego przemieszcza się na wózku inwalidzkim, nie wymagając asysty. Jest w stanie sama skorzystać z toalety, spożyć posiłki oraz przyjąć konieczne leki. Nadto, jej stan umysłowy pozwala na wykonywanie działalności gospodarczej, przy czym bez znaczenia dla rozpatrzenia sprawy jest to, czy działalność ta przynosi jej dochody. Istotne jest bowiem to, że stan zdrowia matki skarżącego pozwala na to, by pozostawić ją w ciągu dnia samą w domu przez dłuższy czas, przy czym nie będzie ona narażona na niemożność zaspokojenia najważniejszych potrzeb. Ponadto, zdaniem Kolegium, nie istnieje ryzyko podejmowania przez nią zachowań nieracjonalnych (które zdarzać się mogą w przypadku chorób psychicznych, demencji, czy choroby Alzheimera) grożących powstaniem sytuacji zagrażających życiu lub zdrowiu. Organ odwoławczy wskazał, iż to, że G. S.nie może podejmować czynności związanych z wysiłkiem, jak również to, że nie poradziłaby sobie bez pomocy osoby drugiej będąc poza domem, nie oznacza, że wnioskodawca musiał zrezygnować z zatrudnienia i nie podejmuje go z uwagi na stan zdrowia matki i konieczność sprawowania nad nią opieki. Samodzielne wykonywanie przez osobę niepełnosprawną najważniejszych czynności związanych z samoobsługą, przy jej dobrym stanie psychicznym i umysłowym pozwalają na pogodzenie opieki nad tą osobą z wykonywaniem pracy zarobkowej przez opiekuna. W ocenie Kolegium, przekonanie G. S. o niemożności podjęcia zatrudnienia przez syna z uwagi na stan jej zdrowia, to jej subiektywna opinia, która nie znajduje oparcia w ustaleniach poczynionych przez organ I instancji. Niewątpliwie matka skarżącego nie mogłaby funkcjonować zupełnie bez pomocy i wsparcia syna, jednak nie wymaga ona opieki w zakresie wykluczającym wykonywanie pracy zarobkowej przez wnioskodawcę. Kolegium zaznaczyło bowiem, że wskazanie w orzeczeniu o niepełnosprawności, że osoba niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej pomocy lub opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie jest jednoznaczne z tym, że osoba ta wymaga wielogodzinnej, nieprzerwanej obecności opiekuna, uniemożliwiającej wykonywanie pracy zarobkowej.
W ocenie Kolegium, zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę nad matką nie uzasadnia stwierdzenia, że rezygnacja z aktywności zawodowej i niepodejmowanie jej było ściśle i bezpośrednio związane z koniecznością sprawowania opieki. Wprawdzie wnioskodawca, opisując czynności opiekuńcze świadczone wobec matki, podał, że opieka zajmuje mu właściwie cały dzień, jednak zdaniem organu odwoławczego, czynności opiekuńcze w przypadku matki skarżącego, można zorganizować w taki sposób, by wnioskodawca mógł chodzić do pracy, a potrzeby jego matki były w pełni zaspokojone. Kolegium zauważyło także, że czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak gotowanie posiłków, czy sprzątanie, z racji prowadzenia jednego gospodarstwa domowego, wnioskodawca wykonuje nie tylko i wyłącznie dla matki, ale także i dla siebie. Natomiast to, że co jakiś czas musi wyjeżdżać z matką na wizyty w szpitalach, nie stanowi uzasadnienia dla rezygnacji z pracy zarobkowej.
W skardze na powyższą decyzję D. S. zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez:
a. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje;
b. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;
2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.
W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie.
W uzasadnieniu skargi skarżący, odnosząc się do stanowiska organu II instancji, iż odejście z pracy przez wnioskodawcę nie było spowodowane koniecznością zajęcia się niepełnosprawną matką a decyzją pracodawcy o redukcji etatu, powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 października 2022 r., II SA/Gd 270/22 wskazując, że okoliczność, iż to pracodawca wypowiedział stosunek pracy z osobą, która ma sprawować opiekę nie może przesadzać w konkretnych okolicznościach faktycznych sprawy o prawie do świadczenia rodzinnego.
Ponadto, w ocenie skarżącego, ustalenie, iż zakres opieki sprawowanej nad matką nie uzasadnia przyznania skarżącemu świadczenia, organ poczynił w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że opieka nad matką skarżącemu zajmuje znaczną część dnia, a organ sam podnosił, że osoba wymagająca opieki nie poradziłaby sobie sama poza domem - co świadczy o znacznych ograniczeniach w funkcjonowaniu G.S. przemawiających za stałą opieką - a przynajmniej pełnym nadzorem nad nią. Organ odwoławczy nie wziął również pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie zachodzi.
Odwołując się do judykatury skarżący wskazał, że o istnieniu związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Natomiast organy przyznające świadczenie pielęgnacyjne nie są władne do tworzenia dodatkowych warunków do przyznania tego świadczenia. Tworzenie więc dodatkowych warunków, których nie przewiduje ustawa należy uznać za bezpodstawne. Oczywiste jest, że na osobach sprawujących opiekę mogą spoczywać także inne obowiązki rodzinne, które można wykonywać m.in. z uwagi na doraźną pomoc innych osób. Opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawie o świadczeniach rodzinnych, nie musi być nieprzerwana i całodobowa.
Podkreślono, że pod pojęciem "sprawowania opieki" nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje treści tego pojęcia. Także wyręczenie matki od jej normalnych, codziennych obowiązków rodzinnych i życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nią. Zaakcentowano, że ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych, prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, aby zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny.
Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania wskazano, że działania organu w niniejszej sprawie były sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie. Zgodnie bowiem z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Natomiast zgodnie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.
Podsumowując zarzucono, że zastosowanie przez organ w niniejszej sprawie wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazano, że w sytuacjach, gdy ściśle literalne interpretowanie zapisu ustawowego prowadzi do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięgnięcie do innych sposobów wykładni. Organ winien był zatem podjąć próbę zinterpretowania przepisu ustawy odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa. Zdaniem strony skarżącej, prawidłowe odczytanie treści art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, że skarżący opiekujący się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 2 stycznia 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy Sierakowice, w imieniu którego działał Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sierakowicach, z 8 lutego 2022 r., o odmowie przyznania skarżącemu na jego wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, stwierdził, że nie narusza ona prawa.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Należy podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia.
Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną
i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Niewątpliwie matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym stwierdzono jej trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych.
Rolą organów administracji w takiej sytuacji było zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącego a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do matki. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Organy winny były zatem ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącego, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Należy przy tym zauważyć, że ustawodawca nie wymaga, aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka – oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 15 lutego 2023 r., II SA/Gd 944/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że u G. S. rozpoznano: rozsianą chorobę nowotworową, złamanie patologiczne kości miednicy, raka brodawkowego tarczycy z przerzutami do kości miednicy, podejrzewana jest także białaczka, jest w trakcie przygotowań do przeszczepu. Z uwagi na nagłe osłabienia i zawroty głowy, G. S. ma trudności w poruszaniu się po mieszkaniu. Z tego powodu porusza się na wózku inwalidzkim. Podczas pierwszego wywiadu środowiskowego matka skarżącego wskazała, że potrzebuje opieki przez cały dzień i wsparcia we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Jak ustalono, skarżący pomaga matce w ubieraniu się, obcinaniu paznokci. Syn przenosi matkę do toalety, przygotowuje posiłki (które matka spożywa samodzielnie), podaje leki, mierzy ciśnienie oraz tętno, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, organizuje wizyty lekarskie. W trakcie wywiadu środowiskowego matka skarżącego wskazała, że nie widzi możliwości, aby syn podjął jakiekolwiek zatrudnienie. Jak wyjaśniła, obawia się zostać sama w domu z uwagi na lęk, iż sama sobie nie poradzi.
Podczas kolejnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego (w formie rozmowy telefonicznej) w dniu 16 grudnia 2021 r. ustalono zaś, że matka skarżącego porusza się przy pomocy kul oraz na wózku inwalidzkim, przy czym potrzebuje asekuracji syna przy zsiadaniu z wózka (np. na łóżko bądź odwrotnie). Skarżący wskazał, że każdego dnia o godzinie 8.00 przygotowuje śniadanie i podaje matce leki, po śniadaniu sprząta i pomaga w przygotowaniu do porannej toalety, pomaga w ubieraniu, obcina paznokcie u nóg, pomaga w przemieszczaniu się do toalety, o godzinie 13.00 przygotowuje i podaje obiad, podaje leki oraz mierzy ciśnienie, następnie sprząta, pomaga matce położyć się po obiedzie celem odpoczynku, o godzinie 16.00 przygotowuje kawę i podaje ją wraz z ciastkami, około 18.00 przygotowuje kolację, podaje leki, następnie sprząta, a o godzinie 21.00 pomaga matce w wieczornej toalecie i położeniu się do łóżka. Skarżący wyjaśnił, że w czasie odpoczynku matki załatwia wszelkie konieczne sprawy, tj. robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, umawia wizyty lekarskie. Jak ustalono, skarżący towarzyszy matce w trakcie wyjazdów do szpitali, które trwają czasem po 2 - 3 dni. Zdaniem skarżącego, nie jest możliwe połączenie opieki nad matką z podjęciem przez niego zatrudnienia. Jak wskazał, matka nie chce zostawać sama w domu z obawy, że nie poradzi sobie z codziennymi czynnościami. W trakcie wywiadu środowiskowego skarżący wyjaśnił, że G. S. samodzielnie porusza się po mieszkaniu, załatwia potrzeby fizjologiczne oraz spożywa posiłki i zażywa leki. Nie byłaby jednak w stanie sama przygotować posiłku.
Organ I instancji, na podstawie danych z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, ustalił ponadto, że G. S. od 19 lipca 2021 r. prowadzi działalność gospodarczą polegającą na prowadzeniu obiektów noclegowych turystycznych i miejsc krótkotrwałego zakwaterowania. W trakcie wywiadu środowiskowego matka skarżącego wyjaśniła, że prowadzenie działalności gospodarczej nie wymaga od niej żadnego wysiłku fizycznego, nie osiągnęła także z tego tytułu żadnych korzyści majątkowych. Wskazała, że w najbliższym czasie planuje zawiesić lub zamknąć prowadzoną działalność gospodarczą, co będzie zależne od jej stanu zdrowia.
W piśmie z 10 stycznia 2022 r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił zaś, że w ramach sprawowanej opieki skarżący m.in. przygotowuje wszystkie posiłki, a opiekę nad matką sprawuje od momentu, w którym została ona uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Pełnomocnik skarżącego wskazał ponadto, że G. S. porusza się przy pomocy wózka inwalidzkiego albo kul. Jest w stanie samodzielnie usiąść na wózku oraz zsiąść z niego, a także poruszać się na nim po mieszkaniu.
W toku postępowania ustalono ponadto, że skarżący od 2009 r. do sierpnia 2018 r. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. W dniu 1 września
2018 r. rozpoczął pracę jako kierowca w M. [...]. Do dnia 31 marca 2019 r. pracował na cały etat, w okresie od 1 kwietnia 2019 r. do 31 sierpnia 2020 r. na ½ etatu, a od 1 września 2020 r. do 31 października 2020 r. na ¼ etatu. Rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z dniem 1 listopada 2020 r., na podstawie porozumienia stron.
W toku postępowania skarżący wskazywał, że pracował po raz ostatni jako kierowca autokarów na pół etatu i w systemie zmianowym, co było związane z opieką nad matką. Próbował pogodzić opiekę nad matką z pracą zarobkową, ale pogarszający się stan zdrowia matki nie pozwolił na kontynuację zatrudnienia. Zatem rezygnacja z pracy miała związek wyłącznie z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W piśmie z 31 grudnia 2021 r. K. S., prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą M. [...] wyjaśnił zaś, że D. S. od kwietnia 2019 r. nie pracował w pełnym wymiarze czasu pracy, ze względu na sprawy osobiste. Wskazał ponadto, że jego przedsiębiorstwo bardzo odczuło skutki pandemii w 2020 r. W tym czasie, w miarę możliwości zlecano D. S. zadania do realizacji. Jednak przed jesienią 2020 r. okazało się, że przedsiębiorstwo nie będzie w stanie utrzymywać etatu skarżącego i dlatego podjęto decyzję o rozwiązaniu z nim umowy.
W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej matce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności.
Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika bowiem, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy zgodzić się z Kolegium, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że czynności aktualnie wykonywane przez skarżącego w ramach opieki nad matką nie wyczerpują normatywnie określonego zakresu opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, który wymagałby rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia.
Należy zauważyć, że pomimo niepełnosprawności, matka skarżącego wykazuje się samodzielnością - nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki, samodzielnie porusza się bowiem po mieszkaniu przy pomocy wózka inwalidzkiego albo kul. Jak wynika z wyjaśnień pełnomocnika skarżącego, jest także w stanie samodzielnie usiąść na wózku oraz z niego zsiąść. Ponadto, matka skarżącego samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne oraz spożywa posiłki, a także zażywa leki. Za przejaw samodzielności należy uznać również okoliczność, iż już po uzyskaniu orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, matka skarżącego podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na prowadzeniu obiektów noclegowych turystycznych i miejsc krótkotrwałego zakwaterowania. Co prawda, w trakcie wywiadu środowiskowego G. S. wyjaśniła, że prowadzenie działalności gospodarczej nie wymaga od niej żadnego wysiłku fizycznego, jednakże nie sposób uznać, że podjęcie takiej aktywności nie wymaga od matki skarżącego jakiegokolwiek zaangażowania, chociażby związanego z wypełnianiem obowiązków urzędowych nałożonych na osoby prowadzące działalność gospodarczą.
W ocenie Sądu, zgodzić należy się z organami, że z tak ustalonych okoliczności sprawy nie wynika, aby opieka sprawowana przez skarżącego nad matką była nie do pogodzenia z wykonywaniem pracy. Z przedstawionego przez skarżącego harmonogramu dnia wynika, że skarżący dysponuje czasem, który mógłby przeznaczyć na wykonywanie pracy. Wykonywane przez skarżącego czynności polegające na pomocy w codziennej higienie osobistej, przygotowaniu posiłków, podawaniu leków, mierzeniu ciśnienia krwi nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Znaczna część z opisanych przez stronę czynności, jakie wykonuje w związku z opieką nad matką, składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, realizacja recept, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie), które w zależności od stanu zdrowia i kondycji podopiecznego mogą stanowić również czynności z zakresu niezbędnej opieki, gdy podopieczny nie jest im w stanie sprostać samodzielnie a wespół z pozostałymi czynnościami opiekuna zajmują one większość czasu kosztem wygospodarowania choćby części na pracę zawodową. W niniejszej sprawie jednak taka sytuacja nie zachodzi, albowiem matka skarżącego wykazuje taki stopień samodzielności, który wyklucza potrzebę pozostawania w ciągłej gotowości do świadczenia jej pomocy. W okolicznościach niniejszej sprawy wskazane przez skarżącego czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków), dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 858/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie czynności pielęgnacyjne, odpowiednio zorganizowane, nie muszą stanowić przeszkody do aktywizacji zawodowej skarżącego.
Ponadto, informacje zgromadzone w aktach sprawy nie dają podstaw do twierdzenia, że matka skarżącego nie może pozostać w domu sama oraz że wymaga stałej obecności osoby trzeciej w celu zabezpieczenia jej potrzeb życiowych. Nie wynika z nich w szczególności, że nie byłaby ona w stanie sama spożyć przygotowanych dla niej wcześniej posiłków, samodzielnie przyjąć lekarstw czy samodzielnie skorzystać z toalety.
Nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej matce przez skarżącego, za uzasadnione należało uznać stwierdzenie, że jej zakres nie usprawiedliwia bierności zawodowej skarżącego. Nie wykonuje on bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby go nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy niej w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową, czyli czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż G. S. nie wymaga takiej szczególnej pielęgnacji. W dacie czynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie nie można było matki skarżącego uznać za osobę, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności i która wymaga nieustannego dozoru.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się zaś, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia
2022 r., II SA/Łd 229/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącego w opiekę nad matką, było przeszkodą w podjęciu jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że stan fizyczny matki skarżącego i zakres wykonywanych przez nią samodzielnie czynności życia codziennego nie stoją na przeszkodzie podjęciu przez skarżącego zatrudnienia. W ocenie Sądu, mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką, przyjąć należy, że Kolegium w sposób prawidłowy uznało, że zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącego. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, który przemawiałby za przyznaniem skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
O ile sprawowanie przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką nie budzi wątpliwości, o tyle przedstawione powyżej okoliczności uniemożliwiają przyjęcie, że niewykonywanie przez niego pracy pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania tej opieki.
W odniesieniu do zaprezentowanej przez orzekające organy argumentacji, iż przesłanką odmowy przyznania skarżącemu żądanego świadczenia było m.in. przyjęcie braku występowania związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia, a opieką sprawowaną nad matką z uwagi na to, że rozwiązanie ze skarżącym umowy o pracę w listopadzie 2020 r. było wynikiem zaplanowanej przez pracodawcę redukcji etatów, a zatem nie było uwarunkowane sprawowaniem opieki nad matką, należy wskazać, że przedstawione stanowisko organów nie zasługiwało na akceptację. Dostrzec bowiem trzeba, że przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi nie tylko rezygnacja przez opiekuna osoby niepełnosprawnej z zatrudnienia ale także niepodejmowanie zatrudnienia (innej pracy). Obie te przesłanki, art. 17 ust. 1 u.ś.r., traktuje jako równorzędne. Zauważyć przy tym należy, iż wskazany wyżej przepis, nie wyznacza żadnych ram czasowych dla złożenia przez zainteresowanego świadczeniem, wniosku o jego przyznanie. Tak więc akcentowana przez organy okoliczność, iż skarżący został w 2020 r. w istocie zwolniony z pracy - nie wykluczała jeszcze możliwości ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad matką. W orzecznictwie sądowym trafnie wskazuje się bowiem, że nawet osoba bierna zawodowo przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od podejmowania zatrudnienia właśnie z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną.
Nietrafność stanowiska organów w powyższym zakresie nie miała jednak wpływu na wynik sprawy ze względu na stwierdzony prawidłowo brak potrzeby sprawowania opieki w rozmiarze uniemożliwiającym podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., oddalił skargę.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył skarżący w skardze, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.