I OSK 820/23

I OSK 820/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik
Jolanta Rudnicka /przewodniczący sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Gd 322/22 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2022-10-26
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1899
art. 157 § 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 6 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.M. i Z.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 października 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 322/22 w sprawie ze skargi B.M. i Z.M. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 25 lutego 2022 r. nr NSP-VIII.7581.1.274.2021.AP w przedmiocie odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 26 października 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 322/22, oddalił skargę B.M. i Z.M. na decyzję Wojewody Pomorskiego z 25 lutego 2022 r., nr NSP-VIII.7581.1.274.2021.AP utrzymującą w mocy decyzję Starosty Kartuskiego z 30 września 2021r., nr GN.6821.178.2018.JB/AF ustalającą na rzecz B.M. i Z.M. odszkodowanie w wysokości po 200,50 zł z tytułu zmniejszenia wartości działki nr [...] położonej w obrębie [...], gmina [...] w wyniku decyzji Naczelnika Gminy Żukowo numer 403/4/74 z 28 lutego 1974 r. zezwalającej Z. w G. na przebudowę napowietrznej linii energetycznej niskiego napięcia 0,4 kV. i zobowiązującą E. S.A. do wypłaty odszkodowania obu uprawnionym.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyli skarżący, reprezentowani przez radcę prawnego, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Wniesiono o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ("p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 K.p.a. w zw. z art. 78 § 1 K.p.a. w zw. z art. 84 § 1 K.p.a., poprzez oddalenie skargi oraz nieuchylenie decyzji administracyjnej naruszającej przepisy postępowania, bowiem opartej o postępowanie niewyjaśniające wszystkich okoliczności sprawy, co przejawiało się w braku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, poprzez brak przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu elektroenergetyki, na okoliczność szerokości pasa terenu ograniczonego użytkowania dla linii elektroenergetycznej 0,4 kV przebiegającej przez działkę nr [...], obręb [...], w sytuacji, gdy ustalenie szerokości wskazanego pasa wymagało wiadomości specjalnych oraz było okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem szerokość pasa terenu ograniczonego użytkowania ma bezpośredni wpływ na wysokość odszkodowania z tytułu szkód powstałych na działce skarżących na skutek wydania przez Naczelnika Gminy [...] decyzji z dnia 28 lutego 1974 r., nr 403/4/74.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto powyższe zarzuty.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną E. S.A., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wskazała na sposoby ustalania wysokości odszkodowania w rozumieniu art.128 ust.4 u.g.n. i podniosła, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż przedsiębiorca przesyłowy nigdy nie korzystał z pasa ochronnego inwestycji. Skarżący nie ponieśli w tym zakresie żadnej szkody
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej przypomnieć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalając skargę na zaskarżoną decyzję ustalającą wysokość odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości działki nr [...] położonej w obrębie [...], gmina [...] w wyniku decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 28 lutego 1974 r., podzielił stanowisko organów co do tego, że sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego w dniu 26 lutego 2021 r. (skorygowany w dniu 6 kwietnia 2021 r.) operat jest prawidłowy, spełnia wymogi formalne, oparty jest na prawidłowych danych dotyczących szacowanej nieruchomości, właściwym doborze nieruchomości podobnych oraz przedstawieniu cech różniących te nieruchomości. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego analiza tego operatu prowadzi do wniosku, że ustalenie wysokości należnego odszkodowania nastąpiło zgodnie z prawem.
Nie wzbudziła także wątpliwości Sądu I instancji przyjęta przez rzeczoznawcę majątkowego w operacie szacunkowym szerokość pasa ograniczonego użytkowania, co jest zasadniczym przedmiotem sporu w tej sprawie. Sąd zaakceptował powołanie się przez rzeczoznawcę na dane pochodzące od operatora sieci elektroenergetycznej, wskazując na poglądy występujące w orzecznictwie, że z uwagi na brak przepisów prawa określających szerokość pasów technologicznych, pasów ochronnych dla linii elektroenergetycznych, pasy ochronne każdorazowo wyznaczane są przez inwestora.
Nie zgadzając się z tym stanowiskiem skarżący kasacyjnie podnoszą, że pas ograniczonego użytkowania dla linii elektroenergetycznej 0,4 kV ustalony przez Starostę Kartuskiego jest zbyt wąski a ustalenie szerokości tego pasa wymagało zasięgnięcia wiedzy specjalistycznej oraz było okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. ustalenia wysokości odszkodowania. Skarżący kasacyjnie powołali się na załączoną do akt sprawy opinię biegłego sądowego mgr inż. A.L., sporządzoną na potrzeby sprawy cywilnej o ustanowienie służebności przesyłu dla napowietrznej linii 0,4 kV. Zgodnie z załączoną opinią szerokość pasa eksploatacyjnego dla napowietrznej linii 0,4 kV wynosi 5 m.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej ponadto wskazano, że w postępowaniach cywilnych dotyczących ustanowienia służebności przesyłu dla linii elektroenergetycznych dowód z opinii biegłego elektroenergetyka, na okoliczność ustalenia szerokości pasa służebności przesyłu jest dowodem powszechnie przeprowadzanym, ponieważ kwestia ta wymaga posiadania wiedzy specjalistycznej. Brak jest zatem – zdaniem skarżących – racjonalnych powodów, dla których opinia wskazanego biegłego nie miałby także stanowić podstawy ustaleń faktycznych w postępowaniu administracyjnym.
Jak zatem wynika ze skargi kasacyjnej zasadniczym przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest przyjęta przez rzeczoznawcę majątkowego w sporządzonym w sprawie operacie szacunkowym szerokość pasa ograniczonego użytkowania. Innych zarzutów wobec sporządzonego w sprawie operatu nie zgłoszono.
W operacie szacunkowym biegła ustaliła, że na skutek wydania decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 28 lutego 1974 r., stan przedmiotowej nieruchomości uległ zmianie, tj. przez północną część działki przebiega napowietrzna linia elektroenergetyczna 0,4 kV, znajdują się dwa słupy energetyczne, w tym jeden o dwóch podporach. W ww. operacie biegła określiła wartość rynkową poniesionej szkody, tj. zmniejszenia wartości działki nr [...] na kwotę 401,00 zł (zmniejszenie wartości nieruchomości w związku z lokalizacją linii niskiego napięcia 0,4 Kv zostało określone na kwotę 374,00 zł, zaś zmniejszenie wartości z tytułu posadowienia słupów elektroenergetycznych na kwotę 27,00 zł – razem 401, 00 zł). Z opinii biegłej wynika, że powierzchnię o ograniczonym wykorzystaniu w obrębie działki nr [...] przyjęto na poziomie 44,06 m2, w tym powierzchnię zajmowaną przez słupy 1,75 m2 ( str.18 i 20 opinii). Biegła wyjaśniła, że oparła się na złożonym organowi oświadczeniu uczestniczki postępowania Spółki E. z dnia 7 stycznia 2021 r.
W oświadczeniu tym Spółka stwierdziła, że: "Powierzchnia (szerokość) pasa technologicznego ( eksploatacyjnego) linii napowietrznej niskiego napięcia 0,4 KV wraz z konstrukcjami wsporczymi w postaci słupów przechodzącej przez nieruchomość, niezbędna dla prawidłowej eksploatacji urządzeń przesyłowych w zakresie oględzin, prac doraźnych, przeglądów, konserwacji, napraw oraz usuwania awarii tj. 0,5 m. szerokości (szerokość rzutów skrajnych przewodów). Wielkość powierzchni strefy o ograniczonym wykorzystaniu to 44, 06 m2".
Nie zgadzając się z tak określoną szerokością pasa technologicznego skarżący kasacyjnie w toku postępowania nie przedstawili własnej kontropinii, lecz wnioskowali w piśmie z dnia 30 kwietnia 2021 r. o dopuszczenie przez organ dowodu z opinii elektroenergetyka na okoliczność szerokości pasa terenu niezbędnego do wykonywania czynności eksploatacyjnych napowietrznej linii 0,4 kV, takich jak: oględziny, prace doraźne, przeglądy, konserwacje, naprawy, remonty oraz usuwanie awarii. Zauważyć w tym miejscu należy, że skarżący żądanie ustalenia odszkodowania uzasadniają tym, że wartość nieruchomości uległa zmniejszeniu właśnie z uwagi na obowiązek udostępniania nieruchomości na cele związane z naprawą i konserwacją linii elektroenergetycznej, nie wykazywali natomiast w toku całego postępowania innych szkód związanych z wydaniem decyzji z 1974 r. Skarżący kasacyjnie załączyli natomiast opinię sporządzoną na potrzeby postępowania sądowego o ustanowienie służebności przesyłu dotyczącą innej nieruchomości. Opinia z dnia 10 lipca 2020 r. sporządzona przez biegłego sądowego mgr inż. A.Ł., którą przedstawili skarżący i na którą się powoływali w trakcie postępowania dotyczy zupełnie innej sprawy (ustanowienia służebności przesyłu) i innej nieruchomości (położonej w gminie [...], w obrębie [...] – działka nr [...]). Opinia ta zatem nie mogła być dowodem w sprawie niniejszej, tj. w sprawie o ustalenie odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości oznaczonej jako działka [...], położonej w [...], gmina [...], na co trafnie zwróciły uwagę organy administracji orzekające w sprawie.
Podnosząc zarzuty naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów jej autor zarzuca organom administracji niedopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu elektroenergetyki, na okoliczność szerokości pasa terenu ograniczonego użytkowania dla linii elektroenergetycznej 0,4 kV przebiegającej przez przedmiotową działkę. Odnosząc się do tak sprecyzowanego zarzutu wskazać należy, że zgodnie z art. 84 § 1 k.p.a., gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. W świetle zatem powyższego przepisu powołanie przez organ biegłego należy uznać za uzasadnione, jeśli w sprawie wymagane są wiadomości specjalne. Jednakże oceny w tym zakresie dokonuje organ administracji uwzględniając okoliczności danej sprawy, wymagany zakres ustaleń, stopień ich skomplikowania. Powołanie biegłego, w myśl art. 84 § 1 k.p.a., ma zatem charakter fakultatywny i zależy od uznania organu prowadzącego postępowanie. Wykorzystanie tego środka dowodowego jest zasadne, gdy dla prawidłowego załatwienia sprawy, ze względu na poziom jej skomplikowania, wymagane są wiadomości, którymi nie dysponuje organ. Brak jest zatem obowiązku po stronie organu powoływania biegłych, którzy zweryfikowaliby jego stanowisko i wyniki ustaleń w sprawie. To strona kwestionująca te ustalenia może posłużyć się dowodami wskazującymi na okoliczności, których istnienie bądź ich brak pragnie wykazać. Te dowody i okoliczności powinny jednak dotyczyć tej samej nieruchomości, nie zaś nieruchomości położonej w innej miejscowości co do której dokonano wyceny w innym postępowaniu. Służebność jest ograniczonym prawem rzeczowym ustanawianym w trybie przewidzianym przepisami prawa cywilnego zaś zezwolenie ograniczające sposób korzystania z nieruchomości jest rodzajem wywłaszczenia. Oba te tytuły prawne łączy to, że na ich podstawie określony podmiot może korzystać z nieruchomości niebędącej jego własnością. Jednak postępowanie o odszkodowanie z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości i postępowanie o ustanowienie służebności przesyłu są na tyle odrębne, że nie sposób przeprowadzonych w postępowaniu o ustanowienie służebności przesyłu dowodów i to dowodów dotyczących innej nieruchomości wykorzystać jako środek dowodowy w postępowaniu o odszkodowanie za zmniejszenie wartości nieruchomości " wywłaszczonej".
Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, który słusznie zwrócił uwagę na to, że inwestor, jako właściciel linii, posiada wyspecjalizowane służby eksploatacyjne i posiada wiedzę m.in. jaki obszar oraz w jaki sposób pas technologiczny może być zagospodarowany w celu zapewniania prawidłowego i bezpiecznego funkcjonowania oraz eksploatowania linii energetycznej. A w sytuacji, gdy skarżący nie podjęli w niniejszej sprawie żadnych przewidzianych prawem czynności przewidzianych w art. 157 u.g.n. zmierzających do podważenia operatu szacunkowego sporządzonego w niniejszej sprawie przez rzeczoznawcę majątkową M.W. ( wymagałoby to bowiem zwrócenia się przez stronę skarżącą do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych w celu dokonania oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego), to powoływanie się na operat szacunkowy złożony w innym postępowaniu jest niezasadne. Skarżący nie wykazali, aby rzeczywiste ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości o charakterze rolnym związane z lokalizacją sieci elektroenergetycznej były większe, aniżeli wskazał to operator tej sieci. Wobec tego prawidłowo uznał Sąd I instancji, że nie ma racji strona skarżąca wywodząc, że ustalenie kwestii szerokości pasów technologicznych, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, wymagało wiedzy specjalistycznej, a co obligowałoby organ do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na podstawie art. 84 K.p.a.
Mając powyższe na uwadze należy uznać, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.
Orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną przez E. S.A., ponieważ w postępowaniu sądowym występuje ona w charakterze uczestnika, a zwrot kosztów przysługuje wyłącznie stronie, która wniosła skargę kasacyjną (art. 203 p.p.s.a.) albo skarżącemu lub organowi (art. 204 p.p.s.a.).