I OSK 851/14

III SA/Łd 691/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-02-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Krawczyk
Anna Dębowska
Teresa Rutkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6240 Zmiana  kategorii zdolności do służby wojskowej
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewódzka Komisja Lekarska
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonego aktu
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 139, art. 156 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2022 poz 2305
art. 58 ust. 6, art. 84 ust.2, art. 87 ust. 1 i 3
Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 19 lutego 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska, Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, Protokolant Asystent sędziego Dominika Ratajczyk-Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2025 roku sprawy ze skargi P. M. na orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Łodzi z dnia 14 czerwca 2024 roku nr ZK-II.6611.6.2024 w przedmiocie uznania za czasowo niezdolnego do służby wojskowej stwierdza nieważność zaskarżonego orzeczenia.
Uzasadnienie
Orzeczeniem z 14 czerwca 2024 r. znak: ZK-II.6611.6.2024 Wojewódzka Komisja Lekarska w Łodzi, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), art. 62 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2 i art. 58 ust. 6 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2024 r. poz. 248) oraz § 66 pkt 2, § 13 pkt 1 i § 39 pkt 1 załącznika Nr 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. poz. 466), uchyliła orzeczenie Powiatowej Komisji Lekarskiej Łódź-3 z 5 marca 2024 r. nr DPr-ZK-IV.5572.1.201.2024 i uznała P. M. za czasowo niezdolnego do służby wojskowej - kategoria B 12.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
Orzeczeniem Powiatowej Komisji Lekarskiej Łódź-3 z 5 marca 2024 r. nr DPr-ZK-IV.5572.1.201.2024 P. M. został uznany za niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju z wyjątkiem niektórych stanowisk służbowych przeznaczonych dla terytorialnej służby wojskowej i zaliczony do kategorii D. W uzasadnieniu orzeczenia Komisja wskazała, że po przeprowadzeniu wywiadu chorobowego, badania lekarskiego, fizycznej i psychicznej zdolności do służby wojskowej z uwzględnieniem zaświadczenia psychologa oraz przedstawionej dokumentacji medycznej, u strony stwierdzono: § 66 pkt 2 - zaburzenia nerwicowe upośledzające zdolności adaptacyjne; § 13 pkt 1 - osłabienie ostrości wzroku obu oczu; § 39 pkt 1 - nadciśnienie tętnicze I stopnia (łagodne). Powyższe ustalenia dokonano zgodnie z załącznikiem Nr 1 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 7 czerwca 2022 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1243 ze zm.).
P. M. wniósł odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia, nie zgadzając się z orzeczeniem w sprawie zdolności do służby wojskowej przyznającym mu kategorię D i domagając się jego zmiany przez zaliczenie go do kategorii E. Odwołujący podkreślił, że w dniu badania lekarskiego przed Powiatową Komisją Lekarską przedstawił szereg wyników badań i odbytych wizyt lekarskich potwierdzających wstępowanie u niego m.in. schorzenia kardiologicznego. Nie zostały one wzięte pod uwagę, ponieważ w żadnym z tych dokumentów nie była wprost wskazana jednostka chorobowa. Natomiast w art. 62 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny brak jest mowy o zaświadczeniach aktualnych od lekarza zawierających rozpoznanie. Ponadto odwołujący zwrócił uwagę na niespójność w działaniu Komisji, podnosząc, że przedłożone w czasie kwalifikacji zaświadczenie wystawione przez dr B. S. o pozostawaniu pod opieką psychiatryczną bez wskazania konkretnego rozpoznania i bez dokumentacji medycznej zostało uznane przez Komisję. Zaznaczył również, że z żadnego dokumentu nie wynikało, iż występuje u niego łagodne nadciśnienie tętnicze. Odwołujący dodał, że wraz z odwołaniem przedkłada zaświadczenie lekarskie wystawione przez kardiologa i hipertensjologa dr n.med. J. K., potwierdzające, że pozostaje pod stałą opieką kardiologiczną.
Na skutek złożenia odwołania od orzeczenia Powiatowej Komisji Lekarskiej Łódź-3 z 5 marca 2024 r. Wojewódzka Komisja Lekarska w Łodzi trzykrotnie wzywała wnoszącego odwołanie do osobistego stawienia się oraz przedstawienia posiadanej dokumentacji medycznej, tj.: I termin - 19 kwietnia 2024 r. - wnoszący odwołanie dostarczył zwolnienie lekarskie obowiązujące w terminach od 18 kwietnia 2024 r. do 25 kwietnia 2024 r., usprawiedliwiające jego nieobecność na posiedzeniu Komisji, II termin - 10 maja 2024 r. - wnoszący odwołanie nie odebrał wezwania, III termin - 14 czerwca 2024 r. - wnoszący odwołanie stawił się osobiście przed Wojewódzką Komisją Lekarską w Łodzi.
Powołanym na wstępie orzeczeniem z 14 czerwca 2024 r. Wojewódzka Komisja Lekarska w Łodzi, po rozpoznaniu powyższego odwołania, uchyliła orzeczenie Powiatowej Komisji Lekarskiej Łódź-3 z 5 marca 2024 r. i uznała P. M. za czasowo niezdolnego do służby wojskowej - kategoria B 12. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że rozpoznając sprawę zapoznał się z aktami sprawy nadesłanymi przez organ I instancji: kartą wizyty z 21 listopada 2023 r. wydaną przez M. NZOZ Poradnia Kardiologiczna w Ł. oraz zaświadczeniem lekarskim z 1 marca 2024 r. wydanym przez lek. med. B. S. specjalistę psychiatrę (bez podania rozpoznania choroby), zaznaczając, że brak jakiejkolwiek dokumentacji dotyczącej długofalowego leczenia psychiatrycznego P. M.. Ponadto zapoznał się z dostarczoną dokumentacją medyczną: zaświadczeniem lekarskim z 7 marca 2024 r. wydanym przez dr. n. med. J. K.specjalistę chorób wewnętrznych, kardiologa, hipertensjologa oraz kartą wizyty z 16 stycznia 2024 r. wydaną przez S. w Ł. - wynik badania Holtera EKG. Wojewódzka Komisja Lekarska w Łodzi wskazała również, że przeprowadziła wywiad chorobowy, dokonała badania lekarskiego oraz badania psychologicznego, w wyniku którego stwierdzono istnienie przeciwskazań psychologicznych do pełnienia służby wojskowej. W wyniku powyższych czynności stwierdziła: § 66 pkt 2 - zaburzenia nerwicowe upośledzające zdolności adaptacyjne, § 13 pkt 1 - osłabienie ostrości wzroku obu oczu oraz § 39 pkt 1 - nadciśnienie tętnicze I stopnia (łagodne), z Wykazu chorób i ułomności uwzględnianego przy orzekaniu o zdolności do służby wojskowej oraz do służby poza granicami państwa (...), stanowiącego załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. poz. 466).
W związku z powyższym Wojewódzka Komisja Lekarska w Łodzi, na podstawie art. 58 ust. 6 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny uznała P. M. za czasowo niezdolnego do służby wojskowej (kat. B 12), z uwagi na konieczność podjęcia dalszego leczenia psychiatrycznego oraz kardiologicznego z określeniem stopnia zaawansowania obu schorzeń i dostarczenia dokumentacji medycznej z całego tego okresu od obu specjalistów. Zaznaczyła jednocześnie, że w celu określenia stopnia nadciśnienia wskazane jest badanie dna oka.
14 czerwca 2024 r. P. M. nadał za pośrednictwem operatora pocztowego do Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Łodzi pismo opatrzone datą 13 czerwca 2024 r. zawierające oświadczenie o cofnięciu odwołania od orzeczenia Powiatowej Komisji Lekarskiej Łódź-3 z 5 marca 2024 r. znak: DPr-ZK-IV.5572.1.201.2024.
Postanowieniem z 17 czerwca 2024 r. znak: ZK-II.611.6.2024 Wojewódzka Komisja Lekarska w Łodzi odmówiła uwzględnienia cofnięcia ww. odwołania, z uwagi na fakt, iż skarżący miał wiedzę dotyczącą rozstrzygnięcia jego sprawy. Komisja Lekarska podkreśliła, że 14 czerwca 2024 r. o godzinie 9:00 odbyło się posiedzenie, na którym wydano orzeczenie do zdolności P. M. do służby wojskowej w formie ustnej. O orzeczeniu tym strona została poinformowana w dniu posiedzenia. Tego samego dnia, tj. 14 czerwca 2024 r. o godzinie 20:45 P.M. przekazał do wysłania oświadczenie o cofnięciu odwołania od orzeczenia Powiatowej Komisji Lekarskiej Łódź-3 z 5 marca 2024 r. W ocenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy wyłącza dopuszczalność cofnięcia odwołania. Organ odwoławczy nadmienił ponadto, że w stanie faktycznym sprawy uwzględnienie odwołania strony naruszałoby interes społeczny, wynikający z art. 95 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej, tj. obowiązek wszystkich obywateli RP do obrony Ojczyzny.
P. M. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Łodzi z 14 czerwca 2024 r., zaskarżając je w całości.
Uzasadniając skargę skarżący podkreślił, że postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Łodzi z 17 czerwca 2024 r. odmawiające uwzględnienia cofnięcia odwołania nie opiera się na żadnej podstawie prawnej, ani wykładni prawa. Dokonywanie oceny skuteczności danej czynności strony z powołaniem się na godzinę jej dokonania danego dnia jest niedopuszczalne. W ten sposób dochodzi bowiem do odwołania się do jednostki czasowej nieznanej w postępowaniu administracyjnym.
Skarżący zauważył następnie, że zagadnienie skuteczności cofnięcia odwołania po wydaniu decyzji przez organ a przed jej doręczeniem stronie, tj. chwilą kiedy wchodzi ona dopiero do obrotu prawnego, nie kształtuje się jednoznacznie. Zgodnie z art. 137 k.p.a. strona może cofnąć odwołanie przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy. Organ odwoławczy nie uwzględni jednak cofnięcia odwołania, jeżeli prowadziłoby to do utrzymania w mocy decyzji naruszającej prawo lub interes społeczny. Nie jest przy tym jasne, co należy rozumieć przez chwilę wydania decyzji. Sprzeczne z Konstytucją (art. 2 Konstytucji RP, art. 78 Konstytucji RP) jest dokonywanie wykładni przepisów w sposób, który pozbawia stronę podstawowych praw. Skoro skorzystanie z prawa kontroli decyzji jest wyłącznym prawem strony, wyłącznie prawem strony jest rezygnacja z prawa do kontroli tej decyzji, z wyjątkami wskazanymi w art. 137 zd. 2 k.p.a., które w niniejszej sprawie nie zachodziły.
Ponadto skarżący podniósł, iż twierdzenia jakoby w toku badania lekarskiego poinformowany został o treści orzeczenia jest gołosłowne i nie poparte żadnymi dowodami ani dokumentami.
Następnie w skardze wskazano, że Wojewódzka Komisja Lekarska z powołaniem na te same schorzenia zmieniła na niekorzyść skarżącego zaskarżone orzeczenie przez zaliczenie go do kategorii B 12. Jednocześnie Komisja nie wyjaśniła co oznacza dopisek 12 w przyznanej kategorii B. W ocenie skarżącego zmiana zaskarżonej decyzji z kategorii D na kategorię B 12 nastąpiła z naruszeniem zakazu reformationis in peius, o którym mowa w art. 139 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Żadnej ze wskazanych okoliczności uchylających zakaz refomationis in peius Komisja Wojewódzka nie stwierdziła. Ponadto żaden przepis ustawy o obronie Ojczyny nie wyłącza w postępowaniu odwoławczym przez Wojewódzką Komisją Lekarską stosowania art. 139 k.p.a
W ocenie skarżącego w niniejszej sprawie nie zachodził również przypadek określony w art. 64 ust. 2 zd. 2 ustawy, który przewiduje, że orzeczenie może być zmienione przez wojewódzką komisję lekarską również z urzędu, jeżeli zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa. Skarżący zauważył, że postępowanie przed Komisją Wojewódzką toczyło się wskutek wniesienia odwołania przez stronę. Ponadto wskazana Komisja nie stwierdziła, że wydanie orzeczenia przez Komisję Powiatową nastąpiło z naruszeniem prawa.
W końcowej części skargi skarżący odniósł się do kwestii stawiennictwa przed Wojewódzką Komisją Lekarską. W tym zakresie podkreślił, że do stawiennictwa w II terminie nie doszło na skutek zaniedbań Komisji. Wezwanie powinno być doręczone na 7 dni przed posiedzeniem Komisji. Tymczasem drugie awizo pozostawione zostało 7 maja 2024 r., zaś sam termin odbioru przesyłki upływał 14 maja 2024 r., a więc już po terminie wyznaczanym przez Komisję na 10 maja 2024 r. Komisja zbyt późno wystosowała wezwanie, w stosunku do określonego przez siebie terminu posiedzenia. Ponadto skarżący zwrócił uwagę, że był to okres tzw. długiego weekendu majowego, w czasie którego od 26 kwietnia do 5 maja 2024 r. przebywał poza granicami RP. Zauważył również, że w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia przemilczano informację, że 10 maja 2024 r. pracownik Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej telefonicznie skontaktował się z jego matką z zapytaniem, czy skarżący stawi się na Komisję.
Wskazując na powyższe uchybienia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i umorzenie postępowania odwoławczego.
W odpowiedzi na skargę Wojewódzka Komisja Lekarska w Łodzi wniosła o jej oddalenie, uznając niezasadność zarzutów skargi i podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym orzeczeniu. Podkreśliła, że wydała orzeczenie o nadanej kategorii wojskowej w formie ustnej, o którym strona została poinformowana 14 czerwca 2024 r. Zdaniem Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej zaskarżone orzeczenie nie narusza zasad orzekania na niekorzyść skarżącego, ponieważ utrzymana została kwalifikacja niezdolności do służby wojskowej, jednocześnie skarżący otrzymał możliwość skompletowania dokumentacji medycznej i stawienia się po upływie 12 miesięcy na badanie komisji lekarskiej, która zapozna się z przedstawioną dokumentacją medyczną, dokona kolejnego badania i wyda nową decyzję odnośnie do kategorii. Przyjmując nawet, że orzeczenie organu II instancji zostało wydane na niekorzyść strony, organ, postępując zgodnie z art. 139 k.p.a., ma prawo wydać decyzję na niekorzyść strony w przypadku rażącego naruszenia interesu społecznego, zawiązanego z obowiązkiem obywateli do obrony Ojczyzny.
Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny wymienione w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa procesowego, skutkującym stwierdzeniem jego nieważności.
W niniejszej sprawie przedmiotem oceny sądu jest orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej z 14 czerwca 2024 r. uchylające orzeczenie Powiatowej Komisji Lekarskiej Łódź-3 z 5 marca 2024 r. o uznaniu skarżącego za niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju z kategorią D i uznające skarżącego za czasowo niezdolnego do służby wojskowej z kategorią B 12. Zaskarżone orzeczenie wydane zostało na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej: "k.p.a.", art. 62 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2 i art. 58 ust. 6 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 248), dalej: "u.o.o.", oraz § 66 pkt 2, § 13 pkt 1 i § 39 pkt 1 załącznika nr 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. poz. 466), dalej: "rozporządzenie".
Na wstępie wskazać należy, że rozstrzyganie o zdolności do zawodowej służby wojskowej odbywa się w postępowaniu administracyjnym z gwarancjami dwuinstancyjnego toku orzecznictwa o charakterze sformalizowanym i z zagwarantowaniem czynnego udziału badanego. Wojskowe komisje lekarskie, jako organy administracji publicznej, podejmują rozstrzygnięcia w indywidualnych sprawach, w drodze decyzji administracyjnych (nazywanych w przepisach orzeczeniami), które poddane są mocy obowiązującej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Natomiast przepisy rozporządzenia w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, jako lex specialis, regulują pewne kwestie odmiennie od rozwiązań przyjętych w k.p.a. W sprawach nieuregulowanych w rozporządzeniu, przepisy Kodeksu znajdują zastosowanie w pełnym zakresie (por. wyrok NSA z 26 lutego 2015 r. sygn. akt I OSK 851/14, LEX nr 1771990).
Należy też zauważyć, że w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, iż kontrola sądowoadministracyjna orzeczeń wojskowych komisji lekarskich ma charakter ograniczony i sprowadza się do badania prawidłowości postępowania orzeczniczego pod względem formalnym (por. wyroki: NSA z dnia 16 lutego 2022 r., sygn. akt III OSK 5019/21, WSA w Warszawie: z 22 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 482/21 i z 25 września 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 528/19, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, ww.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Sąd administracyjny nie jest uprawniony do oceny i kwestionowania dokonanego przez komisję rozpoznania stanu zdrowia, prowadzącego do ustalenia kategorii zdolności do służby wojskowej. Nie posiada również kompetencji do oceny fachowości przeprowadzonych badań lekarskich. Sąd nie rozstrzyga bowiem kwestii medycznych. W zakresie swoich uprawnień sąd administracyjny kontroluje natomiast, czy organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie, czy orzekały na podstawie kompletnego materiału dowodowego, jak również czy ustalony przez nie stan faktyczny znalazł odzwierciedlenie w orzeczeniu właściwej komisji lekarskiej.
Stosownie do art. 87 ust. 1 u.o.o. wojskowe komisje lekarskie wydają orzeczenie o zdolności danej osoby do służby wojskowej na podstawie badania lekarskiego fizycznej i psychicznej zdolności tej osoby do odpowiedniego rodzaju służby wojskowej, z uwzględnieniem wyników badań specjalistycznych, a w przypadku potrzeby również obserwacji szpitalnej. Przepis art. 58 ust. 6 stosuje się.
W myśl art. 58 ust. 6 u.o.o. ustala się następujące kategorie zdolności do czynnej służby wojskowej, z wyłączeniem zawodowej służby wojskowej:
1) kategoria A - zdolny do służby wojskowej, co oznacza zdolność do odbywania lub pełnienia określonego rodzaju służby wojskowej, o której mowa w art. 129, a także zdolność do odbywania służby zastępczej;
2) kategoria B - czasowo niezdolny do służby wojskowej, co oznacza przemijające upośledzenie ogólnego stanu zdrowia albo ostre lub przewlekłe stany chorobowe, które w okresie do 24 miesięcy od dnia badania rokują odzyskanie zdolności do służby wojskowej, o której mowa w pkt 1, w czasie pokoju;
3) kategoria D - niezdolny do służby wojskowej, o której mowa w pkt 1, w czasie pokoju, z wyjątkiem niektórych stanowisk służbowych przeznaczonych dla terytorialnej służby wojskowej;
4) kategoria E - trwale i całkowicie niezdolny do służby wojskowej, o której mowa w pkt 1, w czasie pokoju oraz w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.
Zgodnie z art. 84 ust. 2 u.o.o. wojskowa komisja lekarska wydaje orzeczenie, które jest decyzją.
W przepisie art. 87 ust. 3 u.o.o. ustawodawca zawarł upoważnienie dla Ministra Obrony Narodowej do wydania w porozumieniu z Ministrem Zdrowia, rozporządzenia regulującego orzekanie o zdolności fizycznej i psychicznej do pełnienia zawodowej służby wojskowej. W niniejszej sprawie zastosowanie znajduje rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. poz. 466). Wykaz chorób i ułomności uwzględniany przy orzekaniu o zdolności do służby wojskowej wraz ze wskazaniem kategorii zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz warunki orzekania w tych sprawach określone zostały w załączniku nr 1 do rozporządzenia.
Dokonując oceny przebiegu postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonego orzeczenia, zauważyć należy, że zgodnie z art. 62 ust. 1 u.o.o. określenie zdolności do służby wojskowej osób stawiających się do kwalifikacji wojskowej należy do powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich. Od orzeczenia powiatowej komisji lekarskiej przysługuje osobie stawiającej się do kwalifikacji wojskowej i szefowi wojskowego centrum rekrutacji odwołanie do wojewódzkiej komisji lekarskiej w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Orzeczenie to może być zmienione przez wojewódzką komisję lekarską również z urzędu, jeżeli zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa (art. 64 ust. 2 u.o.o.)
Jak już wyżej wskazano rozstrzyganie o zdolności do zawodowej służby wojskowej odbywa się w postępowaniu administracyjnym z gwarancjami przewidzianymi w przepisach k.p.a. Zarówno zatem komisje powiatowe, jak i wojewódzkie obowiązane są do przestrzegania zasad, określających postępowanie przed organami administracji publicznej. Do postępowania odwoławczego przed wojewódzką komisją lekarską, w sprawach określania zdolności do czynnej służby wojskowej i określania kategorii tej zdolności, znajdują zatem zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, regulujące postępowanie odwoławcze przed organami administracji publicznej.
W rozpoznawanej sprawie komisje lekarskie, po przeprowadzeniu wywiadu chorobowego, badania lekarskiego fizycznej i psychicznej zdolności do służby wojskowej z uwzględnieniem zaświadczenia psychologa oraz przedstawionej dokumentacji medycznej, ustaliły w stosunku do skarżącego, iż posiada on choroby i ułomności określone w § 66 pkt 2, § 13 pkt 1 oraz § 39 pkt 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia. Zauważyć jednak należy, że Powiatowa Komisja Lekarska stwierdzając u skarżącego powyższe schorzenia, zakwalifikowała go kategorii D - niezdolny do służby wojskowej w czasie pokoju, z wyjątkiem niektórych stanowisk służbowych przeznaczonych dla terytorialnej służby wojskowej (art. 58 ust. 6 pkt 3 u.o.o.) Natomiast Wojewódzka Komisja Lekarska, powołując się na te same schorzenia, uchyliła orzeczenie Komisji Powiatowej i zaliczyła skarżącego do kategorii B 12 – czasowo niezdolny do służby wojskowej w czasie pokoju, co oznacza przemijające upośledzenie ogólnego stanu zdrowia albo ostre lub przewlekłe stany chorobowe, które w okresie do 24 miesięcy od dnia badania rokują odzyskanie zdolności do służby wojskowej (art. 53 ust. 6 pkt 2 u.o.o.). Uzasadniając rozstrzygnięcie Wojewódzka Komisja Lekarska wskazała na konieczność podjęcia przez skarżącego dalszego leczenia psychiatrycznego oraz kardiologicznego z określeniem stopnia zaawansowania obu schorzeń i dostarczenia dokumentacji medycznej z całego tego okresu od obu specjalistów.
Stan faktyczny w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy jest niesporny i potwierdza zasadność zarzutu naruszenia przez Wojskową Komisję Lekarską art. 139 k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Wskazany przepis ustanawia zakaz reformationis in peius, stanowiący podstawową gwarancję procesową strony w postępowaniu odwoławczym. Ustalony w art. 139 k.p.a. dla organy odwoławczego zakaz orzekania na niekorzyść strony odwołującej wyraża się w tym, że organ odwoławczy nie może pogarszać sytuacji prawnej odwołującego określonej decyzją organu pierwszej instancji. Regulacja ta stanowi dla strony postepowania gwarancję, iż wniesione odwołanie spowodować może co najwyżej utrzymanie jej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżona decyzją, w żadnym zaś przypadku nie spowoduje jej pogorszenia. Pojęcie "niekorzyści", o której mowa w przepisie art. 139 k.p.a., należy odnosić do obiektywnego pogorszenia sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy. Podstawy do dokonania ustaleń w tym zakresie nie stanowi żądanie odwołania. O tym, czy pogorszenie takie nastąpiło, przesądza zestawienie treści rozstrzygnięcia decyzji organu I instancji z rozstrzygnięciem organu odwoławczego, przy czym musi w tym przypadku chodzić o rzeczywistą zmianę tych elementów decyzji, które kształtują zakres przyznanych stronie uprawnień lub nałożonych na nią obowiązków (por. wyroki NSA: z 1 października 2024 r. sygn. akt III OSK 480/23, z 22 maja 2024 r. sygn. akt III OSK 1736/22, dostępne w CBOSA). Ocena, czy orzeczenie organu odwoławczego uwzględnia zapis art. 139 k.p.a., dokonywana jest indywidulanie w okolicznościach konkretnej sprawy.
W niniejszej sprawie zmiana zaskarżonego odwołaniem orzeczenia Powiatowej Komisji Lekarskiej z 5 marca 2024 r. przez organ wyższego stopnia nastąpiła z naruszeniem ww. zasady. Uznając skarżącego za czasowo niezdolnego do służby wojskowej z kategorią B 12 organ odwoławczy niewątpliwe pogorszył jego sytuację prawną ukształtowaną orzeczeniem Powiatowej Komisji Lekarskiej przyznającym mu kategorię D. Zmiana orzeczenia w zakresie zdolności do służby wojskowej oraz kategorii tej zdolności miała bowiem zasadniczy wpływ na zakres obowiązków strony odnoszących się wymogu pełnienia służby wojskowej. Organ I instancji uznał P. M. za niezdolnego służby wojskowej w czasie pokoju, zaś organ odwoławczy stwierdzając te same schorzenia uznał go jedynie za czasowo niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju, a co za tym idzie dopuścił możliwość odzyskania przez skarżącego zdolności do służby wojskowej. Niewątpliwe orzeczenie wydane przez Wojewódzką Komisję Lekarską niweczyło skutek orzeczenia Powiatowej Komisji Lekarskiej w postaci wyłączenia wobec poborowego obowiązku pełnienia służby wojskowej w czasie pokoju. W rezultacie orzeczenia wydanego przez Wojewódzką Komisję Lekarską wykonanie obowiązku pełnienia przez skarżącego służby wojskowej w czasie pokoju zostało jedynie odsunięte w czasie. W sytuacji gdy skarżący w odwołaniu ubiegał się o zmianę orzeczenia Powiatowej Komisji Lekarskiej poprzez zaliczenie do kategorii E – trwale i całkowicie niezdolny do służby wojskowej, orzeczenie organu odwoławczego wydane w następstwie rozpatrzenia odwołania bezspornie jest dla niego bardziej niekorzystnym rozstrzygnięciem. Powyższe oznacza naruszenie przez organ odwoławczy regulacji zawartej w art. 139 k.p.a.
Dodać jednocześnie należy, że przepis art. 139 k.p.a. in fine przewiduje możliwość odstąpienia od zakazu reformationis in peius, gdy zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny. Powyższe oznacza, że organ odwoławczy może orzec na niekorzyść odwołującego tylko w sytuacji gdy wykaże, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Odstępstwa te mają charakter wyjątków od generalnej zasady niepogarszania sytuacji prawnej strony odwołującej się i nie podlegają wykładni rozszerzającej. Powinny mieć zatem zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych. Rozstrzygając sprawę na niekorzyść strony odwołującej się organ odwoławczy zobowiązany jest szczegółowo wykazać w uzasadnieniu swojej decyzji, że w sprawie wystąpiła przesłanka, o której mowa w art. 139 k.p.a. in fine (por. wyroki WSA: w Olsztynie z 23 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 18/24, w Gliwicach z 14 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1965/23, dostępne w CBOSA).
W zaskarżonym orzeczeniu Wojewódzka Komisja Lekarska nie dokonała oceny, czy zakwestionowane odwołaniem skarżącego orzeczenie Komisji Powiatowej narusza rażąco prawo lub interes społeczny, co upoważniałoby ten organ do wydania orzeczenia na niekorzyść wnoszącego odwołanie. W uzasadnieniu orzeczenia organu II instancji brak jest jakiejkolwiek analizy w tym zakresie, ta dopiero pojawiła się w odpowiedzi na skargę. Niemniej jednak argumentacja organu wskazana na tym etapie nie może zostać uwzględniona przez sąd, albowiem odpowiedź organu na skargę jest pismem procesowym, które nie może uzupełniać zaskarżonego aktu lub czynności (por. m.in. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. prof. R. Hausera i prof. M. Wierzbowskiego, wyd. 5, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2017).
W związku z powyższym stwierdzić należy, iż wydając zaskarżone orzeczenie Wojewódzka Komisja Lekarska naruszyła art. 139 k.p.a, godząc tym samym jedną z fundamentalnych zasad procesowego, tj. zakaz orzekania na niekorzyść strony odwołującej się. W ocenie sądu naruszenie zakazu reformationis in peius zaistniałe w niniejszej sprawie jest nie do zaakceptowania w państwie praworządnym. Każde oczywiste naruszenie wskazanego zakazu, tak jak w sprawie niniejszej, należy traktować jako naruszenie rażące naruszenie prawa. Powyższe uzasadnia stwierdzenie nieważności zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyroki WSA: w Rzeszowie z 19 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 1273/14, w Opolu z 13 września 2007 r. sygn. akt II SA/Op 334/07, dostępne w CBOSA; A. Skóra, Skutki naruszenia zakazu reformationis in peius w postępowaniu administracyjnym, PiP 2002/6, s. 71).
Niezasadny jest natomiast zarzut skargi dotyczący skutecznego cofnięcia w niniejszej sprawie odwołania od orzeczenia Powiatowej Komisji Lekarskiej z 5 marca 2024 r. W myśl art. 127 k.p.a. strona może cofnąć odwołanie przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy. Organ odwoławczy nie uwzględni jednak cofnięcia odwołania, jeżeli prowadziłoby to do utrzymania w mocy decyzji naruszającej prawo lub interes społeczny. W świetle powołanego przepisu cofnięcie odwołania następuje na wniosek strony. Organ ma obowiązek uwzględnić ten wniosek, jeśli strona złoży go przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy, a cofnięcie odwołania nie doprowadzi do utrzymania w mocy decyzji naruszającej prawo lub interes społeczny. Warunkiem skuteczności tej czynności procesowej strony jest dokonanie jej przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy. Rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy wyłącza dopuszczalność cofnięcia odwołania. Fakt, że decyzja organu odwoławczego nie weszła do obrotu prawnego przez jej doręczenie lub ogłoszenie stronie, nie jest wystarczający dla uznania skuteczności tej czynności procesowej (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 19, Warszawa 2024, art. 137).
Przypomnieć należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy 14 czerwca 2024 r. Wojewódzka Komisja Lekarska wydała orzeczenie na skutek odwołania wniesionego przez skarżącego od orzeczenia Powiatowej Komisji Lekarskiej. Orzeczenie to zostało przekazane stronie ustnie na posiedzeniu, które rozpoczęło się o godzinie 9:00, i wpisane zostało do księgi orzeczeń lekarskich wraz z podpisami członków składu orzekającego. W tym samym dniu, po otrzymaniu ustnej informacji o treści orzeczenia organu odwoławczego skarżący za poradnictwem operatora pocztowego złożył oświadczenie o cofnięciu odwołania. Pisemne orzeczenie organu odwoławczego wraz z uzasadnieniem zostało doręczone P. M. 15 lipca 2024 r. W skardze skarżący podniósł, że skoro cofnął odwołanie w tym samym dniu, w którym wydane zostało orzeczenie, to brak podstaw do stwierdzenia bezskuteczności tej czynności procesowej. Ponadto zwrócił uwagę, że zagadnienie skuteczności cofnięcia odwołania po wydaniu decyzji przez organ a przed jej doręczeniem stronie nie kształtuje się jednoznacznie.
W rozpoznawanej sprawie warunkiem skuteczności oświadczenia o cofnięciu odwołania było złożenie takiego oświadczenia przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy. Zauważyć należy, że zgodnie z treścią art. 104 k.p.a. organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji. Natomiast, jak stanowi art. 110 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Wskazany przepis wyraźnie odróżnia fakt wydania decyzji od faktu jej doręczenia lub ogłoszenia. Chwilą wydania decyzji jest nie data doręczenia stronie, lecz data jej sporządzenia. Za datę wydania decyzji administracyjnej i w konsekwencji załatwienie sprawy, należy uznać datę, w której decyzja została zaopatrzona we wszystkie niezbędne elementy dla tej formy działania administracji publicznej (por. wyrok NSA z 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OSK 216/10, LEX nr 672894). Z brzmienia art. 110 § 1 k.p.a. nie wynika, że decyzja niedoręczona lub doręczona nieprawidłowo jest decyzją nieistniejącą w sensie prawnym oraz, że doręczenie decyzji jest równoznaczne z jej wydaniem. W takim przypadku przedmiotowa regulacja prawna pozbawiona byłaby bowiem logicznego i normatywnego sensu. W doktrynie i orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, iż decyzja istnieje w sensie prawnym od dnia jej podpisania przez upoważnioną osobę i tylko istniejąca decyzja może być skutecznie doręczona. Taka decyzja jest decyzją, którą organ wydał. Jest on związany tą decyzją od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia. Wszystkie skutki doręczenia lub ogłoszenia mogą dotyczyć tylko decyzji uprzednio istniejącej, tj. takiej, która nie tylko została sporządzona, lecz także podpisana (por. uchwała SN z 26 września 2000 r., III CZP 29/00, OSNC 2001, nr 2, poz. 25; wyroki WSA w Warszawie: z 10 czerwca 2024 r. sygn. akt V SA/Wa 1123/24 i z 19 marca 2014 sygn. akt II SA/Wa 2081/13, dostępne w CBOSA).
W ocenie sądu w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy skarżący złożył oświadczenie o cofnięciu odwołania po wydaniu orzeczenia przez organ odwoławczy. Orzeczenie o stanie zdrowia ogłoszone ustnie skarżącemu w trakcie posiedzenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej i wpisane do książki orzeczeń lekarskich wraz z podpisami członków składu orzekającego jest rozstrzygnięciem sprawy i wydaniem decyzji przez organ odwoławczy. Nie ma znaczenia, że cofnięcie odwołania nastąpiło tego samego dnia, w którym wydane zostało przedmiotowe orzeczenie, skoro bezspornie czynność ta nastąpiła później na skutek uzyskania przez stronę wiedzy o ww. orzeczeniu. Kwestią nieistotną dla stwierdzenia wydania orzeczenia przez organ odwoławczy jest natomiast czynność doręczenia tego orzeczenia stronie na piśmie wraz z uzasadnieniem, co nastąpiło w późniejszym okresie.
Na marginesie tylko sąd zauważa, że w aktach sprawy znajduje się odwołanie P. M. od orzeczenia Powiatowej Komisji Lekarskiej z 5 marca 2024 r., z którego nie wynika, w jaki sposób oraz w jakiej dacie zostało złożone. Z wyjaśnień złożonych przez organ w toku postępowania sądowoadministracyjnego wynika, że odwołanie to zostało złożone w terminie, bezpośrednio w siedzibie Powiatowej Komisji Lekarskiej Łódź-3. Niemniej jednak nadal brak dowodu potwierdzającego datę i sposób złożenia przedmiotowego odwołania przez stronę, co winno zostać uzupełnione w toku dalszego procedowania rozpoznawanej sprawy przed organami.
Nie jest trafny argument skargi dotyczący braku dowodów o poinformowaniu skarżącego ustnie o treści orzeczenia organu II instancji. W aktach sprawy znajduje się odpis z książki orzeczeń Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej, w którym znajdują się adnotacje dotyczące odwołującego, w tym jego stawiennictwa na posiedzeniu Komisji oraz orzeczenia wydanego na tym posiedzeniu w następstwie rozpatrzenia sprawy. Adnotacje te są opatrzone odpowiednimi pieczęciami oraz podpisami wszystkich członków Komisji. Dokument ten potwierdza, że 14 czerwca 2024 r. odbyło się posiedzenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej, na które skarżącym stawił się osobiście. W tym dniu Komisja przeprowadziła wywiad chorobowy ze skarżącym, dokonała jego badania lekarskiego oraz psychologicznego, a następnie wydała orzeczenie o stopniu zdolności do służby wojskowej, które zostało zakomunikowane stronie obecnej na posiedzeniu.
W związku ze stwierdzeniem naruszenia przez organ odwoławczy zakazu orzekania na niekorzyść odwołującego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. sąd orzekł o stwierdzeniu nieważności zaskarżonego orzeczenia jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa.
eg