I OSK 834/18

I OSK 834/18 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2019-11-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-03-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Krzysztof Dziedzic /sprawozdawca/
Małgorzata Borowiec
Marian Wolanin /przewodniczący/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Sygn. powiązane
II SA/Wa 607/17 - Wyrok WSA w Warszawie z 2017-10-16
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 277
art. 6 pkt 2 lit. c
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 153, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia NSA Małgorzata Borowiec sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Anna Stachnik po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. G. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 607/17 w sprawie ze skargi P. Z. na rozkaz personalny K. G. P. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do wzrostu uposażenia z tytułu zwiększonej wysługi lat z tytułu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16 października 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 607/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając skargę P. Z. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do wzrostu uposażenia z tytułu zwiększonej wysługi lat z tytułu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym uchylił zaskarżony rozkaz personalny oraz utrzymany nim w mocy rozkaz personalny Komendanta Stołecznego Policji nr [...] z dnia [...] grudnia 2016 r.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Asp. szt. P. Z. wnioskiem z dnia [...] września 2012 r. zwrócił się do Komendanta Stołecznego Policji o zaliczenie do procentowego wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat okresu pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] grudnia 1990 r. do dnia [...] maja 1996 r.
Komendant Stołeczny Policji rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. odmówił przyznania asp. szt. P. Z. prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego. Ten rozkaz na skutek odwołania został utrzymany w mocy rozkazem personalnym Komendanta Głównego Policji, nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r. W wyniku wniesienia skargi na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 945/13 uchylił zarówno rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r., jak i rozkaz personalny Komendanta Stołecznego Policji nr [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 października 2015 r. sygn. akt I OSK 816/14 oddalił skargę kasacyjną organu. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w niniejszej sprawie niezbędne są dodatkowe ustalenia oraz rzetelna ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego.
Rozpatrując ponownie sprawę Komendant Stołeczny Policji rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. odmówił przyznania stronie prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego, a w wyniku wniesionego przez stronę odwołania ten rozkaz personalny został uchylony przez Komendanta Głównego Policji rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r.
Rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. Komendant Stołeczny Policji na podstawie art. 101 ust. 1 oraz art. 106 ust. 1 ustawy o Policji, art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310, dalej jako ustawa z 20 lipca 1990 r.), a także § 3 ust. 1, § 4 i § 5 ust. 1 - 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. z 2015 r. poz. 1236, z późn. zm.) odmówił przyznania asp. szt. P. Z. prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] grudnia 1990 r. do dnia [...] maja 1996r.
Komendant Główny Policji, w wyniku rozpoznania odwołania strony, rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] lutego 2017 r. wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżony rozkaz personalny.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż istotne znaczenie miało ustalenie normatywnej treści zawartego w art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z 20 lipca 1990 r. pojęcia "domownik w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin", z którym ustawodawca związał możliwość zaliczenia pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do ogólnego stażu pracy. Mając na uwadze wnioskowany okres KGP stwierdził, że normatywnej treści pojęcia "domownik" na gruncie przedmiotowej sprawy należy poszukiwać w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133, z późn. zm.) oraz ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2016 r., poz. 277 z późn. zm.). W tym zakresie organ odwoławczy wskazał na art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. oraz art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. - obowiązującej od dnia 1 stycznia 1991 r. Organ wskazał, iż w przedmiotowej sprawie, wobec braku zaświadczenia z urzędu gminy, o treści wskazanej w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r., należało oprzeć się m.in. na przedstawionych przez stronę, a następnie uzupełnionych w wyniku czynności organu, zeznaniach świadków, zestawiając ich treść z pozostałą dokumentacją będącą w dyspozycji organu.
Analizując całość zebranej w przedmiotowej sprawie dokumentacji, a jednocześnie odnosząc się do argumentów strony zawartych w odwołaniu KGP stwierdził, iż nie sposób przyznać zeznaniom świadków złożonym w niniejszej sprawie mocy dowodowej, gdyż świadkowie w swoich zeznaniach wskazują, że nie bywali codziennie w gospodarstwie rolnym Państwa Z., a jednocześnie oświadczają, że P.Z. wykonywał prace w gospodarstwie około [...] godzin każdego dnia roboczego i cały dzień w dni wolne od nauki w szkole. Zdaniem organu odwoławczego nie ulega wątpliwości, że wskazane osoby mogły widywać wymienionego podczas wykonywania przez niego prac polowych, jednak biorąc pod uwagę, że zakres tych prac wykonywanych w gospodarstwie o tak niewielkim areale (do 1992 r. - [...] ha, w latach 1992-1996 - [...] ha) ograniczał się do maksymalnie kilkunastu tygodni w roku, nie można uznać, że wnioskodawca udowodnił wykonywanie stałej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Organ zwrócił także uwagę, iż według świadków rodzeństwo strony pobierało naukę w K. i w związku z tym zamieszkiwało w internacie/akademiku, a następnie oświadczają, że wszystkie dzieci pracowały w gospodarstwie. Z powyższego zdaniem KGP jednoznacznie wynika, że świadkowie błędnie utożsamiają ze świadczeniem stałej pracy każdą zwyczajową pomoc udzielaną przez dzieci rolnika.
Z uwagi na powyższe wątpliwości, dotyczące kluczowych kwestii, zdaniem organu odwoławczego brak było podstaw do uznania zeznań świadków za wiarygodne w kontekście wykonywanej przez P. Z. pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w stopniu wystarczającym do uznania jej za stałą pracę w tymże gospodarstwie. Organ podkreślił przy tym, iż utrata wiarygodności przez świadków, odnosi się do całości ich zeznań.
KGP podniósł ponadto, że w dokumentacji związanej z przyjęciem do służby w Policji, znajdującej się w aktach osobowych, policjant nie przedstawił żadnej informacji o swojej pracy w gospodarstwie rolnym, co może świadczyć, o tym, że albo takiej pracy w ogóle nie wykonywał, albo udzielanej pomocy sam nie traktował jako pracy w gospodarstwie rolnym stanowiącej główne źródło utrzymania.
Organ zaznaczył też, że w pisemnym oświadczeniu z dnia [...] lutego 2016 r. P. Z. wskazał, iż w gospodarstwie rodziców uprawiano głównie zboża ([...] ha), warzywa ([...] ha), owoce w sadach ([...] ha) oraz tytoń ([...] ha), a następnie podał, że gospodarstwo było zmechanizowane w stopniu pozwalającym na zmniejszenie nakładu pracy ludzkiej. Organ stwierdził, iż skoro ojciec wnioskodawcy we wskazanym okresie zajmował się wyłącznie prowadzeniem gospodarstwa rolnego, a w związku z posiadaniem maszyn rolniczych mógł znaczną część prac polowych wykonywać samodzielnie, nie sposób uznać, iż prace takie jak np. zasiew, czy orka nie były wykonywane do momentu powrotu strony z zajęć w szkole. W ocenie organu nie można uznać, że do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego rodziców strony, uwzględniając jego areał (ok. [...] ha, a następnie [...] ha), znacznie ograniczone potrzeby świadczenia pracy w powyższym gospodarstwie, m.in. z uwagi na jego rodzaj, strukturę, brak wyspecjalizowanej produkcji roślinnej i zwierzęcej, w którym prace wykonywała zarówno matka jak i ojciec wymienionego, konieczna była praca w nim kilkunastoletniego wówczas P. Z. w wymiarze przez niego wskazanym. Organ zwrócił też uwagę, że prace wymieniane przez świadków jako wykonywane przez stronę to w przeważającej większości prace sezonowe (żniwa, sianokosy, wykopki). Nie sposób natomiast dać wiary, iż prace takie jak karmienie zwierząt, czy utrzymanie czystości w oborze, oprócz stałej pracy rodziców wymienionego, wymagały także jego pracy każdego dnia, szczególnie mając na uwadze wskazywane ilości zwierząt hodowanych w gospodarstwie.
Reasumując organ zaznaczył, iż wykładnia § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w związku z art. 1 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. nie może doprowadzić do patologii, którą byłoby uznanie wszystkich dzieci rolników za pracujących w gospodarstwie swoich rodziców w rozumieniu wskazanych przepisów, dodając, iż sam fakt zamieszkiwania wspólnie z rodzicami w gospodarstwie rolnym po ukończeniu [...] roku życia nie daje jeszcze podstaw dla przypisania osobie statusu domownika, bowiem w warunkach wiejskich dzieci rolnika na ogół pomagają swym rodzicom czy dziadkom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, ale nie oznacza to, że każde z nich może w przyszłości skorzystać z omawianego przywileju.
W skardze na powyższy rozkaz personalny skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. Z. zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. oraz ustawy z 20 grudnia 1990 r., a także błędną ocenę zebranego w sprawie stanu faktycznego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględniając skargę P. Z. wskazał na wynikające z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2015 r. sygn. akt I OSK 816/14. W orzeczeniu tym NSA wskazał, że konieczność dokonywania przez organy dodatkowych ustaleń wynika z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. oraz przepisów ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. Przy wykładni i zastosowaniu tych przepisów istotne jest nie tylko to, czy wnioskodawca ubiegający się o zaliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym mógł połączyć naukę z jakąkolwiek pomocą świadczoną na rzecz rolnika, ale czy taką pomoc wykonywał i czy w okolicznościach konkretnej sprawy istnieją uzasadnione podstawy, by świadczoną przez niego pomoc należało uznać za "stałą pracę".
Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji doszedł do wniosku, że ustalenia organu wyprowadzane ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, które doprowadziły do odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego, nie mogą zostać uznane za poprawne. Skarżący na okoliczność pracy w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców przedłożył pisemne zeznania trzech świadków K. B., K. D. oraz R. P.. Świadkowie ci, zgodnie z zaleceniami zawartymi w wyroku NSA, zostali w toku postępowania przesłuchani przez organ I instancji i w swoich zeznaniach potwierdzili fakt pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców. Zdaniem Sądu organ zakwestionował zeznania świadków, nie dysponując jakimkolwiek materiałem dowodowym pozwalającym obalić te zeznania, a dokonując oceny zeznań świadków pominął zupełnie wskazania Sądu oraz dorobek judykatury przytoczony przez NSA w wyroku z dnia 9 października 2015 r., odnośnie przesłanki, o której mowa w art. 6 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. tj. "wykonywania pracy o charakterze stałym w gospodarstwie rolnym przez domownika". NSA w wyroku tym zwrócił uwagę, że w orzecznictwie i w piśmiennictwie dominuje pogląd, że wykonywanie stałej pracy w gospodarstwie rolnym nie wyklucza innych form aktywności domownika. Przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. nie przewidują wymogu, aby praca w gospodarstwie rolnym stanowiła jedyne, czy główne zajęcie domownika. Nie warunkują też one możliwości zaliczenia do wysługi lat dla celów pracowniczych okresów pracy wykonywanej tylko w ściśle określonym wymiarze czasowym. Zatem samo kształcenie się w dziennej, wieczorowej czy zaocznej szkole ponadpodstawowej nie eliminuje jeszcze możliwości zakwalifikowania pracy wykonywanej w gospodarstwie rolnym jako stałej. Nawet codzienne przeznaczanie kilku godzin na naukę i dojazdy do pobliskiej szkoły nie pozbawia domownika możliwości wykonywania kilkugodzinnej pracy w gospodarstwie rolnym. O świadczeniu stałej pracy w gospodarstwie rolnym z pewnością nie może być mowy jedynie wówczas, gdy osoba bliska rolnikowi pobiera naukę w szkole znajdującej się w znacznej odległości od miejsca położenia gospodarstwa i swego miejsca zamieszkania. Nie pozwala to bowiem na codzienny powrót do domu i wiąże się z koniecznością zamieszkania na przykład w internacie lub akademiku. Oznacza to, że łączenie nauki w szkole z pracą w gospodarstwie rolnym – co do zasady – nie stanowi przeszkody do zaliczenia do stażu pracowniczego okresu pracy w gospodarstwie, o ile zostanie wykazane, że stała praca rzeczywiście w gospodarstwie rolnym była wykonywana. NSA w wyroku z dnia 9 października 2015 r. podzielił jednocześnie pogląd Sądu I instancji, że pracy domownika nie można oceniać taką samą miarą jak pracy samego rolnika. Domownik nie prowadzi bowiem zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz pracuje na rzecz rolnika. Zatem domownik dysponując czasem wolnym dopiero po zajęciach szkolnych, może – co do zasady – wykonywać wskazane mu przez rolnika czynności niezbędne do prawidłowego funkcjonowania jego gospodarstwa rolnego.
Sąd zwrócił uwagę, że według zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego skarżący we wnioskowanym okresie tj. w latach 1990-1996 uczęszczał najpierw do Zasadniczej Szkoły Zawodowej w P., następnie do trzyletniego Technikum Mechanicznego w P., a od [...] czerwca 1995 r. był zarejestrowany jako bezrobotny w Urzędzie Pracy w P.. Przez cały ten czas zamieszkiwał wraz z rodzicami na terenie gospodarstwa w A., a odległość z miejsca jego zamieszkania do P., wynosiła około [...] km. Jego starsze rodzeństwo w tym czasie uczyło się na studiach w K. i zamieszkiwało w akademiku, przyjeżdżając do domu na weekendy. Rodzice skarżącego, ani on sam, nie podejmowali żadnego zatrudnienia poza rolnictwem.
Według Sądu organ kwestionując fakt, że skarżący we wnioskowanym okresie wykonywał stałą pracę w gospodarstwie rolnym rodziców pominął zupełnie okoliczność, że ojciec skarżącego od [...] stycznia 1991 r. pobierał rentę rolniczą, co wskazuje na to, że występowały u niego problemy zdrowotne, potwierdzone przez lekarzy orzeczników KRUS. W sytuacji więc, gdy ojciec skarżącego miał problemy zdrowotne, a starsze rodzeństwo na co dzień zamieszkiwało w akademiku w K., uzasadniona była praca skarżącego w tym gospodarstwie rolnym. Zdaniem Sądu biorąc zatem pod uwagę wielkość i strukturę gospodarstwa rolnego, stopień jego zmechanizowania, liczbę osób w nim pracujących, profil produkcji, rodzaj i wymiar czasu pracy skarżącego potwierdzony przez świadków zeznających pod odpowiedzialnością karną za składanie fałszywych zeznań (przy braku dowodów przeczących powyżej wskazanym okolicznościom), można wnioskować, że skarżący nie wykonywał pracy dorywczej, zwyczajowo nazywanej pomocą dziecka rodzicom zamieszkałym na terenach wiejskich, lecz pracę systematyczną realizowaną w sposób cykliczny, zgodny z potrzebami produkcyjnymi tego gospodarstwa.
Sąd podkreślił, iż NSA wielokrotnie dokonywał wykładni pojęcia "wykonywania pracy o charakterze stałym w gospodarstwie rolnym" i wskazał, że nie należy jej utożsamiać z koniecznością nieustannego, przez cały czas, ciągłego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Zestawienie zawartej w art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników definicji rolnika z podaną w art. 6 pkt 2 tej ustawy definicją domownika wskazuje bowiem, że istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez rolnika. Nie musi on zatem pracować w takim samym wymiarze godzinowym, jak rolnik. Pracą stałą domownika w gospodarstwie rolnym będzie zatem praca wykonywana w wymiarze czasu stosownym do prawidłowego jego funkcjonowania, zgodnie z jego strukturą, przy uwzględnieniu jego obszaru oraz ilości pracujących w nim osób. Ocena charakteru pracy takiej osoby musi być zatem dokonywana każdorazowo na tle okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (wyrok NSA z dnia 10 października 2014 r. sygn. akt I OSK 1694/13).
W świetle powyższego argumenty podnoszone przez organ w celu zakwestionowania wiarygodności zeznań świadków wskazujące na to, że świadkowie nie bywali codziennie w gospodarstwie rolnym rodziców skarżącego, dlatego też, nie są w stanie ocenić ile czasu skarżący przeznaczał na pracę w gospodarstwie, Sąd ocenił jako niezasadne. Odnośnie natomiast podniesionego przez organ zarzutu, iż skarżący przy przyjęciu do służby nie przedstawił w żadnym dokumencie informacji o swojej pracy w gospodarstwie rolnym, Sąd podkreślił, że takiej informacji strona nie musiała podawać, gdy starała się o przyjęcie do służby, bowiem wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców nie rzutowało na możliwość przyjęcia do służby w Policji.
Sąd wskazał, iż rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni powyższe uwagi i dokona ponownej oceny zgromadzonego materiału dowodowego (przyjmując, że protokoły przesłuchania świadków posiadają wartość dowodową, jeśli nie zostaną obalone innymi dowodami przeprowadzonymi przez organ). Oceniając zgromadzone w sprawie dowody organ będzie miał jednocześnie na względzie, że istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez rolnika. Domownik nie musi zatem pracować w takim samym wymiarze godzinowym, jak rolnik.
Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie wywiódł Komendant Główny Policji, zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji. W skardze kasacyjnej organ zarzucił naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. art. 133 § 1, art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez dokonanie kontroli zaskarżonego rozkazu personalnego KGP z dnia 6 lutego 2017 r. nr 564 w sposób wadliwy i przypisanie organowi naruszenia art. 7, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 6 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., pomimo iż organ dokonał prawidłowej oceny dowodów z uwzględnieniem dyrektywy art. 7 k.p.a. i prawidłowo skonstruował uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia, zaś zastosowana przez niego wykładnia prawa jest tożsama z wykładnią dokonaną przez Sąd I instancji, a ustalony w sprawie stan faktyczny dawał podstawy do rozstrzygnięcia o odmowie ustalenia P. Z. prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu zwiększonej wysługi lat z tytułu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców.
Odnośnie zastosowania art. 6 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. organ wyjaśnił, że pomimo pozostawania na rencie rolniczej przez ojca skarżącego (od stycznia 1991 r.) oraz pomimo, iż jego rodzeństwo w okresie objętym postępowaniem uczyło się w K. czynności jakie podejmował w gospodarstwie nie spełniają warunku stałej pracy, o której mowa w tym przepisie. Zdaniem organu to, że ojciec skarżącego przebywał na rencie nie wykluczało go od faktycznego zarządzenia i prowadzenia gospodarstwa. KGP zwrócił uwagę, iż świadkowie wyraźnie zeznawali, iż w gospodarstwie pracowali zarówno ojciec i matka skarżącego, on sam jak i jego rodzeństwo i nie wynika z nich, aby czynności podejmowane przez skarżącego były istotne dla funkcjonowania gospodarstwa oraz że ciężar utrzymania prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa o rozmiarze [...] ha, a potem [...] ha spoczywał w znacznej mierze na skarżącym. Organ zwrócił uwagę, iż według zeznań świadków cała rodzina, nie wyłączając ani ojca ani rodzeństwa skarżącego wykonywali wszelkie prace rolne w gospodarstwie, a zatem wszyscy przyczyniali się do jego funkcjonowania. Zdaniem organu prawidłowa ocena zeznań świadków nie może polegać na wybiórczym ich uwzględnieniu. Organ nie przeczy, że skarżący wykonywał prace (różne) w tym gospodarstwie, lecz nie miały one charakteru stałego, ale dorywczy, dyktowany niewątpliwie potrzebą ich wykonania. Zdaniem KGP w sytuacji, gdy oboje rodziców skarżącego przez cały czas przebywało w gospodarstwie, to trudno przyjąć, iż uczący się [...]-latek był głównym decydentem i wykonawcą prac w gospodarstwie.
Ponadto organ zarzucił, iż z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika jednoznacznie, czy Sąd uznał stan faktyczny sprawy za wystarczająco udokumentowany oraz czy ma jeszcze gromadzić materiał dowodowy, zwracając uwagę, iż w razie stwierdzenia przez potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie, Sąd powinien wstrzymać się od oceny w zakresie subsumcji prawa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. 133 § 1 i 141 § 4 związku z art. 7, art. art. 80 art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że normy postępowania administracyjnego zostały przez organ naruszone.
Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie organu, nie sposób uznać, że organy prawidłowo oceniły zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Chodzi przy tym o ocenę tego materiału w kontekście wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w wydanym w tej sprawie wyroku z dnia 9 października 2015 r., I OSK 816/14, dotyczących kryteriów oceny wykonywania pracy o charakterze stałym w gospodarstwie rolnym przez domownika, jako przesłanki, o której mowa w art. 6 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jak słusznie bowiem wskazał Sąd I instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez organy, zastosowanie miał art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Zatem wskazania dotyczące wykładni pojęcia "wykonywania pracy o charakterze stałym w gospodarstwie rolnym" zawarte w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 9 października 2015 r., I OSK 816/14, stosownie do art. 153 p.p.s.a., w sposób wiążący wpływały na kontrolę legalności kolejnych rozkazów personalnych, przeprowadzoną przez Sąd w skarżonym obecnie wyroku.
Sąd I instancji odwołując się do wyroku z dnia 9 października 2015 r., I OSK 816/14 oraz przytoczonych w jego uzasadnieniu innych wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wielokrotnie dokonywał wykładni pojęcia "wykonywania pracy o charakterze stałym w gospodarstwie rolnym" wskazał, że nie należy jej utożsamiać z koniecznością nieustannego, przez cały czas, ciągłego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez rolnika. Oznacza to, że łączenie nauki w szkole z pracą w gospodarstwie rolnym - co do zasady - nie stanowi przeszkody do zaliczenia do stażu pracowniczego okresu pracy w gospodarstwie, o ile zostanie wykazane, że stała praca rzeczywiście w gospodarstwie rolnym była wykonywana. Nawet codzienne przeznaczanie kilku godzin na naukę i dojazdy do pobliskiej szkoły nie pozbawia domownika możliwości wykonywania stałej pracy w gospodarstwie rolnym.
Niezrozumiałe w kontekście tak określonych kryteriów oceny wykonywania pracy o charakterze stałym w gospodarstwie rolnym przez domownika, jest zawarte w skardze kasacyjnej stwierdzenie, że trudno przyjąć by skarżący ucząc się "był głównym decydentem i wykonawcą prac w gospodarstwie". Z uzasadnienia skarżonego wyroku absolutnie nie wynika by Sąd I instancji doszedł do takich wniosków co do zakresu pracy skarżącego w gospodarstwie. Wprost przeciwnie, jak podkreślał Sąd "pracy domownika nie można oceniać taką samą miarą jak pracy samego rolnika" oraz "domownik dysponując czasem wolnym dopiero po zajęciach szkolnych, może - co do zasady - wykonywać czynności wskazane mu przez rolnika". Z tych stwierdzeń jasno wynika, że Sąd nie uznawał skarżącego, wbrew sugestiom zawartym w skardze kasacyjnej, za "głównego decydenta i wykonawcę prac w gospodarstwie rolnym", lecz za osobę wspomagającą rolnika i wykonującą w czasie wolnym od nauki tylko czynności przez rolnika wskazane.
W świetle wykładni zawartej w art. 6 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników przesłanki "wykonywania pracy o charakterze stałym w gospodarstwie rolnym" dokonanej w wyroku NSA z dnia 9 października 2015 r., I OSK 816/14, nie chodziło zatem o ustalenie czy skarżący był "głównym decydentem i wykonawcą prac w gospodarstwie", ale czy po zajęciach szkolnych, wykonywał czynności wskazane mu przez rolnika, które mogłyby być zakwalifikowane jako stała praca w gospodarstwie rolnym. Chodziło zatem o to czy skarżący pomagał w sposób stały rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa i w takim właśnie kontekście organ powinien ocenić zeznania świadków. Ustawa o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu, w przypadku niemożności uzyskania zaświadczenia, o którym mowa w jej art. 3 ust. 1, dopuszcza możliwość udowodnienia okresu pracy w gospodarstwie rolnym zeznaniami co najmniej dwóch świadków (ust. 3 art. 3 tej ustawy). Organ ma prawo dokonać oceny tych zeznań stosownie do art. 80 k.p.a., co jednak nie oznacza, że ocena ta może być dowolna, w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy i pozostałych, zebranych w sprawie dowodów. Odbierając zatem przymiot wiarygodności zeznaniom świadków organ winien wskazać powody takiego działania. W szczególności organ może zakwestionować treść przedstawionych zeznań, jeżeli dysponuje dowodami wskazującymi na odmienny stan faktyczny niż wynikający z tych zeznań. Zakwestionowanie zeznań świadków bez powołania się na inne dowody stanowi o naruszeniu zasad postępowania dowodowego.
W okolicznościach niniejszej sprawy zastosowanie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., było więc uzasadnione, przy czym należy zaznaczyć, że naruszenie tych przepisów pozostawało w związku z naruszeniem art. 153 p.p.s.a., na co wskazano wyżej.
Niezasadny był zarzut skargi kasacyjnej naruszenie zaskarżonym wyrokiem przepisów postępowania - art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (...). Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd w procesie kontroli sądowoadministracyjnej bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem - co do zasady - materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania przed tym organem. Wskazany wyżej przepis mógłby zostać naruszony, gdyby sąd wyszedł poza ten materiał. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza bowiem jedynie zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w aktach sprawy (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r., II GSK 2374/11). Sytuacja tego rodzaju w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła.
Z kolei art. 141 § 4 p.p.s.a. określa niezbędne elementy konstrukcyjne uzasadnienia wyroku, do których zalicza się zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera te wszystkie elementy określone w art. 141 § 4 p.p.s.a. Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, sposób sformułowania wskazań co do dalszego postępowania, umożliwia organowi usunięcie tych uchybień, z powodu których Sąd uchylił rozkazy personalne, poprzez dokonanie prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego z uwzględnieniem wiążącej oceny prawnej i wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku z dnia 9 października 2015 r., I OSK 816/14.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako niezasadną.