I OSK 83/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który uchylił decyzję Kolegium utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta o uznaniu za nienależnie pobrane i zwrocie świadczenia wychowawczego. Skarżący, T. C., przebywał w zakładzie karnym od 20 lutego 2020 r. do 27 maja 2020 r., w okresie, za który przyznano mu świadczenie wychowawcze na dzieci. Organy administracji uznały, że w tym okresie Skarżący nie spełniał przesłanek do pobierania świadczenia, w szczególności warunku wspólnego zamieszkiwania z dziećmi i sprawowania nad nimi opieki, co skutkowało obowiązkiem zwrotu świadczenia. Sąd I instancji uchylił decyzje organów, wskazując na naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym na potrzebę dokładniejszego wyjaśnienia, na czyje konto wpływały środki i czy były one przeznaczone na potrzeby dzieci, a także kwestionując prawidłowość pouczenia Skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał ją za zasadną. Sąd podkreślił, że zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, świadczenie jest nienależnie pobrane, gdy zostało wypłacone mimo braku prawa do niego, a ocena ta ma charakter obiektywny i nie wymaga badania winy czy świadomości strony. NSA stwierdził, że Sąd I instancji błędnie rozszerzył interpretację przepisu, odwołując się do nieobowiązujących już przesłanek subiektywnych i celu ustawy, zamiast skupić się na obiektywnym braku prawa do świadczenia wynikającym z niespełnienia warunku wspólnego zamieszkiwania. W konsekwencji NSA uchylił wyrok WSA, oddalił skargę Skarżącego i orzekł o zwrocie świadczenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w kontekście nienależnie pobranych świadczeń, zwłaszcza w sytuacjach gdy osoba uprawniona przebywa w zakładzie karnym. Potwierdzenie obiektywnego charakteru oceny nienależnego pobrania świadczenia.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji ojca przebywającego w zakładzie karnym, ale jego zasady interpretacyjne dotyczące nienależnie pobranych świadczeń mogą mieć szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy świadczenie wychowawcze wypłacone osobie, która w okresie jego pobierania przebywała w zakładzie karnym i nie zamieszkiwała z dziećmi, jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do niego jest świadczeniem nienależnie pobranym, a ocena ta ma charakter obiektywny i nie zależy od winy czy świadomości strony.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że nowelizacja ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wprowadziła obiektywną przesłankę nienależnego pobrania świadczenia (wypłata mimo braku prawa), eliminując potrzebę badania winy czy świadomości strony. Brak wspólnego zamieszkiwania z dzieckiem w okresie pobierania świadczenia oznacza obiektywny brak prawa do jego otrzymania.
Czy dla oceny nienależnego pobrania świadczenia wychowawczego istotne jest, czy środki zostały faktycznie przeznaczone na potrzeby dziecka?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, dla oceny nienależnego pobrania świadczenia wychowawczego na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci kluczowy jest obiektywny brak prawa do świadczenia, a nie sposób jego wykorzystania.
Uzasadnienie
NSA uznał, że Sąd I instancji błędnie skupił się na celu ustawy i sposobie wydatkowania środków, zamiast na obiektywnym braku prawa do świadczenia wynikającym z niespełnienia warunków ustawowych, takich jak wspólne zamieszkiwanie.
Czy błędne pouczenie strony o obowiązku informowania o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego może wpływać na ocenę nienależnego pobrania świadczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zgodnie z aktualnym brzmieniem przepisów, ocena nienależnego pobrania świadczenia wychowawczego na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ma charakter obiektywny i nie zależy od świadomości strony ani od prawidłowości pouczeń.
Uzasadnienie
NSA odrzucił argumentację Sądu I instancji dotyczącą braku prawidłowego pouczenia, wskazując, że przepis art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. nie wymaga badania świadomości strony ani skutków braku pouczenia.
Przepisy (23)
Główne
u.p.p.w.d. art. 25 § 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p.w.d. art. 25 § 2
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p.w.d. art. 25 § 2
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Ocena ta ma charakter obiektywny i nie wymaga badania winy ani świadomości strony.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 138 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 182 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.p.p.w.d. art. 4 § 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.
u.p.p.w.d. art. 4 § 2
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca.
ustawa zmieniająca art. 20 § 2
Ustawa z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw
u.p.p.w.d. art. 17 § 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p.w.d. art. 25 § 2
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.
u.p.p.w.d. art. 25 § 3
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p.w.d. art. 5 § 2a
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
W przypadku opieki naprzemiennej, świadczenie ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującej.
Konstytucja RP art. 72 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Świadczenie wychowawcze wypłacone osobie, która w okresie jego pobierania przebywała w zakładzie karnym i nie zamieszkiwała z dziećmi, jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a ocena ta ma charakter obiektywny. • Dla oceny nienależnego pobrania świadczenia wychowawczego nie jest konieczne badanie winy strony, jej świadomości czy prawidłowości pouczeń, ani celowości wydatkowania środków.
Odrzucone argumenty
Argumentacja Sądu I instancji, że dla oceny nienależnego pobrania świadczenia wychowawczego należy badać świadomość strony, prawidłowość pouczeń oraz celowość wydatkowania środków, jest błędna w świetle aktualnego brzmienia przepisów. • Argumentacja Sądu I instancji o naruszeniu przepisów proceduralnych przez organy administracji (brak pełnego materiału dowodowego, niewłaściwa ocena dowodów) została uznana za niezasadną.
Godne uwagi sformułowania
świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia • pojęcie o charakterze obiektywnym • nie ma tutaj znaczenia element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenia wychowawcze • nie jest konieczne odwoływanie się do okoliczności takich jak wina Skarżącego w pobraniu nienależnego świadczenia oraz stan jego świadomości w kontekście zrozumienia udzielonych mu pouczeń
Skład orzekający
Piotr Niczyporuk
przewodniczący sprawozdawca
Karol Kiczka
sędzia
Arkadiusz Blewązka
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w kontekście nienależnie pobranych świadczeń, zwłaszcza w sytuacjach gdy osoba uprawniona przebywa w zakładzie karnym. Potwierdzenie obiektywnego charakteru oceny nienależnego pobrania świadczenia."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji ojca przebywającego w zakładzie karnym, ale jego zasady interpretacyjne dotyczące nienależnie pobranych świadczeń mogą mieć szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy świadczeń socjalnych i sytuacji rodzinnej, która jest bliska wielu obywatelom. Wyjaśnia ważne kwestie prawne dotyczące nienależnie pobranych świadczeń, co jest istotne dla praktyków i osób korzystających z pomocy państwa.
“Ojciec w więzieniu a świadczenie wychowawcze: NSA wyjaśnia, kto musi oddać pieniądze.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.