I OSK 823/24

I OSK 823/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Sz 993/23 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2024-01-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 188 w zw. z art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 15 kwietnia 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 993/23 w sprawie ze skargi D.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 25 stycznia 2024 r. II SA/Sz 993/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi D.B. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie (Kolegium) z [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Kołobrzeg (Prezydent) z [...] czerwca 2023 r., nr [...] (pkt 1 wyroku) i zasądził Kolegium na rzecz Skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2 wyroku).
Wyrok wydany został w następującym, przyjętym przez Sąd pierwszej instancji, stanie faktycznym i prawnym sprawy :
Wnioskiem z dnia 20 kwietnia 2023 r. Skarżąca wystąpiła do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem – S.B.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej "K.p.a.") i art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1, art. 18 ust. 1, art. 19 ust. 4, art. 20 ust. 3, art. 32 ust. 1d i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 - dalej "u.ś.r.") Prezydent odmówił Skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Powyższe rozstrzygnięcie organ I instancji uzasadnił okolicznością niespełnienia kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, wskazanego w art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej decyzją z [...] października 2023 r. Kolegium działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie organu I instancji w całości.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że sprawa przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na brata była już przedmiotem procedowania organu I instancji. Skarżąca 28 października 2022 r. złożyła bowiem w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Kołobrzegu wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem. Do wniosku Skarżąca dołączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 3 października 2022 r., wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kołobrzegu, zaliczające jej brata do znacznego stopnia niepełnosprawności od 28 lutego 2019 r. do 31 października 2025 r. Po przeprowadzeniu postępowania, w tym rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz odebrania od Skarżącej oświadczeń, organ I instancji decyzją z [...] grudnia 2022 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, opierając rozstrzygnięcie na podstawie art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Skarżąca wniosła odwołanie od ww. decyzji, jednakże czynności tej dokonała z uchybieniem ustawowego terminu, w wyniku czego Kolegium postanowieniem z [...] maja 2023 r. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie Kolegium wskutek braku zaskarżenia stało się prawomocne, a tym samym decyzja organu I instancji nr [...] z [...] grudnia 2022 r. pozostaje w obrocie prawnym jako ostateczna.
Organ odwoławczy podał dalej, że wnioskiem z 20 kwietnia 2023 r. Skarżąca wystąpiła ponownie do tego samego organu I instancji o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym, co w ocenie Kolegium wynika z treści wniosku, wywiadu środowiskowego, oświadczeń Skarżące oraz tożsamego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jej brata, tj. orzeczenia z 3 października 2022 r., znak: PN.8321.1.654.2022, wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kołobrzegu, zaliczającego S.B. do znacznego stopnia niepełnosprawności od 28 lutego 2019 r. do 31 października 2025 r.
Zdaniem Kolegium, materiały postępowań organu w przedmiocie rozpatrzenia obu wniosków wskazują jednoznacznie, że o świadczenie pielęgnacyjne aktualnie występuje ta sama Strona – Skarżąca z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem, legitymującym się tożsamym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, zawierającym tożsamy symbol przyczyny niepełnosprawności i te same wskazania. Zakres stwierdzonej przez organ aktualnie opieki Skarżącej nad bratem, z którego wynikają świadczone czynności opiekuńcze, jest zbieżny z zakresem ustalonym w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną organu nr [...] z [...] grudnia 2022 r., opartą na tych samych przesłankach, co obecnie zaskarżona. W obu postępowaniach organ pierwszej instancji nie kwestionował faktu oraz zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącą, natomiast postawą decyzji odmownych było niespełnienie kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, wynikającego z art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W takim stanie rzeczy zachodzi przeszkoda do merytorycznego rozpatrzenia sprawy na skutek wniosku Skarżącej z 20 kwietnia 2023 r., albowiem sprawa ustalenia Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego została już rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną, tj. decyzją organu pierwszej instancji z [...] grudnia 2022 r. odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta stała się ostateczna w związku z wydaniem postanowienia Kolegium z [...] maja 2023 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia od niej odwołania, które zostało doręczone stronie w dniu 29 maja 2023 r.
Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy wskazał, że poprzednio rozstrzygnięta ostatecznie sprawa jest tożsama ze sprawą zainicjowaną ponownym wnioskiem strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w obu sprawach występowały te same podmioty (strona i osoba wymagająca opieki), ten sam przedmiot - ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tożsamy stan prawny (regulacje prawne dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nie uległy zmianie, choć zmienna jest ich wykładnia) oraz niezmieniony stan faktyczny sprawy mający dla jej rozstrzygnięcia istotne znaczenie.
W ocenie Kolegium, organ I instancji nie mógł zatem ponownie merytorycznie orzekać w tej samej sprawie, która została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną, pozostającą w obrocie prawnym. Z tego względu zaskarżoną obecnie decyzję należało uchylić w całości i umorzyć postępowanie organu I instancji w całości, gdyż jedynym możliwym ponownym rozstrzygnięciem sprawy tożsamej pod względem podmiotowym i przedmiotowym jest formalne jej zakończenie przez umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 K.p.a.
Skarżąca wniosła skargę na decyzję Kolegium zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 61 a § 1 K.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i niewłaściwe przyjęcie, że postępowanie w przedmiotowej sprawie z uzasadnionych przyczyn nie może być wszczęte. Nadto organ błędnie uznał, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zachodzi powaga rzeczy osądzonej;
- art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy i uchylenie w całości decyzji nr [...] z [...] czerwca 2023 r. Prezydenta i umorzenie w całości postępowania - co skutkowało wydaniem decyzji z rażącym naruszeniem jej słusznego interesu;
- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy pozwalających na ponowne wszczęcie postępowania, co pozwoliłoby na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem jej słusznego interesu.
Mając powyższe zarzuty na uwadze Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, o zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie oraz o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylając decyzje organów obu instancji wyjaśnił, że w badanej sprawie nie jest sporne, że Skarżąca występowała już wcześniej z wnioskiem o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem – S.B., legitymującym się zarówno wówczas, jak i aktualnie, tym samym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kołobrzegu z 3 października 2022 r. Wówczas, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, organ I instancji decyzją z [...] grudnia 2022 r. odmówił Skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta stała się ostateczna w związku z wydaniem postanowienia Kolegium z [...] maja 2023 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia od niej odwołania, które zostało doręczone stronie w 29 maja 2023 r.
Aktualnie sporne pomiędzy Skarżącą, a organem odwoławczym jest to czy istnienie w obrocie prawnym rozstrzygnięcia z [...] grudnia 2022 r. uniemożliwia przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od innej daty.
Sąd Wojewódzki wskazał, że w jego ocenie, wbrew stwierdzeniu organów w sprawie nie występuje tożsamość sprawy objętej wnioskiem Skarżącej z 20 kwietnia 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem ze sprawą rozstrzygniętą ostateczną decyzją Prezydenta z [...] grudnia 2022 r. odmawiającą Skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Wspomniana wyżej decyzja organu I instancji z [...] grudnia 2022 r. została wydana na podstawie wniosku Skarżącej z 28 października 2022 r. w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.). Sąd zwrócił uwagę, że świadczenia rodzinne przyznawane są na określony okres zasiłkowy (art. 24 ust. 1 ww. ustawy), a prawo do tego świadczenia ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2 ww. ustawy). Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust. 4 ww. ustawy). Z powyższych regulacji wynika, że początek okresu zasiłkowego wyznacza miesiąc, w którym wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia.
W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie z wniosku Skarżącej z 20 kwietnia 2023 r. nie zachodzi tożsamość ze sprawą zakończoną decyzją Prezydenta z [...] grudnia 2022 r., ponieważ sprawy te dotyczą dwóch różnych wniosków na inne okresy zasiłkowe. Odmienność tych okresów nie pozwala przyjąć, że w sprawie pozostaje niezmieniony stan faktyczny w stosunku do postępowania zakończonego ww. decyzją z [...] grudnia 2022 r.
Wyjaśnić również trzeba, że nie tylko treść wniosku o wszczęcie postępowania określa tożsamość sprawy, lecz przede wszystkim to, co było objęte treścią rozstrzygnięcia organu w decyzji administracyjnej (por. w tym zakresie wyrok NSA z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II GSK 2170/13). Z akt administracyjnych sprawy wynika natomiast, że zgodnie z treścią decyzji organu I instancji z [...] grudnia 2022 r., wydanej w sprawie zainicjowanej przez Skarżącą wnioskiem z dnia 28 października 2022 r., odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uzasadniona byłą między innymi brakiem spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., z treści którego wynika, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki ma powstać nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że niewątpliwie sprawa, którą Skarżąca usiłowała po raz kolejny zainicjować wnioskiem z dnia 20 kwietnia 2023 r. nie mogła być tożsama ze sprawą rozstrzygniętą przedmiotowo. Zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i organów administracyjnych w ostatnich latach, jednolicie przyjmuje się, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na takiej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. (K 38/13) stwierdził bowiem niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim przepis różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Tożsamość obu ww. spraw jest więc zaburzona nie tylko przez zmianę stanu faktycznego, ale także prawnego.
W konsekwencji, w ocenie Sądu pierwszej instancji słuszny okazał się zarzut Skarżącej o braku tożsamości przedmiotowej sprawy.
Kolegium zaskarżyło wyrok Sądu pierwszej instancji skargą kasacyjną w całości zarzucając mu na podstawie art. 176 § 1 pkt 2 w związku art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz, U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.), dalej "p.p.s.a.", naruszenie przepisów postępowania, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z póżn. zm.), dalej "k.p.a.", w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i uwzględnienie skargi strony na skutek błędnego przyjęcia, że stan faktyczny sprawy nie uzasadnia zastosowania art. 105 § 1 k.p.a., gdyż nie jest tożsamy ze stanem faktycznym sprawy już rozstrzygniętej ostateczną i prawomocną decyzją administracyjną z uwagi na "odmienność" okresów zasiłkowych, przy czym naruszenie przepisów postępowania przez Sąd pierwszej instancji miało istotny wpływ na wynik sprawy w ten sposób, że skarga została uwzględniona, a zaskarżona decyzja uchylona, w sytuacji, gdy skarga strony, jako niezasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.) oraz w związku z art. 105 § 1 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. i uwzględnienie skargi na skutek błędnego przyjęcia, że ponowna nieprawidłowa wykładnia przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczy o braku tożsamości stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania ostatecznej i prawomocnej decyzji administracyjnej Prezydenta odmawiającej stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz w dacie wydania przez ten organ decyzji uchylonej zaskarżonym wyrokiem, podczas gdy stan prawny w datach wydania tych decyzji pozostawał tożsamy i niezmienny, co w konsekwencji doprowadziło do uwzględnienia skargi w sytuacji, gdy skarga strony, jako niezasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Nadto, wyrokowi na podstawie art. 176 § 1 pkt 2 w związku z 174 pkt 1 p.p.s.a. Kolegium zarzuciło naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z póżn. zm), dalej: "ustawy o świadczeniach rodzinnych", i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie normy prawnej art. 24 ust. 1 do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy z jednoznacznej i niebudzącej wątpliwości treści tego przepisu wynika, że nie ma on zastosowania do świadczenia pielęgnacyjnego a przez to nie wiąże prawa do tego świadczenia z okresem zasiłkowym w rozumieniu art. 3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych,
co w konsekwencji doprowadziło do uchylenia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] października 2023 r., nr [...] i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta z [...] czerwca 2023 r., nr [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., w sytuacji gdy skarga podlegała oddaleniu w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Kolegium na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wniosło o :
- uwzględnienie skargi i rozpoznanie sprawy na podstawie art. 188 p.p.s.a. poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi z uwagi na fakt, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona oraz zachodzi tożsamość sprawy z już ostatecznie i prawomocnie zakończoną decyzją administracyjną,
- ewentualnie w przypadku nieprzychylenia się do powyższego, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy zachodziła tożsamość sprawy zakończonej decyzją Prezydenta z [...] grudnia 2022 r. oraz sprawy zakończonej decyzją Kolegium z [...] października 2023 r.
Sąd Wojewódzki odmienności obu spraw upatrywał w innym okresie, na jaki przyznane zostałoby świadczenie w wyniku rozpoznania wniosku Skarżącej z 20 kwietnia 2023 r. w stosunku do sprawy rozpoznanej decyzją z [...] grudnia 2022 r. jak również w zmianie stanu prawnego będącej następstwem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z z21 października 2014 r. (K 38/13) stwierdzającego niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim przepis różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności
Stanowisko to kwestionowało Kolegium.
Sąd kasacyjny przypomina na wstępie, że Kolegium uchylając decyzję organu pierwszej instancji i umarzając postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. zwracało uwagę na brak możliwości prowadzenia postępowania w sprawie zakończonej uprzednio ostateczną decyzją. Słusznie również organ zwracał uwagę, że wydanie decyzji w sprawie już uprzednio zakończonej wcześniejszą, ostateczną decyzją, oznaczałoby jej wydanie w warunkach nieważności wskazanych w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.
Rację ma Kolegium wskazując, że przywołany przez Sąd pierwszej instancji art. 24 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie znajduje zastosowania do świadczeń, o których mowa w art. 17 ustawy, a więc i do świadczeń pielęgnacyjnych. Świadczenia te, jak zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, ustalane są na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Jednak istota argumentacji Sądu dotyczyła nie tyle okresu zasiłkowego, ale początkowego momentu jego przyznania, który Sąd wiązał z momentem złożenia wniosku o przyznanie świadczenia.
Jak jednak zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym przez Kolegium wyroku z 2 sierpnia 2024 r. I OSK 2657/23 (a Sąd kasacyjny rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela to stanowisko) o odmienności stanu faktycznego, na którego podstawie miałoby zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne, nie decyduje data złożenia wniosku o to świadczenie, ale okoliczności wskazane w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych czy to w zakresie istnienia przesłanek pozytywnych warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, czy też przesłanek negatywnych blokujących możliwość przyznania tego świadczenia. Moment rozpoczęcia pobierania świadczenia na podstawie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest jedynie konsekwencją przyznania tego świadczenia, które to przyznanie musi nastąpić, aby doszło do zastosowania wspomnianego przepisu.
W niniejszej sprawie Kolegium ustaliło, że stan faktyczny w zakresie przesłanek, o których mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych był taki sam zarówno w sprawie zakończonej decyzją Prezydenta z [...] grudnia 2022 r. jak i w sprawie wszczętej wnioskiem Skarżącej z 20 kwietnia 2023 r. Skarżąca występowała o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem, powoływała się na to samo orzeczenie o jego niepełnosprawności, zbieżny był również zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą w obu sprawach.
Sąd kasacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie wyklucza możliwości uznania, że nawet w razie wydania ostatecznej decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jej adresat będzie mógł wystąpić z ponownym wnioskiem o przyznanie tego świadczenia w związku z opieką nad tą samą osobą, jeżeli zaistnieją zmiany w stanie faktycznym sprawy takie jak zakres opieki. Jednak w niniejszej sprawie na zaistnienie takich okoliczności (pogorszenie stanu zdrowia brata czy też zmiana zakresu wykonywanych czynności opiekuńczych) Skarżąca się nie powoływała.
W konsekwencji, zarzut naruszenia przepisów postępowania wskazany w punkcie 1 petitum skargi kasacyjne oraz zarzut naruszenia prawa materialnego uznać należało za zasadne.
Odnosząc się do drugiego zarzutu naruszenia przepisów postępowania dotyczącego wadliwego uznania przez Sąd Wojewódzki, że w obu sprawach zachodzi odmienność stanu prawnego wywołała wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego przypomnieć należy, że również pierwotny wniosek Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego rozpoznany został już po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie K 38/13. Zatem stan prawny sprawy, wynikający z wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny był tożsamy zarówno w dacie rozpoznawania pierwszego wniosku Skarżącego jak i w dacie rozpoznawania wniosku z 20 kwietnia 2023 r.
Sąd kasacyjny zwraca w tym miejscu uwagę, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, w świetle którego nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP był prezentowany jeszcze przed wydaniem decyzji z [...] grudnia 2022r. Świadczą o tym wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; 7 września 2016 r., I OSK 755/16; 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16; 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16. Oznacza to, że już kilka lat przed pierwszym wystąpieniem Skarżącej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowana była tożsama wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, co obecnie.
Zatem również zarzut objęty punktem 2 petitum skargi kasacyjnej okazał się zasadny.
W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 i art. 151 w zw. z art. 193 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.
W niniejszej sprawie skarżące kasacyjnie Kolegium – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekło się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.