I OSK 844/06

I OSK 844/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-04-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-06-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Izabella Kulig - Maciszewska
Marek Stojanowski
Zbigniew Rausz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Bd 558/04 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2004-09-30
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Rausz (spr.) Sędziowie sędzia NSA Izabella Kulig -Maciszewska sędzia NSA Marek Stojanowski Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 27.04.2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 30 września 2004 r. sygn. akt II SA/Bd 558/04 w sprawie ze skargi S. A. i T. W. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 września 2004 r. (sygn. akt II SA/Bd 558/04) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] Nr [...] oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Starosta [...] decyzją z dnia [...], na podstawie art. 105 § 1 kpa w związku z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 z późn. zm.), umorzył postępowanie dotyczące zwrotu na rzecz skarżących S. A. i T. W. nieruchomości KW 67290, stanowiącej działkę oznaczoną w ewidencji gruntów nr: 28/23, 28/24, 35, 42/4, 43, 44, 47/22, 47/23, 47/33, 47/34, 47/35, 59, 60/9, 60/10, 60/18, 211/8, 211/9, 211/10, 211/11, 211/12, 211/14, 211/19, 211/20, 211/21, 211/22, 211/26, nieruchomości KW 66682 stanowiącej działki: 133, 153, nieruchomości KW 110739 stanowiącej działki: 41/4, 42/3, nieruchomości KW 107514 stanowiącej działki: 28/3, 28/10, nieruchomości KW 107388 stanowiącej działkę 28/5, nieruchomości KW 107476 stanowiącej działkę nr 28/6, nieruchomości KW 107516 stanowiącej działkę nr 28/9, nieruchomości KW 114834 stanowiącej działkę nr 211/13, nieruchomości KW 106441 stanowiącej działkę nr 60/5, nieruchomości KW 57699 stanowiącej działkę nr 199, nieruchomości KW 57393 stanowiącej działkę 57, nieruchomości KW 61674 stanowiącej działkę nr 56, nieruchomości KW 85315 stanowiącej działkę nr 37, nieruchomości KW 59662 stanowiącej działkę nr 169, nieruchomości KW 107533 stanowiącej działkę nr 28/11 – wszystkie działki położone w obrębie 337 oraz nieruchomość KW 25071 stanowiącej działkę nr 175 obrębu 341 położonych w [...] pomiędzy ul. [...] a [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przepisy art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. z 2001 r. Dz. U. Nr 46, poz. 543 ze zm.) stanowią jednoznacznie, iż o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ubiegać się może poprzedni właściciel lub jego spadkobierca. Poprzedni właściciel A. T. zmarł w dniu 4 grudnia 1991 r., a spadkobiercami jego zostali na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Bydgoszczy Z. T. oraz A. T. po 1/2 części i tylko te osoby mogły domagać się skutecznie zwrotu wykupionej nieruchomości. Wyżej wymienieni spadkobiercy jednak umową notarialną zawartą w dniu 7 lipca 1997 r., zbyli spadek po A. T. na rzecz S. A. i T. W., którzy – zdaniem organu rozpatrującego sprawę – nie mogą zostać uznani jako osoby uprawnione do żądania zwrotu nieruchomości wywłaszczonej. Stanowisko takie podzielił również Sąd Najwyższy w orzeczeniu III CKN 520/00, który uznał, iż skoro art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wśród osób uprawnionych do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie wymienia "następcy prawnego poprzedniego właściciela", ograniczając krąg podmiotów uprawnionych do "poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy", to nie może budzić wątpliwości, że wynikające z art. 136 ust. 3 ww. ustawy uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie może być przeniesione na osobę trzecią w drodze czynności prawnej.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazali, że postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wszczęli w 1997 r. spadkobiercy właściciela nieruchomości, a później prowadzili je ich następcy prawni w drodze sukcesji uniwersalnej z racji zawarcia ze spadkobiercami w 1997 r. umowy zbycia spadku (1053 kc). W tym czasie obowiązywał w zakresie materii prawnej dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn. Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.), który uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (lub jej części) przyznawał poprzedniemu właścicielowi lub jego następcy prawnemu. Zaskarżona decyzja rażąco narusza więc – zdaniem skarżących – instytucję praw nabytych i zasadę nieretroakcji, uznaną za ogólną zasadę porządku prawnego w państwie prawnym.
Wojewoda Kujawsko-Pomorski, decyzją z dnia [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję wskazując, iż bezprzedmiotowość prowadzonego postępowania wynika z braku legitymacji skarżących do wystąpienia z roszczeniem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i wydania decyzji co do istoty. Podkreślił, iż wśród osób uprawnionych do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie wymienia następcy prawnego poprzedniego właściciela, ograniczając krąg podmiotów uprawnionych, do poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy. Wynikające z tego przepisu uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części nie może być – zdaniem Wojewody, przeniesione na osobę trzecią w drodze czynności prawnej, a w poprzednio obowiązującym stanie prawnym dla skuteczności przeniesienia na rzecz osoby trzeciej tego uprawnienia, konieczna była zgoda Skarbu Państwa (właściwej jednostki samorządu terytorialnego).
W skardze na tę decyzję, podnosząc zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy, przez niewłaściwe zastosowanie art. 509 kc, a także przez błędną wykładnię art. 136 ust. 3 in princ. ustawy o gospodarce nieruchomościami, skarżący domagali się jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi wskazano, iż następstwo prawne skarżących ma charakter sukcesji uniwersalnej i że decyduje o tym zawarta przez nich umowa zbycia spadku z dnia 7 lipca 1997 r., z mocy której skarżący pod tytułem ogólnym – wstąpili we wszystkie prawa i obowiązki zbywców spadku (art. 1053 kc). Oznacza to, że skarżący jako nabywcy spadku są uprawnieni do podejmowania tych działań, które mogli podjąć spadkobiercy poprzedniego właściciela. Skarżący zatem byli i są uprawnieni do żądania zwrotu nieruchomości. Podkreślono, że art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w znowelizowanym brzmieniu (zmiany dokonano ustawą z 7 stycznia 2000 r. o zmianie... – Dz. U. Nr 6, poz. 70), może dotyczyć jedynie tej czynności prawnej, której przedmiotem jest uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (lub jej części) wyłącznie dokonanej po zmianie treści tego przepisu. Ustawa o gospodarce nieruchomościami, w zakresie tej normy prawnej nie dopuszcza bowiem odstępstwa od zasady nieretroakcji. Odmienna interpretacja naruszałaby także instytucję praw nabytych. Godziłoby to w zasady porządku prawnego w państwie prawnym, jakim – według konstytucji – jest nasz kraj.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, uchylając zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą zważył, iż podstawą materialnoprawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej do sądu decyzji administracyjnej są przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o nieruchomościach. Zgodnie z przepisem art. 136 ust. 3 tej ustawy, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, zawiadamiając o tym właściwy organ.
Skarżący w drodze umowy notarialnej zawartej w dniu 7 lipca 1997 r. nabyli po połowie spadek po A. T. od jego spadkobierców Z. T. i A. T. W wyniku zawarcia tej umowy doszło do sukcesji uniwersalnej (1053 kc) – skarżący wstąpili bowiem w prawa i obowiązki zbywców oraz w całą ich sytuację prawną jako spadkobierców (por. uchwała SN z 15 października 1968 r. III CZP 96/68, OSN 1969, nr 4, poz. 64). Należy wobec tego traktować ich tak, jakby byli spadkobiercami, co oznacza że mają prawo nadal występować w sprawie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, jako osoby uprawnione, w myśl art. 136 ust. 3 ustawy o nieruchomościach. Ponadto wskazać należy, iż skarżący nabyli spadek w 1997 r., pod rządami poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn. Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.), kiedy to art. 69 ust. 1 tej ustawy wymieniał jako osoby uprawnione do występowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych. Wtedy też skarżący uzyskali zwrot części wywłaszczonych nieruchomości decyzją ostateczną Wojewody Bydgoskiego z dnia 14 września 1998 r. nr GKKN-III-7221-1/58/98. Nie ma wobec tego wątpliwości, że stosunek prawny rozumiany jako uprawnienie skarżących do wystąpienia o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, uzyskane w drodze nabycia spadku, został ostatecznie ukształtowany pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie więc z zasadą, iż norma prawna nie ma mocy wstecznej (lex retro non agit), nie może dojść do zmiany tego stosunku prawnego nową normą prawną, zwłaszcza gdy nie zawiera ona przepisów dopuszczających odstępstwa od zasady nieretroakcji (por. uchwała SN – połączonych Izb Cywilnej i Administracyjnej III AZP 4/85, OSNC 1987, nr 4, poz. 46). Reasumując, należy stwierdzić, że przede wszystkim organy administracji publicznej obu instancji rozpoznając niniejszą sprawę naruszyły przepisy prawa materialnego - art. 136 ust. 3 ustawy o nieruchomości, przez błędną jego wykładnię, co miało wpływ na wynik sprawy. Skutkować to musiało uchyleniem obu decyzji zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).
Skargę kasacyjną na powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 30 września 2004 r. złożyło Miasto [...], wnosząc o jego uchylenie w całości, rozpoznanie sprawy na zasadzie art. 188 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i oddalenie skargi.
Pełnomocnik skarżącego oparł skargę kasacyjną na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.), niewłaściwe zastosowanie zasady nieretroakcji i naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) polegające na niewłaściwym jego zastosowaniu, tj. na przesłankach wynikających z art. 174 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Jak wskazano w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, zwrócić należy uwagę, że art. 69 ust. 1 uprzednio obowiązującej ustawy o gospodarce gruntami (...) stanowił, iż "Nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na mecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu". Uprawnionym do żądania zwrotu nieruchomości wywłaszczonej był zatem jej poprzedni właściciel lub jego następca prawny, tj. osoba, która nabyła prawa i obowiązki właściciela czy spadkobiercy pod tytułem ogólnym sukcesji uniwersalnej – np. spadkobrania, nabycia spadku, jak również singularnej, tj. ważnej umowy cesji.
Pod rządem obecnie obowiązującego przepisu, art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, krąg podmiotów uprawnionych do wystąpienia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej został z woli ustawodawcy ograniczony do poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy. Skoro doszło do zmiany treści przepisu w takim zakresie, to nie może budzić wątpliwości, że uprawnienie wynikające z cyt. przepisu art. 136 ust. 3 nie może być przeniesione na osobę trzecią w drodze czynności prawnej (por. postanowienie SN z 27 lutego 2002 r. sygn. akt III CKN 520/00, OSNC 2003, nr 2, poz. 26), także więc w drodze czynności prawnej pod tytułem ogólnym.
Błędna jest wykładnia Sądu odwoławczego, że nabywców spadku należy traktować tak, jakby byli spadkobiercami, co oznacza, że mają prawo nadal występować w sprawie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, bowiem w wyniku zawarcia umowy zbycia spadku doszło do sukcesji uniwersalnej i wstąpili oni w prawa i obowiązki spadkobierców oraz w całą ich sytuację prawną jako spadkobierców. W przywołanej dla potwierdzenia tej tezy uchwale SN z 15 października 1968 r. sygn. akt III CZP 96/68 (aczkolwiek podjętej na tle całkowicie innego stanu prawnego i faktycznego) Sąd Najwyższy stwierdza: "Na skutek zbycia spadku, udziału lub jego części nabywca wstępuje w prawa i obowiązki spadkowe zbywcy (...). Sytuacja nabywcy spadku lub jego części nie staje się przez to ani lepsza, ani gorsza od sytuacji spadkobiercy, który zbył spadek lub jego część. Umowa zbycia kształtuje jednak nowy stan materiałnoprawny. Nabywca bowiem w takim zakresie, w jakim nabył spadek lub jego część, staje się następcą generalnym zbywcy, inaczej mówiąc – nabywca wstępuje w ogół praw i obowiązków spadkobiercy". Nabywca spadku jest zatem bez wątpienia następcą prawnym spadkobiercy, co jednakże nie czyni go samym spadkobiercą poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości i nie daje uprawnień zarezerwowanych przez ustawodawcę wyłącznie dla spadkobiercy. Art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami należy w tym wypadku traktować jako lex specialis, który wyklucza w tym przypadku stosowanie art. 1053 kc. Ograniczenie kręgu osób uprawnionych do występowania z żądaniem zwrotu nieruchomości wywłaszczonych wyłącznie do właściciela lub jego spadkobiercy było intencją ustawodawcy, zatem cyt. przepis art. 136 ust. 3 nie może być odczytywany w sposób rozszerzający.
Nie można również zgodzić się z twierdzeniem Sądu odwoławczego, jakoby nabycie spadku w roku 1997, tj. pod rządami ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (...) skutkowało tym, że został wówczas ostatecznie ukształtowany stosunek prawny rozumiany jako uprawnienie do wystąpienia o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, uzyskane w drodze nabycia spadku i zgodnie z zasadą, iż norma prawna nie ma mocy wstecznej (lex retro non agit), nie może dojść do zmiany tego stosunku prawnego nową normą prawną, zwłaszcza gdy nie zawiera ona przepisów dopuszczających odstępstwa od zasady nieretroakcji.
W przywołanej dla potwierdzenia tej tezy uchwale połączonych Izb Cywilnej i Administracyjnej sygn. akt III AZP 4/85 wyrażono pogląd przeczący tej tezie: "Brak zasad ogólnych prawa administracyjnego powoduje, że niekiedy przy jego wykładni niezbędne jest sięganie do przepisów z innych dziedzin prawa, np. prawa cywilnego, i stosowanie ich w razie konieczności w drodze analogii. Niezbędne jest także – o czym mowa wyżej – stosowanie ogólnych i powszechnie uznanych zasad tworzenia i wykładni prawa. Do kategorii przepisów. które mogą być przydatne przy wykładni prawa administracyjnego w zakresie obowiązywania normy w czasie, należy zaliczyć art. 3 kc, w którym wyrażona została zasada, w myśl której norma prawna nie ma mocy wstecznej (lex retro non agit). Wspomniany przepis, potwierdzający powszechnie uznaną przez naukę prawa zasadę nieretroakcji, dopuszcza pewne wyjątki. Mianowicie nową ustawę należy stosować z mocą wsteczną, gdy to wynika z jej celu lub brzmienia. W polskim systemie prawnym ustawodawca może (z wyjątkiem prawa karnego) dokonać regulacji z przełamaniem powyższej zasady, a także ustalić, iż od pewnego momentu istniejące skutki prawne zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie nowej ustawy będą regulowane (od momentu wejścia jej w życie) przez tę nową ustawę" (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, wyd. II). Bez wątpienia przepisem intertemporalnym regulującym omawianą kwestię jest przepis art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z jego treścią sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Zarówno decyzja Starosty [...] z dnia [...], jak i utrzymująca ją w mocy decyzja Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] wydane zostały pod rządami przepisów powołanej wyżej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Brak jest zatem podstaw, by uwzględniały stosunki prawne ukształtowane pod rządami przepisów wcześniejszych w sposób z nią sprzeczny. Podkreślić należy, że ustalanie uprawnień strony postępowania na podstawie derogowanego przepisu narusza ogólną zasadę praworządności stosowania prawa przez organy administracji publicznej, określoną w art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego. W tym ujęciu i praworządność oznacza zgodność z normami prawa obowiązującego.
Z treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) wynika, że naruszenie prawa materialnego uzasadni uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia tylko wtedy, gdy miało to wpływ na wynik sprawy. Ustawodawca nie precyzuje, co należy rozumieć przez naruszenie prawa "mające wpływ na wynik sprawy". Przyjmuje się, że brak takiego wpływu wystąpi w sytuacji, gdy nawet w wypadku prawidłowego zastosowania prawa materialnego treść decyzji lub postanowienia byłaby taka sama. Sąd odwoławczy sprawując w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej winien ograniczyć się do zbadania, czy nie naruszyły one prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zważywszy, iż w niniejszej sprawie, z uwagi na wyżej wykazany brak legitymacji wnioskodawców do żądania zwrotu nieruchomości, nie mogło toczyć się dalsze postępowanie administracyjne, nie może też zapaść rozstrzygnięcie inne niż o jego umorzeniu, a złożona skarga na decyzje organów administracji nie powinna być przez Sąd odwoławczy uwzględniona. Wyrok odmienny narusza powołany przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze powyższe, należy uznać, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, niewłaściwe zastosowanie zasady nieretroakcji i naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to przesłanki stanowią podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 174 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z uwagi na fakt, iż w sprawie nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, spełnione został przesłanki określone art. 188 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i możliwe jest uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewoda Kujawsko-Pomorski wniósł o jej uwzględnienie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyli także S. A. oraz T. W., wnosząc o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Dokonując oceny zasadności skargi kasacyjnej wniesionej przez Miasto [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 30 września 2004 r., o którym wyżej mowa, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Z. T. i A. T. spadkobiercy A. T., złożyli 16 maja 1997 r. wniosek o zwrot części nieruchomości, którą A. T. zbył na rzecz Skarbu Państwa umową notarialną zawartą w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W toku postępowania wszczętego ich wnioskiem Z. T. i A. T. umową notarialną z 7 lipca 1997 r. Rep. A. Nr 3807/1997 zbyli cały przypadający im po A. T. spadek na rzecz S. A. i T. W. Nabywcy pismem z 4 sierpnia 1997 r. powiadomili organ prowadzący postępowanie w przedmiocie zwrotu nieruchomości, że jako następcy prawni A. T. (którzy wstąpili w prawa i obowiązki jego spadkobierców) w rozumieniu art. 69 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości podtrzymują złożony przez Z. T. i A. T. 16 maja 1997 r. wniosek o zwrot nieruchomości z modyfikacjami zawartymi w tym przepisie. Miało to miejsce pod rządami ww. ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, której art. 69 ust. 1 stanowił, że nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego. Przepis ten miał zastosowanie również do nieruchomości nabytych przez Państwo w trybie przewidzianym w art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Za następcę prawnego b. właściciela, o którym mówi art. 69 ust. 1 cyt. ustawy z 29 maja 1985 r. – uprawnionego do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości – uważano nie tylko osobę, która weszła w prawa i obowiązki poprzednika prawnego w drodze tzw. sukcesji uniwersalnej, czyli pod tytułem ogólnym (jak np. dziedziczenie, nabycie spadku lub udziału w spadku) ale też osobę, która nabyła uprawnienie do żądania zwrotu nieruchomości w drodze umowy czyli przejścia prawa w drodze sukcesji syngularnej.
Tak więc następca prawny byłego właściciela mógł uprawnienie do żądania zwrotu nieruchomości wywłaszczonej uzyskać np. w ramach nabycia spadku – wówczas wchodziło ono w skład spadku, na który składały się prawa i obowiązki majątkowe zmarłego właściciela – mógł też uprawnienie takie – ale wówczas tylko to uprawnienie – uzyskać w drodze umowy cywilnoprawnej.
Identyczne uregulowanie co do podmiotów uprawnionych do żądania zwrotu wywłaszczonych nieruchomości zawierała w art. 136 ust. 3 obowiązująca od 1 stycznia 1998 r. ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami wskazując, że są nimi poprzedni właściciel lub jego następca prawny. S. A. i T. W., którzy spadek po A. T. nabyli w lipcu 1997 r. uzyskali pod rządami ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości uprawnienie do żądania zwrotu nieruchomości i w tymże roku realizowali je wstępując do toczącego się w tym przedmiocie postępowania administracyjnego w charakterze stron, uprawnienie takie mieli także w oparciu o przepisy ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, której przepisy w tej materii miały zgodnie z art. 233 w rozpoznawanej sprawie zastosowanie. Sytuacji ich w tym względzie nie zmieniała dokonana ustawą z 7 stycznia 2000 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw (Dz. U. Nr 6, poz. 70) nowelizacja powołanego art. 136 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r., która – od 15 lutego 2000 r. – wprowadziła w miejsce następców prawnych b. właściciela jego spadkobierców jako – jedynie uprawnionych oprócz b. właściciela – uprawnionych do zgłoszenia żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. S. A. i T. W. są – jak zaznaczono – nabywcami spadku po A. T. (w skład którego wchodziło uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości). Zgodnie z art. 1053 kc nabywca spadku (lub udziału w spadku) wstępuje (w zakresie objętym umowa zbycia) w prawa i obowiązki spadkobiercy.
Jeśli więc co innego nie wynika z treści umowy – a z aktu notarialnego z 7 lipca 1997 r. o zbyciu spadku po A. T. nie wynika – nabywca uzyskuje wszelkie korzyści i przejmuje wszelkie obciążenia związane z dziedziczeniem jako sukcesją uniwersalną. Jest charakterystyczne dla tego rodzaju następstwa, że wszystkie prawa i obowiązki dotychczasowego podmiotu przechodzą na nowy podmiot jednocześnie i łącznie, bez potrzeby dokonywania – w stosunku do każdego z tych praw i obowiązków – szczególnych czynności, które w braku sukcesji ogólnej byłyby dla ich przeniesienia niezbędne. Oznacza to, że nabywcę spadku w zakresie wynikających z niego uprawnień należy w obrocie prawnym traktować jak spadkobiercę, a więc mającego – jak w tym przypadku – legitymację do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości.
Za chybiony zatem uznać należy zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przez zaskarżony wyrok art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał prawidłowej wykładni tego przepisu.
Z tych względów na podstawie art. 184 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzeczono jak w sentencji.