I OSK 85/23

Naczelny Sąd Administracyjny2023-05-12
NSAAdministracyjneWysokansa
postępowanie administracyjnestwierdzenie nieważnościbezczynność organuprzewlekłość postępowanianowelizacja KPAdecyzja deklaratoryjnaumorzenie postępowaniaNSAWSA

NSA oddalił skargę kasacyjną Ministra Rozwoju i Technologii, potwierdzając obowiązek organu wydania decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej umorzenie postępowania z mocy prawa na podstawie nowelizacji KPA.

Sprawa dotyczyła skargi na bezczynność Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1969 r. WSA zobowiązał Ministra do rozpatrzenia wniosku, uznając, że umorzenie postępowania z mocy prawa wymaga wydania decyzji deklaratoryjnej. Minister wniósł skargę kasacyjną, kwestionując ten pogląd. NSA oddalił skargę, potwierdzając stanowisko WSA i podkreślając potrzebę wydania decyzji potwierdzającej umorzenie postępowania z mocy prawa dla zapewnienia pewności i bezpieczeństwa prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Ministra Rozwoju i Technologii do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1969 r., uznając, że organ pozostaje w bezczynności. Sąd I instancji przyjął, że umorzenie postępowania z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA wymaga wydania decyzji deklaratoryjnej, a samo poinformowanie strony o umorzeniu nie jest wystarczające. Minister Rozwoju i Technologii wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego, w tym błędną wykładnię art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej oraz art. 105 K.p.a. Skarżący organ argumentował, że umorzenie następuje z mocy prawa i nie wymaga wydania decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, mimo że stanowi o umorzeniu z mocy prawa, nie zwalnia organu z obowiązku wydania aktu o mocy deklaratoryjnej, jakim jest decyzja administracyjna. Taki pogląd jest zgodny z dominującym orzecznictwem i doktryną, a jego celem jest zapewnienie pewności i bezpieczeństwa prawnego. NSA uznał, że WSA prawidłowo stwierdził bezczynność Ministra i zasadnie zobowiązał go do wydania rozstrzygnięcia.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, umorzenie postępowania administracyjnego z mocy prawa wymaga potwierdzenia w formie decyzji deklaratoryjnej, aby zapewnić pewność i bezpieczeństwo prawne.

Uzasadnienie

Przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA, mimo że stanowi o umorzeniu z mocy prawa, nie zwalnia organu z obowiązku wydania aktu o mocy deklaratoryjnej, jakim jest decyzja administracyjna. Jest to zgodne z dominującym orzecznictwem i doktryną.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (8)

Główne

ustawa nowelizująca KPA art. 2 § ust. 2

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 105 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

P.p.s.a. art. 149 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

K.p.a. art. 104 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

P.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Umorzenie postępowania z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA wymaga wydania decyzji deklaratoryjnej. Brak wydania decyzji stwierdzającej umorzenie postępowania oznacza bezczynność organu.

Odrzucone argumenty

Umorzenie postępowania następuje z mocy prawa i nie wymaga wydania decyzji administracyjnej. Organ nie pozostaje w bezczynności, jeśli poinformuje stronę o umorzeniu postępowania z mocy prawa.

Godne uwagi sformułowania

umorzenie postępowania winna w tym przypadku potwierdzać decyzja administracyjna, ale – jak podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 14 grudnia 2022 r. (sygn. akt I OSK 1979/22, LEX nr 3444824) – przepis ten w żadnej części swej dyspozycji nie zwalnia też organu z obowiązku wydania aktu o mocy deklaratoryjnej. Umorzenie postępowania, w oparciu o art. 105 K.p.a. każdorazowo, bez względu na przyczynę, o ile zaistnieją przesłanki prawem przewidziane, winno nastąpić w formie decyzji administracyjnej. konieczność dochowania pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego

Skład orzekający

Monika Nowicka

przewodniczący

Elżbieta Kremer

członek

Aleksandra Łaskarzewska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie konieczności wydawania decyzji deklaratoryjnych w przypadku umorzenia postępowania z mocy prawa na podstawie nowelizacji KPA z 2021 r. oraz interpretacja pojęcia bezczynności organu w takich sytuacjach."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji umorzenia postępowania na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA z 2021 r.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej związanej z nowelizacją KPA i interpretacją pojęcia bezczynności organu, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego.

Czy umorzenie postępowania z mocy prawa zwalnia organ z obowiązku wydania decyzji? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 85/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /sprawozdawca/
Elżbieta Kremer
Monika Nowicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
IV SAB/Wa 338/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-10-05
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1491
art. 2 ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2021 poz 735
art. 105
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 149 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 12 maja 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rozwoju i Technologii od punktu 1 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2022 r., sygn. akt IV SAB/Wa 338/22 w sprawie ze skargi J. P., M. W., G. W., J. W., P. W., M. W., N. G., E. K., M. W., W. W. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 października 2022 r., po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. P., M. W., G. W., J. W., P. W., M. W., N. G., E. K., M. W., W. W. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia - 1. zobowiązał organ do rozpatrzenia wniosku z 8 lipca 2021 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia wydanego przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w B. z 29 marca 1969 r. nr USW.IV-60/5-8/69, w terminie jednego miesiąca od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego wyroku; 2. stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddalił skargę w pozostałym zakresie; 4. zasądził od organu solidarnie na rzecz skarżących kwotę 750 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.
Pismem z 8 lipca 2021 r., które wpłynęło do Ministerstwa Rozwoju, Pracy i Technologii 27 lipca 2021 r., skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności wyżej opisanego orzeczenia z 1969 r. w zakresie odszkodowania. Minister Rozwoju i Technologii pismem z 18 października 2021 r. poinformował wnioskodawców o umorzeniu postępowania z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r. i tym samym o zakończeniu postępowania nieważnościowego. Strony w piśmie z 8 marca 2022 r. wniosły ponaglenie do organu administracji, a w załączeniu pisma z 5 kwietnia 2022 r. wniosły skargę do WSA w Warszawie na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Ministra Rozwoju i Technologii postępowania w sprawie z wniosku skarżących o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1969 r. W skardze zażądano zobowiązania Ministra do rozpatrzenia wniosku z 8 lipca 2021 r. - w terminie jednego miesiąca od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; ustalenie, że bezczynność oraz przewlekłość miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa; przyznanie solidarnie na rzecz skarżących sumy pieniężnej w kwocie 25 000 zł oraz zasądzenie na rzecz skarżących kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych powiększonych o należną opłatę skarbową w kwocie 170 zł. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 8, art. 12, art. 35 § 1 w zw. z art. 37 § 1 K.p.a.
Minister Rozwoju i Technologii – w odpowiedzi na skargę – wniósł o odrzucenie, względnie o oddalenie skargi. Organ podkreślił, że w sprawie zasadnicze znaczenie ma wejście w życie z dniem 16 września 2021 r. przepisów ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491) – dalej jako: ustawa nowelizująca. Po przytoczeniu art. 2 ust. 2 ww. ustawy, organ nadzoru stwierdził, że zbadał - czy istnieją przesłanki skutkujące umorzeniem postępowania w świetle ww. art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej. Organ wskazał, że od daty wydania orzeczenia z 1969 r. i doręczenia go stronom do dnia złożenia wniosku inicjującego postępowanie nadzorcze upłynęło ponad 50 lat. Zatem w związku z zaistnieniem przesłanki z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało zakończone, o czym Ministerstwo poinformowało wnioskodawców pismem z 18 października 2021 r. zgodnie z ogólną zasadą informowania, tj. na podstawie art. 9 K.p.a. W tej sytuacji Minister nie pozostaje w bezczynności ani przewlekłości, a tym bardziej w bezczynności i przewlekłości mającej cechy rażącego naruszenia prawa. Z ostrożności procesowej, gdyby Sąd uznał, że skarga z 5 kwietnia 2022 r. podlega jednak kontroli sądowoaministracyjnej, organ wskazał, że podniesione przez skarżących zarzuty nie znajdują usprawiedliwionych podstaw, zatem skarga winna ulec oddaleniu.
Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie częściowo uwzględnił skargę. W uzasadnieniu podkreślił, że analiza akt sprawy dała podstawy do stwierdzenia zasadności skargi w zakresie bezczynności, a nie w zakresie przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ. Sąd ustalił, że wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1969 r. wpłynął do organu 27 lipca 2021 r. Pierwszą, a zarazem jedyną czynność w sprawie organ podjął 18 października 2021 r., kiedy skierował do skarżących pismo informujące, że postępowanie z wniosku skarżących uległo umorzeniu z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r. Tym samym przedmiotowe postępowanie organ uznał za zakończone. Stojąc na takim stanowisku, po wniesieniu przez skarżących ponaglenia 14 marca 2022 r., organ nie podjął już żadnych czynności w sprawie. Sąd I instancji nie podzielił twierdzenia organu, że postępowanie w sprawie zostało zakończone w związku ze skierowaniem do skarżących informacji zawartej w piśmie z 18 października 2021 r. i dlatego skarga na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przedmiotowego postępowania powinna podlegać odrzuceniu. W orzecznictwie i doktrynie obowiązuje bowiem zasada domniemania załatwiania spraw w formie decyzji administracyjnej. Takiego obowiązku nie uchyla przepis prawa stanowiący, że postępowanie ulega umorzeniu z mocy prawa. Istnienie takiej normy prawa oznacza, że wydana na jej podstawie decyzja będzie miała jedynie charakter deklaratoryjny. Przesłanki do umorzenia postępowania mogą wymagać przeprowadzenia postępowania dowodowego i być przedmiotem sporu. Organ jest zatem zobowiązany zbadać, czy przesłanki te zostały spełnione w danym postępowaniu, a jeżeli uzna, że skutek w postaci umorzenia postępowania nieważnościowego z mocy prawa wystąpił, ma obowiązek wydać decyzję o umorzeniu postępowania, jako skonkretyzowany akt stosowania prawa w sprawie indywidualnej. W przeciwnym razie strona postępowania zostaje pozbawiona możliwości kontroli prawidłowości umorzenia postępowania zarówno w postępowaniu administracyjnym - odwoławczym, jak i w postępowaniu sądowoadministracyjnym - skargowym.
W oparciu o powyższe Sąd I instancji przyjął, że w dacie orzekania (5 października 2022 r.) Minister nie rozpoznał sprawy, tym samym należało stwierdzić, że pozostaje w bezczynności. W tej sytuacji, WSA zobowiązał Ministra Rozwoju i Technologii do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku z 8 lipca 2021 r. Uznał też termin miesiąca od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy za wystarczający do oceny całokształtu materiału dowodowego, jednocześnie rozsądny dla zaprzestania naruszenia prawa skarżących do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
WSA wskazał, że postępowanie nieważnościowe w sprawie, od dnia złożenia wniosku (wniesienie 23 lipca 2021 r., wpływ do organu 27 lipca 2021 r.). do dnia wydania wyroku (5 października 2022 r.), trwa czternaście miesięcy. W zakres tego okresu wchodzi jednak okres ustawowo przewidziany na załatwienie sprawy, czyli niepozostawania w zwłoce organu (w przypadku sprawy okres dwóch miesięcy) oraz okres od 18 października 2021 r. do 5 października 2022 r., czyli ponad jedenastu miesięcy, kiedy to organ pozostawał w przeświadczeniu definitywnego zakończenia sprawy prowadzonej na wniosek skarżących w trybie nieważnościowym. W ocenie Sądu I instancji, wykazana zwłoka organu nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa. W kontrolowanej sprawie można zarzucić organowi, że nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 K.p.a., ale przez większą część okresu bezczynności pozostawał w przeświadczeniu, że sprawa została zakończona na drodze administracyjnej. Zatem brak jakichkolwiek działań i dalsze przekraczanie terminu do załatwienia sprawy przypadające po dniu 18 października 2021 r. wynikały wyłącznie z błędnej interpretacji przepisów prawa przez organ i niesłusznego przekonania o tym, że sprawa została zakończona. W świetle powyższego stanu zwłoki z jakim mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie i postawy Ministra nie można ocenić jako niedających się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa.
Powyższe również zadecydowało o nieuwzględnieniu żądania skarżących w zakresie przyznania od organu na ich rzecz sumy pieniężnej, tym samym o oddaleniu skargi w powyższym zakresie.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku w części dotyczącej punktu 1 wywiódł Minister Rozwoju i Technologii. Zaskarżonemu orzeczeniu organ zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego, tj.:
a) art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej w zw. z art. 105 § 1 w zw. z art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000) przez błędną wykładnię polegającą na niewłaściwym uznaniu, że przepis prawa stanowiący, że postępowanie ulega umorzeniu z mocy prawa, którym w niniejszej sprawie jest art. 2 ust. 2 nowelizacji KPA, nie uchyla obowiązku zakończenia sprawy administracyjnej wydaniem decyzji administracyjnej, podczas gdy z treści art. 2 ust. 2 nowelizacji KPA wynika jednoznacznie, że umorzenie postępowania następuje z mocy prawa po zaistnieniu obiektywnych, wskazanych w tym przepisie przesłanek a zarazem brak jest podstawy prawnej w nowelizacji KPA, jak i samym KPA do wydania decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej ten skutek;
b) art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, przez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że organ powinien umorzyć postępowanie (w formie decyzji), które wcześniej uległo umorzeniu z mocy samego prawa;
c) art. 104 § 1 K.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że wystarczającą podstawę do wydania decyzji administracyjnej potwierdzającej umorzenie z mocy prawa postępowania stanowi obowiązująca w doktrynie i orzecznictwie zasada domniemania załatwiania spraw w formie decyzji administracyjnej oraz potrzeba zapewnienia stronom postępowania możliwości kontroli instancyjnej oraz sądowoadministracyjnej działalności organu, podczas gdy brak jest przepisu mogącego stanowić podstawę do wydania takiej decyzji, co jest wynikiem celowego działania ustawodawcy, natomiast organy administracji publicznej są zobowiązane do działania na podstawie przepisów prawa;
2) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. poprzez sformułowanie nieprzekonującego uzasadnienia (kluczowej dla sprawy) oceny o konieczności wydania decyzji administracyjnej potwierdzającej umorzenie postępowania na mocy art. 2 ust. 2 nowelizacji KPA i nieodniesienie się do obszernego uzasadnienia stanowiska organu zawartego w odpowiedzi na skargę;
b) art. 3 § 1 w zw. z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, poprzez:
- wadliwą kontrolę działania Ministra Rozwoju i Technologii dokonaną z pominięciem całokształtu okoliczności sprawy, z których wynikało, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w B. z dnia 29 marca 1969 r., znak USW.IV-60/5-8/69 w części dotyczącej odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni 601 m2 zostało umorzone z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, z dniem 16 września 2021 r., a więc z tym dniem zostało zakończone, o czym organ poinformował w piśmie z dnia 18 października 2021 r.;
- uchylenie się przez Sąd od rozpoznania istoty sprawy, tj. od oceny, na podstawie akt sprawy i stanowiska organu zawartego w odpowiedzi na skargę oraz w piśmie z dnia 13 października 2021 r., czy zaistniały okoliczności wskazane w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, powodujące skutek w postaci umorzenia postępowania nadzorczego z mocy prawa;
c) art. 149 § 1 pkt 1 i 3 P.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, poprzez uwzględnienie skargi na bezczynność i niezasadne zobowiązanie organu do wydania decyzji kończącej postępowanie w sytuacji, gdy postępowanie w sprawie objętej skargą na bezczynność i przewlekłość uległo umorzeniu z mocy prawa, z dniem 16 września 2021 r., a więc w dacie orzekania przez Sąd było już zakończone;
d) art. 141 § 4 w zw. z art. 153 P.p.s.a. poprzez sformułowanie w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia wiążącej organ oceny prawnej o konieczności wydania decyzji administracyjnej w sprawie, która uległa umorzeniu z mocy prawa na skutek ziszczenia się przesłanek wskazanych w art. 2 ust. 2 nowelizacji KPA, która to ocena spowoduje wydanie przez organ decyzji administracyjnej bez istniejącej w obowiązujących przepisach podstawy prawnej.
W oparciu o powyższe zarzuty Minister wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej pkt 1 i oddalenie skargi, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej pkt 1 i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a w każdym przypadku – o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.,), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zasadniczy problem w niniejszej sprawie sprowadzał się do oceny skutków nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego, dokonanej ustawą z dnia 11 sierpnia 2021 r. Sąd Wojewódzki przesądził bowiem o bezczynności Ministra upatrując jej przyczyn w niewłaściwej interpretacji przepisu art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r." o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 1491; dalej jako: "ustawa nowelizująca"), skutkującej tym, że organ ograniczył swoje działania do skierowania do stron pisma informującego o umorzeniu postępowania w związku z wejściem w życie ww. ustawy nowelizującej, podczas gdy umorzenie postępowania w warunkach objętych działaniem wskazanego przepisu wymagało wydania decyzji deklaratoryjnej na podstawie art. 105 K.p.a.
Przystępując do rozstrzygnięcia tej kwestii wskazać należy, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Przepis ten wprowadza zatem unormowanie, zgodnie z którym w określonej w nim sytuacji - z mocy prawa - dochodzi do umorzenia prowadzonego postępowania administracyjnego z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. poz. 1491), czyli z dniem 16 września 2021 r. Wprawdzie przy tym w w/w przepisie nie jest powiedziane expressis verbis, iż umorzenie postępowania winna w tym przypadku potwierdzać decyzja administracyjna, ale – jak podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 14 grudnia 2022 r. (sygn. akt I OSK 1979/22, LEX nr 3444824) – przepis ten w żadnej części swej dyspozycji nie zwalnia też organu z obowiązku wydania aktu o mocy deklaratoryjnej. Umorzenie postępowania, w oparciu o art. 105 K.p.a. każdorazowo, bez względu na przyczynę, o ile zaistnieją przesłanki prawem przewidziane, winno nastąpić w formie decyzji administracyjnej. Podobnie, jak rozpatrzenie wniosku o stwierdzenie nieważności, każdorazowo winno zakończyć się wydaniem, jednej z przewidzianych ustawą Kodeks postępowania administracyjnego, decyzji.
Dodać w tym miejscu trzeba, że tego rodzaju pogląd jest przyjmowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym w zdecydowanie przeważającej mierze i podziela go również skład orzekający. Uzasadnieniem bowiem stanowiska, w myśl którego zwrot: "Postępowanie administracyjne (...) umarza się z mocy prawa", jakim posługuje się w/w art. 2 pkt 2 ustawy nowelizującej, wymaga potwierdzenia odpowiednim aktem – decyzją administracyjną lub wyrokiem sądu opartym na art. 145 § 3 P.p.s.a., jest konieczność dochowania pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego (vide np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 10 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 716/22, z dnia 4 października 2022 r. sygn. akt I OSK 1250/22, z dnia 11 października 2022 r. sygn. akt I OSK 1602/2021, z dnia 19 października 2022 r. sygn. akt I OSK 1546/22, dnia 8 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 1548/22, z dnia 9 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 1284/22, z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 1845/22, z dnia 18 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 1862/22, z dnia 24 listopada 2022 r. I OSK 1869/22 oraz z dnia 1 grudnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1995/22 i z dnia 14 grudnia 2022 r. I OSK 1979/22).
Analogiczny zresztą pogląd jest wyrażany w doktrynie, w której akcentuje się, że "Postępowania administracyjne niezakończone ostateczną decyzją lub postanowieniem, które w myśl art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. zostały umorzone z mocy prawa, organ prowadzący postępowanie musi formalnie "zamknąć" wydaniem "orzeczenia" (...), czyli musi wydać w tej materii deklaratoryjną decyzję administracyjną." (vide np.: W. Chróścielewski, "Wątpliwości dotyczące rozwiązań przyjętych w nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego z 2021 r. odnoszących się do przedawnienia stwierdzenia nieważności decyzji", ZNSA 2021, nr 5, s. 9-26).
Okoliczność natomiast, że niektóre osoby, pełniące funkcje publiczne, zajmują inne stanowisko niż to, które przyjmuje orzecznictwo, nie miało w tym przypadku skuteczności prawnej, zaś fakt, iż – jak podnosił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor - planowana jest w przyszłości zmiana Kodeksu postępowania administracyjnego wyłączająca możliwość wydawania decyzji w takich przypadkach, jaki wystąpił w niniejszej sprawie, przemawia właśnie za prawidłowością przyjętą przez Sąd I instancji wykładni prawa. Jeśli bowiem z obecnie istniejącego unormowania prawnego miałoby wynikać, to co sugeruje skarżący organ, to planowana zmiana przepisów nie byłaby konieczna.
Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, nie można również zrównywać sposobu regulowania zagadnień prawnomaterialnych z unormowaniami procesowymi. O ile bowiem te pierwsze przyznają określonym podmiotom stosowne prawa (lub nakładają na nie pewne obowiązki) w zależności od woli (w danym przypadku) ustawodawcy, to przepisy procesowe zawsze stanowią dla stron (a przynamniej powinny stanowić) gwarancje realizacji przyznanych im prawem materialnym w danym przypadku uprawnień.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, słusznie przyjmując, że postępowanie w sprawie nie zostało zakończone w związku ze skierowaniem do skarżących informacji zawartej w piśmie z 18 października 2021 r. W konsekwencji zasadnie stwierdził bezczynność Ministra Rozwoju i Technologii przy rozpoznawaniu wniosku skarżących o stwierdzenie nieważności orzeczenia wydanego przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w B. z 29 marca 1969 r. nr USW.IV-60/5-8/69. W momencie orzekania przez Sąd I instancji (5 października 2022 r.) sprawa nie została bowiem zakończona wydaniem aktu lub dokonaniem czynności kończących postępowanie, dlatego też w pkt 1 zaskarżonego wyroku Sąd prawidłowo zastosował art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a. i zobowiązał organ do rozpoznania wniosku skarżących w terminie w terminie jednego miesiąca od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego wyroku.
Mając powyższe na uwadze zarzuty naruszenia art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej (1a), art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej (1b), art. 104 § 1 K.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej (1c), a także art. 149 § 1 pkt 1 i 3 w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej (2c) należało uznać za niezasadne.
Niezasadne też okazały się zarzuty procesowe wskazujące na naruszenie art. art. 3 § 1 w zw. z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a. Zgodnie z art. 3 § 1 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis ten zatem ma wyłącznie charakter ustrojowy a wydanie wyroku, niezgodnego z oczekiwaniem skarżącego organu, nie mogło być utożsamiane z uchybieniem powołanej normie. Nie ma bowiem żadnych podstaw do przyjęcia, iż Sąd Wojewódzki nie dokonał w niniejszym przypadku takiej kontroli albo, że ocenę swoją oparł na innym kryterium niż zgodność zaskarżonej decyzji z prawem. Na zasadzie art. 133 § 1 P.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (...). Również i w tym przypadku skład orzekający nie dostrzegł wystąpienia istotnego uchybienia w/w normie. Nic nie wskazywało bowiem na to, że Sąd I instancji oparł swoje orzeczenie na innym materiale dowodowym, niż ten który wynikał z akt przedmiotowej sprawy, albo, ze nie uwzględnił dowodów, mających w niej znaczenie dla rozstrzygnięcia. Należy również stwierdzić, że uzasadnienie Sądu I instancji spełnia wymogi art. 141 § 4 P.p.s.a., w tym zawiera prawidłowe wskazania co do dalszego postępowania przez organ w tej sprawie, biorąc pod uwagę także dyspozycję przepisu art. 153 P.p.s.a. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd I instancji jest odmienne od prezentowanego przez autora skargi kasacyjnej nie oznacza, że takie uzasadnienie nie odpowiada wymogom ustawowym określonym w art. 141 § 4 P.p.s.a.
Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI