I OSK 839/13

I OSK 839/13 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2014-08-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-04-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jan Paweł Tarno
Jolanta Rajewska /przewodniczący/
Przemysław Szustakiewicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
IV SA/Gl 750/11 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2012-11-22
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 174 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
Dz.U. 2013 poz 267
art. 9, art. 7, art. 8, art. 35 § 3, art. 36, art. 64 § , art. 35 § 5
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rajewska, Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Julia Chudzyńska, po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 listopada 2012 r. sygn. akt IV SA/Gl 750/11 w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 22 listopada 2012 r., sygn. akt IV SA/GI 750/11, oddalił skargę W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2011 r, nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.LJ. z 2009 r. Nr 1, poz. 7, ze zm.), Burmistrz Gminy i Miasta [...] orzekł o obowiązku zwrotu przez W. K. - dłużnika alimentacyjnego, należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla N. K. za okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r., w wysokości 2 540,46 zł wraz z ustawowymi odsetkami.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że decyzją Burmistrza Gminy i Miasta [...] z dnia [...] września 2009 r" nr [...], ze względu na niewywiązywanie się W. K. z obowiązków alimentacyjnych wobec córki (N. K.) i stwierdzenia bezskuteczności prowadzonej w tym zakresie egzekucji, zostało jej przyznane prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. w wysokości 250,00 zł miesięcznie.
W odwołaniu z dnia 1 lutego 2011 r. W. K. zakwestionował wydaną decyzję, wskazując na okoliczności związane z trudną sytuacją zdrowotną, osobista oraz materialną.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Dokonując analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy, organ uznał, że zachodziły podstawy do orzeczenia wobec strony, w trybie określonym w art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, o obowiązku zwrotu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń dla N. K. Jednocześnie Kolegium, mając na względzie argumenty podnoszone przez W. K. w odwołaniu, wskazało na przepis art. 30 ust. 2 tej ustawy,
Sygn. akt I OSK 839/13
umożliwiający umorzenie zobowiązań dłużnika alimentacyjnego, jak również odroczenie terminu ich płatności albo rozłożenie na raty.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach W. K. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia albo o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, przywołując argumentację analogiczną do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w skardze wskazano, że mogą one zostać rozpatrzone w postępowaniu dotyczącym umorzenia przedmiotowych należności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w wyroku oddalającym skargę, wskazał, że zaskarżona decyzja o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń powstałych w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, została podjęta na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów {Dz.U. z 2009 r. Nr 1 , poz. 7, ze zm., dalej: ustawa).
Zgodnie z powołanym przepisem, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie natomiast do ust. 2 tego artykułu, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W ocenie Sądu, analiza postanowień art. 27 ust. 1 ustawy prowadzi do konkluzji o przyjęciu przez ustawodawcę konstrukcji aktu związanego dla orzekania o obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń. Istota aktu związanego wyraża się w tym, że ustawodawca, wiążąc pewien skutek prawny z zaistnieniem stanu faktycznego, określonego w hipotezie normy prawnej, przesądza jednoznacznie o treści tego aktu. Nie mają przy tym znaczenia jakiekolwiek inne okoliczności sprawy, niż wskazane wyraźnie przez ustawodawcę.
W rozpatrywanej sprawie, co nie budzi wątpliwości Sądu w świetle ustaleń poczynionych w trakcie postępowania wyjaśniającego oraz wyjaśnień i zarzutów
Sygn. akt I OSK 839/13
podnoszonych przez skarżącego, stan faktyczny sprawy odpowiada stanowi hipotetycznemu, o jakim mowa w art. 27 ust. 1 ustawy. Na podstawie decyzji Burmistrza Gminy i Miasta [...] z dnia [...] września 2009 r, ze względu na niewykonywanie obowiązku alimentacyjnego przez W. K., zostały przyznane córce skarżącego – N. K., świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. w wysokości 250 zł miesięcznie. Świadczenia te były wypłacane osobie uprawnionej. Co za tym idzie, zachodziły podstawy prawne oraz faktyczne do podjęcia zaskarżonej decyzji.
Sąd wyjaśnił, że poza przedmiot prowadzonego postępowanie wykraczał problem umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego. W postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ust. 1 ustawy nie ma podstaw do badania sytuacji osobistej i majątkowej dłużnika alimentacyjnego, bądź jego możliwości spłaty zobowiązania. Kwestia ta wymaga wyjaśnienia dopiero w odrębnym postępowaniu prowadzonym w trybie art. 30 ust. 2 ustawy, zainicjowanym przez dłużnika alimentacyjnego, po wydaniu decyzji o zwrocie należności. W myśl tego przepisu umorzenie należności, jak i odroczenie terminu ich płatności albo rozłożenie na raty, może nastąpić jedynie na wniosek dłużnika w sytuacji, kiedy przemawia za tym jego sytuacja dochodowa i rodzinna. O umorzeniu zaległości rozstrzyga zatem również organ właściwy wierzyciela, wydając w tej sprawie decyzję administracyjną (art. 30 ust. 3 ustawy), ale decyzja ta ma już charakter uznaniowy i jest wydawana w postępowaniu wszczynanym na wniosek strony. Z tych względów zarzuty podnoszone w skardze, odnoszące się w istocie rzeczy do sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, nie mogły zostać przez Sąd uwzględnione.
Zdaniem Sądu, mając powyższe na uwadze w rozpoznawanej sprawie nie można organom zarzucić naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, stąd skarga nie zasługiwała na uwzględnienie - zatem stosownie do regulacji art. 151 P.p.s.a. skargę należało oddalić.
Od powyższego wyroku W. K. wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1. art. 35 § 3 K.p.a. w zw. z art. 36 K.p.a. poprzez załatwienie sprawy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w terminie przekraczającym miesiąc od dnia
Sygn. akt I OSK 839/13
otrzymania odwołania skarżącego, przy jednoczesnym nie zawiadomieniu skarżącego o przyczynie zwłoki i nie wskazanie nowego terminu, poprzez rozpoznanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze odwołania skarżącego w dniu 28 marca 2011 r., w sytuacji gdy odwołanie wpłynęło do organu dnia 10 lutego 2011 r;
2. art. 9 K.p.a, poprzez jego niezastosowanie i nie zamieszczenie w decyzji
Burmistrza Gminy i Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2010 r.
pouczenia o przysługującemu skarżącemu prawie do złożenia wniosku o umorzenie
jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie
z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na
raty, i tym samym uniemożliwienie skarżącemu uzyskanie korzystnej dla siebie
decyzji, przy jednoczesnym narażeniu go na koszty i stres związany z prowadzeniem
kolejnego postępowaniem administracyjnego;
3. art. 7 K.p.a. w zw, z art. 8 K.p.a., poprzez wydanie decyzji w sprawie zwrotu przez
dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu
alimentacyjnego osobie uprawnionej z dnia [...] grudnia 2010 r., bez zaznajomienia
się z decyzją Burmistrza Gminy i Miasta [...] z dnia [...] września 2009 r.,
którą przyznano prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a tym samym
dokonanie ustaleń co do wysokości należności podlegającej zwrotowi bez
zapoznania się z decyzją leżącą u podstaw powstania owej należności.
Na podstawie art. 176 w zw. z 185 § 1 P.p.s.a., skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, która nie została opłacona w całości ani w części
W złożonej odpowiedzi na skargę kasacyjną, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a.,
Sygn. akt I OSK 839/13
przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] orzekającą o obowiązku zwrotu przez W. K. -dłużnika alimentacyjnego, należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla N. K. za okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r., w wysokości 2 540,46 zł wraz z ustawowymi odsetkami.
W myśl art. 174 P.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie: 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie niniejszej skarżący kasacyjnie – W. K. oparł skargę kasacyjną na podstawie naruszenia przepisów postępowania, tj, art. 35 § 3 K.p.a. w zw. z art. 36 K.p.a., art. 9 K.p.a. i art. 7 K.p.a. w zw. z art. 8 K.p.a.
Kwestią natury formalnej wymagającą przypomnienia jest to, że w orzecznictwie sądowym podstawa kasacyjna z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. wywołuje kontrowersje. Dotyczą one przede wszystkim tego, czy w przepisie tym chodzi wyłącznie o naruszenie prawa procesowego stosowanego przez Sąd I instancji, to znaczy naruszenie przepisów P.p.s.a. czy także o naruszenie przepisów K.p.a. stosowanych przez organy administracji, a ocenianych przez Sąd. W uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I OPS 4/05, przyjęto, że naruszenie przepisów postępowania może odnosić się zarówno do przepisów regulujących postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jak i do przepisów regulujących postępowanie przed organami administracji publicznej. Ponadto, biorąc także pod uwagę uchwałę pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, Naczelny Sąd Administracyjny był uprawniony i zobowiązany do merytorycznego rozpoznania również tak sformułowanych zarzutów, jak w rozpatrywanej skardze kasacyjnej.
Pomimo, że jak już z powyższego wynika, zarzuty wskazane w podstawach skargi kasacyjnej dotyczą naruszenia przepisów postępowania - Kodeksu
Sygn. akt I OSK 839/13
postępowania administracyjnego, to wpierw należało przytoczyć stosowny przepis prawa materialnego, który był podstawą wydanych w rozpoznawanej sprawie decyzji, ponieważ jego prawidłowa wykładnia ma zasadnicze znaczenie dla oceny zasadności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów procedury administracyjnej, Przepis ten wyznacza także konieczny do jego prawidłowego zastosowania zakres i kierunki postępowania wyjaśniającego.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.LJ. z 2009 r. Nr 1 , poz. 7, ze zm) - dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie natomiast do ust. 2 powyższego artykułu - organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. W postępowaniu prowadzonym w trybie tych przepisów nie ma podstaw do badania sytuacji majątkowej dłużnika alimentacyjnego, bądź jego możliwości spłaty zobowiązania (tak m.in. w wyroku NSA z dnia 27 czerwca 2012 r, sygn. akt I OSK 60/12). W postępowaniu tym organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Co więcej, przyjmuje się, że nie jest możliwe orzekanie o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bez uprzedniego wydania ostatecznej decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń (por. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2011 r, sygn. akt I OSK 1070/11).
Sygn. akt I OSK 839/13
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 9 K.p.a., w którym została sformułowana zasada udzielania stronom informacji, polegający na braku pouczenia skarżącego w decyzji Burmistrz Gminy i Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. o przysługującym mu prawie złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty - nie mógł odnieść zamierzonego skutku. W sytuacji bowiem, gdy podstawą wydania decyzji orzekającej o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest jedynie ustalenie, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone, to podniesiona przez skarżącego kwestia dotycząca braku pouczenia o treści art. 30 ust. 2 ustawy nie mogła mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia organu I instancji. Należy bowiem wyraźnie odróżnić, wszczynane z urzędu, postępowanie w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, prowadzone w oparciu o art. 27 ust. 1 i 2 ustawy, od postępowania administracyjnego w sprawie ewentualnego umorzenia tych należności, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty - prowadzone na wniosek dłużnika w oparciu o art. 30 ust. 2 i 3 ustawy.
Nie zasługuje na uwzględnienie podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 7 K.p.a. w zw. z art. 8 K.p.a., poprzez wydanie decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r., bez zaznajomienia się z decyzją Burmistrza Gminy i Miasta [...] z dnia [...] września 2009 r., którą przyznano prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu decyzji Burmistrza Gminy i Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. orzekającej o obowiązku zwrotu przez skarżącego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wyraźnie bowiem powołano jako podstawę jej wydania, a jednocześnie źródło powstania należności podlegających zwrotowi, decyzję tego samego organu z dnia [...] września 2009 r., którą przyznano N. K. -córce dłużnika alimentacyjnego - prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r., w wysokości 250,00 zł miesięcznie.
Tak samo nie mógł zostać uwzględniony zarzut naruszenia art. 35 § 3 K.p.a. w zw. z art. 36 K.p.a. poprzez załatwienie sprawy przez Samorządowe Kolegium
Sygn. akt I OSK 839/13
Odwoławcze w terminie przekraczającym miesiąc od dnia otrzymania odwołania skarżącego. Podniesione przez skarżącego wydanie decyzji organu odwoławczego po terminie określonym w art. 35 § 3 K.p.a. nie mogło bowiem w okolicznościach rozpoznawanej sprawy mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia organu Il instancji. Ponadto trzeba również zauważyć, że jak wynika z akt niniejszej sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 64 § 2 K.p.a. pismem z dnia 28 lutego 2011 r. wezwało W. K. do uzupełnienia braku formalnego złożonego przez niego odwołania polegającego na braku podpisu. Tymczasem w myśl art. 35 § 5 K.p.a. do terminów przewidzianych dla załatwienia sprawy administracyjnej nie wlicza się okresów opóźnień spowodowanych z winy strony.
Wobec powyższego, skoro podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa procesowego okazały się nieuzasadnione, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a.
Sąd nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi strony wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej, ponieważ należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie za wykonaną pomoc prawną udzieloną przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu przyznawane jest przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny.