I OSK 843/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi S.O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która utrzymała w mocy decyzję ZUS o zmianie wysokości świadczenia wychowawczego na dziecko Z.O. przyznanego na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Zmiana wynikała z ustalenia, że opieka nad dzieckiem jest sprawowana naprzemiennie przez oboje rodziców, co zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, skutkuje przyznaniem świadczenia w wysokości połowy należnej kwoty każdemu z rodziców. Organy uznały, że skarżący nie poinformował ZUS o wyroku sądu rodzinnego orzekającym o opiece naprzemiennej, co stanowiło podstawę do zmiany wysokości świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił obie decyzje, stwierdzając, że zmiana wysokości świadczenia wychowawczego na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ma charakter konstytutywny i działa wyłącznie na przyszłość (ex nunc). Ponieważ okres, którego dotyczyła zmiana (od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.), już się zakończył, a świadczenia zostały wypłacone, organy nie mogły zmienić ich wysokości z mocą wsteczną. Sąd podkreślił, że w takiej sytuacji, jeśli świadczenie zostało pobrane nienależnie, organ powinien wszcząć odrębne postępowanie w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W związku z tym, że sprawa dotyczyła świadczeń już skonsumowanych, sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS i umorzył postępowanie administracyjne.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że decyzje administracyjne dotyczące świadczeń o charakterze ciągłym, które zostały już wypłacone, nie mogą być zmieniane z mocą wsteczną. Podkreślenie skutku ex nunc decyzji zmieniających prawo do świadczeń.
Dotyczy świadczeń o charakterze ciągłym, gdzie okres świadczeniowy już się zakończył, a świadczenie zostało wypłacone. Nie wyklucza postępowania w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia.
Zagadnienia prawne (2)
Czy decyzja o zmianie wysokości świadczenia wychowawczego, wydana na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, może dotyczyć okresów, za które świadczenie zostało już wypłacone?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, decyzja o zmianie wysokości świadczenia wychowawczego ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc (na przyszłość), nie może zatem dotyczyć okresów, za które świadczenie zostało już skonsumowane.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na utrwalonym orzecznictwie, zgodnie z którym decyzje zmieniające prawo do świadczenia działają na przyszłość. Zmiana wysokości świadczenia wychowawczego nie może być stosowana wstecz do okresów, za które świadczenie zostało już wypłacone, nawet jeśli ujawniły się okoliczności wpływające na jego wysokość.
Czy wyrok sądu rodzinnego orzekający o powierzeniu władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom i wskazujący na miejsce zamieszkania dziecka u ojca, bez wyraźnego użycia terminu 'opieka naprzemienna', może być podstawą do ustalenia opieki naprzemiennej w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w sytuacji braku wyraźnego zwrotu 'opieka naprzemienna', organ ma obowiązek samodzielnie ocenić, czy zapisy orzeczenia sądowego odpowiadają charakterowi opieki naprzemiennej, która cechuje się równym podziałem obowiązków i zmianą miejsca zamieszkania dziecka.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że nawet jeśli wyrok rozwodowy nie zawiera dosłownego sformułowania 'opieka naprzemienna', to jego treść, w tym ustalenie harmonogramu opieki nad dzieckiem przez oboje rodziców w porównywalnych okresach, może wypełniać dyspozycję art. 5 ust. 2a ustawy, jeśli faktycznie opieka jest sprawowana naprzemiennie.
Przepisy (29)
Główne
u.p.p.w.d. art. 5 § 2a
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
W przypadku opieki naprzemiennej obojga rodziców, kwota świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującej za dany miesiąc.
u.p.p.w.d. art. 27 § 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Możliwość zmiany lub uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego; decyzja działa ze skutkiem ex nunc.
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1576
k.p.a. art. 135
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 145 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 145 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 572
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1267
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 935
Pomocnicze
u.p.p.w.d. art. 4 § 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p.w.d. art. 4 § 2
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p.w.d. art. 13a § 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p.w.d. art. 20 § 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Obowiązek niezwłocznego informowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia.
u.p.p.w.d. art. 25 § 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Podstawa prawna zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
u.p.p.w.d. art. 25 § 2
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p.w.d. art. 25 § 6
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Termin 2 lat na wydanie decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia.
u.p.p.w.d. art. 28 § 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 1
Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 2
p.p.s.a. art. 3 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 111 § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzja o zmianie wysokości świadczenia wychowawczego ma skutek ex nunc i nie może dotyczyć okresów już skonsumowanych.
Odrzucone argumenty
Organy miały prawo zmienić wysokość świadczenia wychowawczego z mocą wsteczną z uwagi na zmianę sytuacji rodzinnej i obowiązek informowania o niej.
Godne uwagi sformułowania
zmiana lub uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego [...] ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, tj. z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji. • W trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie podlega zatem zmianie lub uchyleniu prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane, czyli świadczenie w całości pobrane.
Skład orzekający
Michał Zbrojewski
przewodniczący-sprawozdawca
Robert Adamczewski
członek
Marcin Olejniczak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że decyzje administracyjne dotyczące świadczeń o charakterze ciągłym, które zostały już wypłacone, nie mogą być zmieniane z mocą wsteczną. Podkreślenie skutku ex nunc decyzji zmieniających prawo do świadczeń."
Ograniczenia: Dotyczy świadczeń o charakterze ciągłym, gdzie okres świadczeniowy już się zakończył, a świadczenie zostało wypłacone. Nie wyklucza postępowania w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia wychowawczego i kluczowej kwestii proceduralnej dotyczącej skutków decyzji administracyjnych w czasie. Jest to istotne dla wielu rodziców i praktyków prawa administracyjnego.
“Świadczenie wychowawcze: Czy ZUS może cofnąć pieniądze, które już dostałeś?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.