I OSK 845/21

I OSK 845/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-02-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /przewodniczący/
Maciej Dybowski
Zygmunt Zgierski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Gd 596/20 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2021-01-27
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 65
art. 112 ust.2, art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 5 pkt 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 182 § 2, art. 183 § 1 i 2, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: NSA Maciej Dybowski NSA Zygmunt Zgierski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Gd 596/20 w sprawie ze skargi B.J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2020 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za zajęcie przez Skarb Państwa nieruchomości oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 27 stycznia 2021 r. oddalił skargę B.J. na decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2020 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za zajęcie przez Skarb Państwa nieruchomości.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Decyzją z [...] września 1956 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w D. zezwoliło Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w D. na objęcie m.in, części parceli nr [...] o powierzchni 5 992 m2, położonej w G. pomiędzy ul. [...] i torem kolejowym, wpisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w G., G. tom III karta 37. W decyzji tej wskazano, że objęcie nieruchomości może nastąpić pod warunkiem uprzedniego dokonania przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. szczegółowego opisu nieruchomości oraz innych ustaleń niezbędnych dla określenia odszkodowania.
Orzeczeniem z [...] grudnia 1960 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w D. orzekło o wywłaszczeniu części nieruchomości o powierzchni 5 992 m2, wpisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w G.– tom III, karta 37, część parceli nr [...]. Rozstrzygnięcie to zostało sprostowane postanowieniem z [...] stycznia 1961 r. w ten sposób, że zamiast część parceli nr [...] wskazano, że orzeczenie dotyczyło części parceli nr [...]. Kolejnym postanowieniem z [...] września 1973 r. ponownie sprostowano orzeczenie z [...] grudnia 1960 r., wskazując, że zamiast 5 592 m2, wpisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w G.– Tom III karta 37, część parceli nr [...] powinno być 2 427 m2 położonej w G. przy ul. [...] i [...] nr [...] wpisanej w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego w G. wykaz 37 G. parcele nr [...] i [...].
Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzją z [...] lipca 1961 r. utrzymała w mocy orzeczenie z [...] grudnia 1960 r.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, decyzją z [...] kwietnia 2000 r. stwierdził, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w D. z [...] grudnia 1960 r. zostało wydane z naruszeniem prawa w części dotyczącej działki nr [...] (która zgodnie z wyciągiem z wykazu zmian gruntowych powstała w 1973 r. w wyniku podziału działki nr [...]), natomiast w pozostałej części stwierdził nieważność orzeczenia.
Po rozpoznaniu wniosku Zarządu Miasta G. o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, decyzją z [...] lipca 2000 r. utrzymał ją w mocy.
Wyrokiem z 12 marca 2002 r., sygn. akt I SA 1654/00, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę na powyższą decyzję.
Decyzją z [...] sierpnia 2006 r. Wojewoda [...] stwierdził, że działka nr [...] (obecnie oznaczona nr [...]) o powierzchni 112 m2, zajęta pod drogę gminną, z dniem 1 stycznia 1999 r. przeszła z mocy prawa na własność Gminy Miasta G. Z tego tytułu, na podstawie decyzji Prezydenta Miasta D., wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej z [...] października 2011 r., zostało przyznane osobom uprawnionym odszkodowanie w łącznej kwocie 151 170 zł.
Działka nr [...] o powierzchni 676 m2, która powstała z podziału działki nr [...] (obecnie nr [...]) została sprzedana przez spadkobierców byłych właścicieli na podstawie umowy z [...] kwietnia 2013 r. na rzecz G. sp. z o.o sp.k. w S.
Pismem z 20 sierpnia 2019 r., M.P. – następczyni prawna pierwotnej właścicielki spornej nieruchomości – wystąpiła do Prezydenta Miasta G., o ustalenie i wypłatę odszkodowania za zajęcie przez Skarb Państwa nieruchomości stanowiącej dawne działki o numerach [...] i [...] o łącznej powierzchni 2 427 m2 (obecnie działki o numerach [...], [...] oraz [...]) za okres od 1 stycznia 1952 r. do czasu, kiedy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w D. Urząd Spraw Wewnętrznych z [...] grudnia 1960 r. stało się ostateczne, wskazując, że odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zajęcia tej nieruchomości. Analogiczne wnioski złożyli pozostali następcy prawni pierwotnej właścicielki.
Organ decyzją z [...] października 2019 r. umorzył postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania. W uzasadnieniu wskazał, że ustalony stan sprawy wskazuje, że nie została wydana decyzja orzekająca o zajęciu nieruchomości objętych wnioskami stron. Oznacza to, że nie zaistniało w sprawie władcze pozbawienia prawa własności lub posiadania nieruchomości, które są niezbędnymi przesłankami do prowadzenia postępowania o przyznania odszkodowania.
Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z [...] maja 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że odszkodowanie za zdarzenia wskazane we wniosku pojawiło się w przepisach dopiero na gruncie obecnie obowiązującej ustawy. Zaznaczył, że na gruncie przepisów obowiązujących w okresie, za który odszkodowania domagano się we wniosku, zajęcie nieruchomości wymagało wydania odrębnego aktu, podczas gdy w sprawie tej nie doszło do wydania takiego aktu. Podkreślił, że przed [...] września 1956 r. decyzja o objęciu nieruchomości nie mogła zostać wydana, ponieważ dopiero w tej dacie zawiadomiono o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Dodatkowo Wojewoda wskazał, że dawne działki nr [...] i [...] nie znajdowały się w granicach terenu, który został objęty rozstrzygnięciem z [...] września 1956 r., oraz wywiódł, że w związku z decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] kwietnia 2000 r. uznać należy, że nigdy nie doszło do wywłaszczenia działek nr [...] (dawniej nr [...]) i nr [...] (dawniej nr [...]). Pierwsza z ww. działek przeszła z mocy prawa na własność Gminy Miasta G., co potwierdziła decyzja Wojewody [...] z [...] sierpnia 2006 r. W stosunku do tej działki decyzją z [...] października 2011 r. Prezydent Miasta D., wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, orzekł o ustaleniu za nią odszkodowania. Z kolei działkę nr [...] (poprzednio [...]), spadkobiercy byłej właścicielki sprzedali na mocy aktu notarialnego z [...] kwietnia 2013 r. G. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w S. Organ wyjaśnił także, że w stosunku do działki nr [...] (poprzednio nr [...]) toczy się obecnie postępowanie o ustalenie odszkodowania za jej wywłaszczenie.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z decyzją ją poprzedzającą.
Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił złożoną skargę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w toku postępowania nie stwierdzono, żeby w okresie, którego dotyczy wniosek, zostało wydane orzeczenie dotyczące zajęcia spornej nieruchomości, co oznacza, że ówcześni właściciele nie zostali pozbawieni posiadania ani własności tych nieruchomości. W konsekwencji zdaniem Sądu brak dowodów na zajęcie działek powoduje, że brak jest podstaw rozważania kwestii uprawnienia do przyznania odszkodowania. Sąd podkreślił, przy tym, że postępowanie w przedmiocie ustalenia odszkodowania jest nierozerwalnie związane z aktem objęcia bądź ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Sąd odnotował także, że skarżąca domagała się odszkodowania za okres rozpoczynający się 1 stycznia 1952 r., podczas gdy pierwszy akt dotyczący wywłaszczenia części spornej nieruchomości pochodzi z 1956 r. Zaznaczył też, że obecne działki [...] i [...] nie zostały wywłaszczone, a w stosunku do działki [...] toczy się postępowanie o ustalenie odszkodowania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości i wnosząc o uwzględnienie skargi albo przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:
1) art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65), dalej: ugn, w zw. z art. 128 ust. 1 ugn w zw. z art. 112 ust. 2 ugn, a także z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, przez oddalenie skargi, pomimo że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania polegającym na nieuzasadnionym przyjęciu, że art. 129 ust 5 pkt 3 ugn ma zastosowanie tylko w sytuacji pozbawienia albo ograniczenia prawa własności w drodze decyzji administracyjnej, podczas gdy ma on również zastosowanie do wywłaszczenia w ujęciu szerokim, o którym mowa w art. 21 ust 2 Konstytucji RP;
2) art. 151 ppsa w zw. z art 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 105 § 1 kpa przez oddalenie skargi, pomimo że zaskarżona decyzja Wojewody [...] została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, polegającym na utrzymaniu w mocy decyzji organu i instancji umarzającej postępowanie, w sytuacji, gdy organ administracji powinien uchylić zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i orzec co do istoty sprawy;
3) art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 133 § 1 ppsa w zw. z art. 134 § 1 ppsa przez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku polegające na:
a) braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionych przez skarżącą zarzutów dotyczących problematyki tzw. wywłaszczeń faktycznych, w tym braku jakiegokolwiek ustosunkowania się do tych zarzutów;
b) braku należytego sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku, ograniczające się w zasadzie do powtórzenia stanu faktycznego sprawy;
c) braku rozważań na temat problematyki prawnej art. 112 ust. 2 ugn;
d) nieuzasadnionym przyjęciu, że skarżąca domaga się "odszkodowania za zajęcie nieruchomości", podczas gdy zarówno w odwołaniu, jak i w skardze wyraźnie podkreślano, że właściciele nieruchomości, stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania, zostali ograniczeni, a de facto pozbawieni w wykonywaniu całej triady uprawnień właścicielskich – prawa do posiadania rzeczy; prawa do używania i pobierania pożytków oraz prawa do dysponowania rzeczą, co w konsekwencji doprowadziło do powstania swoistego "gołego prawa", które stało się prawem bezprzedmiotowym i w praktyce pozbawionym wartości majątkowej;
4) art. 151 ppsa w. z art. 135 ppsa w zw. z art. 133 § 1 ppsa w zw. z art 141 § 4 ppsa w zw. z art. 106 § 3 ppsa w zw. z art. 7 kpa w zw. z art 8 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa, polegające na:
a) błędnej ocenie przez Sąd pierwszej instancji zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji przyjęciu, że w sprawie nie ma dowodów, że właściciele, zostali pozbawieni prawa posiadania, a także prawa własności nieruchomości, stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania;
b) przyjęciu, że z akta sprawy wskazują, że działki [...] i [...] (stanowiące obecnie działki nr [...], [...] i [...]) nie zostały wywłaszczone na mocy decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w D. na skutek jej sprostowania;
5) art. 151 ppsa w zw. z art. 112 ust. 2 ugn przez ich błędną wykładnię, skutkującą przyjęciem, że w niniejszej sprawie nie nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości w rozumieniu art. 112 ust. 2 ugn, podczas gdy z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że w stosunku do nieruchomości, stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania, podjęto czynności faktyczne, które pozbawiły właścicieli całej triady uprawnień właścicielskich;
6) art 151 ppsa w zw. z art. 21 ust. 2 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego w Paryżu w dniu 20 marca 1952 r., a ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r., przez odmowę przyznania skarżącej prawa do odszkodowania, podczas gdy w zaistniałym stanie faktycznym doszło do rzeczywistego pozbawienia prawa własności.
Uzasadniając powyższe zarzuty, skarżąca podniosła, że zajęcie spornych nieruchomości nastąpiło co najmniej 1 stycznia 1952 r. Argumentowała, że wywłaszczenie nieruchomości powinno być traktowane szeroko – również jako faktyczne, tj. bez wydania decyzji, władcze pozbawienie właściciela własności lub posiadania nieruchomości. Skarżąca zarzuciła także, że Sąd pierwszej instancji pominął dowody w postaci pozwolenia na budowę z 15 maja 1951 r. wraz z technicznym opisem projektu, zdjęć lotniczych z 1953 r. oraz lat 1955-1956, a także oświadczenia K.S. wskazujące na zajęcie spornej nieruchomości w celu budowy bloku mieszkalnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że rozpoznawana sprawa dotyczy żądania ustalenia odszkodowania, gdyż wedle twierdzeń skarżącej doszło do faktycznego zajęcia nieruchomości w latach 1952-1961.
Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie przez Sąd I instancji art. 129 ust 5 pkt 3 ugn przez przyjęcie, że przepis ten ma zastosowanie tylko w sytuacji pozbawienia albo ograniczenia prawa własności w drodze decyzji administracyjnej, podczas gdy ma on również zastosowanie do wywłaszczenia w ujęciu szerokim, o którym mowa w art. 21 ust 2 Konstytucji RP;
Należy wskazać, że stosownie do treści art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.
Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych przepis ten nie zawęża podstaw prawnych, na jakich może dojść do pozbawienia praw do nieruchomości, co pozwala brać pod uwagę szeroki zakres przypadków ale nie jest on jednocześnie normą upoważniającą bezpośrednio do wydania aktu o odszkodowaniu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 4107/18, czy z 8 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 632/21).
Przepis art. 129 ust. 5 ugn ma charakter procesowy, a nie materialnoprawny. Nie jest samoistną podstawą do ustalenia odszkodowania, ale materialnoprawny obowiązek ustalenia odszkodowania musi wynikać z odrębnych i obowiązujących podstaw prawnych, zwłaszcza w przypadkach ujętych w art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przepis ten stanowi podstawę do przyznania odszkodowania za już dokonane pozbawienie prawa do nieruchomości i tym samym może być on stosowany do spraw zaszłych, w których doszło do pozbawienia prawa do nieruchomości bez ustalonego odszkodowania. Przepis ten "uaktualnia" regulacje prawne, które przewidywały przyznanie odszkodowania za odjętą nieruchomość, a do wydania aktu o odszkodowaniu nie doszło. Obowiązek ustalenia odszkodowania musi wynikać z odrębnych podstaw prawnych, zatem ustalenie odszkodowania może nastąpić, jeżeli przepisy prawa przewidują i przewidywały przyznanie odszkodowania za określony sposób lub formę pozbawienia praw do nieruchomości. W każdym przypadku należy zatem ocenić, czy pozbawienie prawa przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nastąpiło w takiej formie prawnej lub przy zastosowaniu takiej instytucji prawnej, która znajduje odzwierciedlenie w obecnie obowiązującej formie przejmowania praw do nieruchomości na cel publiczny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2021 r., sygn. I OSK 2011/20).
Stosownie do treści art. 19 ust. 1 zd. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., na podstawie którego to aktu wydana została decyzja z dnia 20 września 1956 r., na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie prezydium wojewódzkiej rady narodowej zezwoli na objęcie nieruchomości, co do której wszczęte zostało postępowanie wywłaszczeniowe, niezwłocznie po dokonaniu ustaleń, niezbędnych do określenia odszkodowania. Oczywiście zezwolenia na objęcie nieruchomości dokonanego decyzją z 20 września 1956 r. nie można utożsamiać z orzeczeniem wywłaszczeniowym (art. 21 dekretu).
Zgodnie natomiast z ust. 3 art. 19 tego dekretu, jeżeli w wyniku postępowania nie zostanie wydane orzeczenie o wywłaszczeniu, prezydium (...) na wniosek właściciela zarządzi przywrócenie mu posiadania nieruchomości, objętej na podstawie ust. 1. Właścicielowi przysługuje odszkodowanie za okres, w którym był pozbawiony posiadania. Zatem przepis ust. 3 przewidywał możliwość przyznania właścicielowi odszkodowania za okres, w którym był pozbawiony posiadania, ale tylko w sytuacji, jeżeli w wyniku postępowania nie doszło do wydania orzeczenia o wywłaszczeniu. Decyzją z dnia 12 grudnia 1960 r. orzeczono o wywłaszczeniu jedynie działki [...], która powstała z działki [...] (o czym poniżej).
Pozbawienie prawa do nieruchomości (wywłaszczenie) bez odszkodowania, to jednak tylko jedna z przesłanek określonych w art.129 ust. 5 pkt 3 ugn. Z przepisu tego wynika jeszcze jeden warunek, a mianowicie aby obowiązujące obecnie przepisy przewidywały ustalenie odszkodowania. W tej części przepis ma wyraźnie charakter blankietowy, nakazując wskazanie normatywnej podstawy do ustalenia odszkodowania w obowiązującym stanie prawnym.
Według skarżących kasacyjnie takim przepisem jest obecnie art.128 ugn. Skarżąca zarzuca dysponowanie przez Skarb Państwa przedmiotową nieruchomością od 1952 r. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza jednak, aby w stosunku do przedmiotowych działek zostało wydane jakiekolwiek orzeczenie dotyczące ich zajęcia przed [...] grudnia 1960 r.
Nawet ewentualne dysponowanie przez Skarb Państwa przedmiotową nieruchomością nie może być uznane za wywłaszczenie w rozumieniu art. 128 ust. 1 ugn rodzące obowiązek odszkodowania, a to ze względu na definicję wywłaszczenia zawartą w art. 112 ust. 2 tej ustawy Zgodnie z tą definicją wywłaszczenie ograniczone jest do odjęcia prawa w trybie decyzyjnym, zatem w drodze aktu indywidualnego. Stosownie bowiem do art. 112 ust. 2 ugn wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Ponadto ustawodawca dał jednoznacznie wyraz swojej woli, co do zastosowania przepisów dotyczących odszkodowań – a zatem również do zarzucanego w skardze kasacyjnej przepisu art. 128 ugn – do spraw nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31). Art. 128 ugn stanowi pierwszy przepis Rozdziału 5 Działu III ugn. Na mocy art. 216 ust. 2 pkt 1 ugn do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy na podstawie art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy Rozdziału 6 działu III ugn "Zwrot wywłaszczonych nieruchomości". Ustawodawca nie przewidział natomiast odpowiedniego zastosowania przepisów Rozdziału 5 działu III ugn (w tym art. 128 ugn) "Odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości" do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.
Ważne też jest to, na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający w sprawie sygn. akt I OSK 632/21 skargę kasacyjną B.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 października 2020 r., sygn. akt II SA/Gd 553/20, oddalającego m. in. jej skargę w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Otóż NSA podzielił te ustalenia, z których wynikało, iż Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w D. postanowieniem z dnia [...] września 1973 r. sprostowało orzeczenie z dnia [...] grudnia 1960 r. w ten sposób, że: "zamiast 5592 m², wpisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w G. - Tom III karta 37 część parceli nr [...], winno być 2427 m² położonej w G. przy ul. [...] i [...] Nr [...] wpisanej w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego w G. wykaz 37 G. parcele nr [...] i [...]". Jak wynika z opinii biegłego geodety A.R. z [...] marca 2009 r., po dokonanym w 1973 r. sprostowaniu decyzji z [...] grudnia 1960 r., nieruchomość o powierzchni 5592 m² nie jest tożsama z nieruchomością o powierzchni 2427 m². Obecne działki nr: [...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz części działek o obecnych numerach: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] nie przeszły na własność Skarbu Państwa w drodze wywłaszczenia na podstawie orzeczenia o wywłaszczeniu z [...] grudnia 1960 r., czy też jakiegokolwiek innego orzeczenia o ich wywłaszczeniu. Zatem po dokonanym w 1973 r. sprostowaniu decyzji z [...] grudnia 1960 r. wywłaszczono, jak to wyżej podniesiono, jedynie działkę nr [...], która powstała z działki nr [...]. W aktach sprawy znajduje się decyzja Wojewody [...] z [...] maja 2018 r. ustalająca odszkodowanie za powyższą działkę nr [...] ( obecnie nr [...]) o pow. 639 m² w wysokości 2 150 000 zł. Nie mógł mieć zatem, w stosunku do tej działki, przepis ust. 3 art. 19 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. Natomiast działka [...] nie znajdowała się w granicach terenu o pow. 5992 m² (powierzchnię sprostowano na 2427 m²), a więc nie podpadała pod decyzję z 20 września 1956 r. Przeszła ona z mocy prawa (art. 73 ustawy z 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną) na własność Gminy Miasta G. i decyzją Prezydenta Miasta D. orzeczono o odszkodowaniu za tę nieruchomość na rzecz wnioskodawców.
Pozostałe działki o nr [...],[...],[...], [...],[...],[...] oraz części działek o obecnych numerach [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]nie przeszły na własność Skarbu Państwa w drodze wywłaszczenia na podstawie orzeczenia o wywłaszczeniu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zaprezentowano pogląd, iż doszło do władczego pozbawienia prawa do nieruchomości, o czym świadczą m. in. zdjęcia lotnicze. Jak przesądził to Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanej powyżej sprawie I OSK 632/21, skoro prawo rzeczowe przysługujące skarżącej nie zostało odjęte w wyniku wywłaszczenia, to nie aktualizuje się podstawa do ustalenia odszkodowania w trybie prawa administracyjnego.
Odnosząc się z kolei do zarzutów związanych z naruszeniem art. 151 w zw. z art. 135 w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 106 § 3 ppsa w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa oraz art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 4 ppsa należy wskazać, że zgodnie z art. 141 § 4 ppsa uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analizując zaskarżony wyrok pod tym kątem, stwierdzić należy, że zawiera on wszystkie elementy wymagane zacytowanym przepisem. Również wyjaśnienie podstawy prawnej zawiera stanowisko Sądu w zakresie możliwości przyznania odszkodowania za faktyczne zajęcie nieruchomości przed jej wywłaszczeniem.
Nie sposób uznać za trafną argumentację autora skargi kasacyjnej wskazującej, że akta sprawy nie wskazują, że dawne działki [...] i [...] nie zostały wywłaszczone. Kwestia ta została już bowiem rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 marca 2002 r., sygn. akt I SA 1654/00, wiążącym na podstawie art. 170 ppsa nie tylko strony postępowania i sąd, który wydał to rozstrzygnięcie, ale także inne sądy i organy państwowe.
Dodatkowo należy stwierdzić, że kwestia ewentualnego wywłaszczenia wskazanych powyżej działek orzeczeniem z 1960 r. nie ma rzeczywistego wpływu na rozpoznawaną sprawę, gdyż jak podkreślano to powyżej, dotyczy ona faktycznego pozbawienia faktycznego władania nieruchomością w latach 1952-1961. W rozpoznawanej sprawie możliwość ponownego badania kwestii wywłaszczenia wskazanych powyżej działek jest prawnie niedopuszczalna.
Reasumując, zasadnie uznał Sąd I instancji, iż postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania skarżącej.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w sentencji.
Jednocześnie w myśl art. 182 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.