II SA/KR 467/13

II SA/Kr 467/13 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2013-06-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-04-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Agnieszka Nawara-Dubiel /przewodniczący sprawozdawca/
Anna Szkodzińska
Krystyna Daniel
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 2612/13 - Postanowienie NSA z 2022-09-21
I OSK 1778/22 - Wyrok NSA z 2023-02-08
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
art. 35 ust. 3
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
art. 137
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
Dz.U. 2012 poz 270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Nawara-Dubiel / spr. / Sędziowie NSA Anna Szkodzińska WSA Krystyna Daniel Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi R.P. na decyzję Wojewody z dnia 8 lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] Starosta K. orzekł o odmowie zwrotu działki nr [...] o pow. 1,0306 ha, objętej [...] położonej w obrębie [...] m. K. , w granicach parcel katastralnych l. kat.[...] i [...] b. gm. kat. D. , na rzecz G.M., Z.P. i R.P.,
W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona decyzją Naczelnika Urzędu Dzielnicowego K. –N., z dnia 15 czerwca 1978 r. nr [...] na podstawie art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 120 poz. 64). Przepis ten stanowił: " Jeżeli założenie i przeprowadzenie przewodów i urządzeń powoduje, że nieruchomość nie nadaje się do dalszego racjonalnego jej użytkowania przez właściciela na cele dotychczasowe, nieruchomość podlega wywłaszczeniu w trybie i według zasad przewidzianych w niniejszej ustawie dla wywłaszczenia nieruchomości". Oznacza to, że decyzja o wywłaszczeniu wydana została nie w celu realizacji inwestycji liniowej magistrali [.,..] , ale w związku z tą realizowaną inwestycją - dla urzeczywistnienia innego celu. Celem tym było odjęcia prawa własności nieruchomości niezdatnej już do wykorzystywania przez ówczesnych właścicieli zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem. Starosta K. uznał, iż cel został osiągnięty w terminach określonych w art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.) - dalej "u.g.n." - poprzez samo wydanie decyzji w trybie art. 35 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, której ostateczność stwierdzono w dniu 19 czerwca 1978 r.
Odwołania od tej decyzji wnieśli: G.M. i R.P, podnosząc, że celem odebrania praw własności nieruchomości na podstawie art. 35 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie było - jak wskazuje organ I instancji - wywłaszczenie «per se». Oczywistym jest bowiem, że wywłaszczenie nie może być celem wywłaszczenia. Powyższe stwierdzenie obarczone jest błędem logicznym (ignotum per ignotum) i pozostaje w sprzeczności z obowiązującą na gruncie polskiego porządku prawnego tzw. klasyczną teorią wywłaszczenia. Celem wywłaszczenia na gruncie art. 35 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości było usunięcie stanu faktycznego i prawnego - braku możliwości wykorzystania nieruchomości przez właściciela na dotychczasowe cele, albo jeżeli ocena organu wywłaszczającego w przedmiocie braku możliwości wykorzystania nieruchomości na dotychczasowe cele była pochopna, to spełniona jest przesłanka z art. 137 ust. 1 u.g.n., tj. zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W uzasadnieniu decyzji z dnia 3 września 2009 r. (wydanej wcześniej w tej samej sprawie i uchylonej przez Wojewodę ) Starosta K. wskazał, że działka nr [...] została wydzierżawiona w 2005 r. przez Gminę K. E.W., i R.Z. na cele rolniczo-ogrodnicze, a więc działka nr [...] jest aktualnie wykorzystywana w identycznych celach i w ten sam sposób, w jaki wykorzystywał ją C.P. przed wywłaszczeniem. Oznacza to, że nieruchomość jest zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, ponieważ nieruchomość nadaje się do dalszego racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe przez wywłaszczonego. Zwrócono również uwagę na niejednoznaczność decyzji wywłaszczeniowej. W sentencji decyzji wskazano bowiem, że podstawą wywłaszczenia jest nie tylko art. 35 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, ale także art. 3, regulujący tzw. zwykły tryb wywłaszczeniowy. Co więcej, decyzja wywłaszczeniowa została wydana po rozpoznaniu wniosku Dyrekcji Rozbudowy Miasta K. [...] z dnia 29 maja 1978 r., co odpowiada art. 3 i następne UZTWN. Powyższe może oznaczać, że część nieruchomości została wywłaszczona na podstawie art. 3 ustawy, a część na podstawie art. 35 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Okoliczność ta implikuje konieczność zbadania, czy spełnione są przesłanki zwrotu nieruchomości z art. 137 u.g.n. w kontekście art. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Wojewoda decyzją z [...] lutego 2013 r., znak [...],utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty K.
Uzasadniając tę decyzję organ odwoławczy powołał się na przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wymienione w art. 137 u.g.n. tj. zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia. Podkreślono przy tym, że elementem kluczowym w niniejszej sprawie jest fakt, iż stanowiące przedmiot postępowania parcele l. kat. [...] i [.,..] . gm. kat. D. (którym aktualnie odpowiada m.in. stanowiąca przedmiot niniejszego postępowania działka nr [...] położona w obrębie [...] m. K. ) zostały wywłaszczone w oparciu o przepis art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji wywłaszczeniowej Naczelnika Urzędu Dzielnicowego K. –N. Wydziału Gospodarki Komunalnej z dnia 15 czerwca 1978 r. wyraźnie wskazano, iż "nieruchomość Ob. W. i C.P., została zajęta przez Dyrekcję Rozbudowy M. K. [...] w K. w myśl art. 35 ustawy wywłaszczeniowej w celu przeprowadzenia przez nią magistrali ciepłowniczej [...]. Jak wynika z opinii biegłych rzeczoznawców ds. wywłaszczeń w zakresie rolnictwa mgr inż. B.M. jak również opinii inż. M.G. w/w nieruchomość na skutek prowadzonych robót ziemnych jest od kilku lat wyłączona z powierzchni uprawnej. Prowadzone w dalszym ciągu roboty ziemne spowodowały zmianę konfiguracji terenu, uniemożliwiając dojazd do parceli Ob. P. Ponadto z opinii szacunkowej biegłego inż. M.G. wynika, że rekultywacja gruntu na nieruchomości przez którą prowadzone są roboty związane z realizacją magistrali [...] wyniesie 1.154.178 zł. Ustalono związek przyczynowy między budową magistrali ciepłowniczej a obecnym stanem nieruchomości l. kat. [...] i [...] stanowiącej własność W. i C.P., . W chwili obecnej nieruchomość nie nadaje się do dalszego racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe. w związku z czym podlega wywłaszczeniu zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości /Dz. U. Nr 10 poz. 64 z 1974 [...] b. gm. kat. D. zostały wywłaszczone w oparciu o przytoczony powyżej art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Fakt ten zresztą wynika także z całości zgromadzonej przez Starostę K. dokumentacji wywłaszczeniowej (wniosek Państwa W. i C.P. z dnia 22 maja 1978 r. skierowany do Dyrekcji Rozbudowy Miasta K. w K. - karta akt nr [...] , wniosek tejże Dyrekcji z dnia 29 maja 1978 r. nr [...] - karty akt nr [...] itd.). W tym kontekście jako zupełnie pozbawione podstaw należy ocenić kwestionowanie przez odwołujących, iż obie w/w parcele w całości zostały wywłaszczone w tym właśnie trybie. Fakt, iż w podstawie prawnej orzeczenia wywłaszczeniowego oprócz art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości znalazł się także art. 3 tej regulacji, jak również szereg innych jej przepisów nie ma żadnego znaczenia, gdyż zamieszczanie w podstawie prawnej decyzji wywłaszczeniowych dużej liczby artykułów było w ówczesnych czasach powszechną praktyką stosowaną przez orzekające w tym zakresie organy administracji publicznej. Ponadto, skoro w treści art. 35 ust. 3 znajdowało się stwierdzenie, iż "nieruchomość podlega wywłaszczeniu w trybie i według zasad przewidzianych w niniejszej ustawie dla wywłaszczenia nieruchomości", to przywołanie przepisów, które regulowały ten tryb było jak najbardziej zrozumiałe. Jednocześnie w/w dowody podobnie jak przeprowadzony przez organ I instancji dowód z przesłuchania stron tj. R.P. i G.M. (karty akt nr [...] , wbrew twierdzeniom zawartym w odwołaniach wyraźnie świadczą o tym, iż omawiane nieruchomości na skutek prowadzonych wcześniej prac ziemnych związanych z budową rurociągu utraciły wówczas swe dotychczasowe walory, a co za tym idzie, nie mogły być nadal wykorzystywane przez Państwa P. w dotychczasowy sposób czyli na cele uprawne.
Wobec powyższego, przy ustalaniu celu wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako parcele l. kat. [...] i l. kat [...] . gm. kat. D., należy mieć na uwadze, iż powołany przepis art. 35 ust. 3, w odróżnieniu od ogólnych przesłanek dopuszczalności wywłaszczenia zawartych w art. 3 ustawy z 1958 r., przewidywał szczególną, samodzielną materialnoprawną przesłankę dopuszczalności pozbawienia prawa własności. Była nią stwierdzona niemożność wykorzystania nieruchomości przez właściciela na dotychczasowe cele w związku z przeprowadzeniem inwestycji liniowej określonej w ust. 1 art. 35. Należy zatem wskazać, że z mocy wyraźnego wskazania ustawodawcy, na właściwe organy nałożony został obowiązek dokonania wywłaszczenia nieruchomości, po zaistnieniu na niej określonego stanu faktycznego, który jednocześnie pozostawał w związku przyczynowym z przeprowadzoną na gruncie inwestycją, opartą o zezwolenie na zajęcie nieruchomości wydane na podstawie art. 35 ust. 1. Ustawodawca przesądził w ten sposób, że odjęcie prawa własności nieruchomości dokonane w trybie art. 35 ust. 3 stanowi jednocześnie sam cel wywłaszczenia, konkretyzowany (i uzasadniony) stanem faktycznym zaistniałym na nieruchomości.
Należy więc podkreślić, iż decyzja Naczelnika Urzędu Dzielnicowego K. –N,. Wydziału Gospodarki Komunalnej z dnia 15 czerwca 1978 r. nr [...] wydana została nie w celu realizacji inwestycji liniowej magistrala [...] , ale w związku z tą zrealizowaną inwestycją - dla urzeczywistnienia jednakże innego celu, wskazanego w przepisie szczególnym art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Celem tym było doprowadzenie do stanu, w którym dojdzie do odjęcia prawa własności nieruchomości niezdatnej już do wykorzystania przez ówczesnych właścicieli zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem. W tym kontekście należy więc podzielić wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko Starosty K. zgodnie z którym "cel wywłaszczenia został zrealizowany poprzez sam skutek prawny jaki wywołała decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości poprzez odjęcie prawa własności".
Na marginesie, odnosząc się do zawartego w odwołaniach stwierdzenia, iż "decyzja wywłaszczeniowa dotyczyła całych parcel [...] i [...] , a parcele objęte wywłaszczeniem l. kat. [...] oraz l. kat. [...]zostały już zwrócone wnioskodawcy i są wykorzystywane na cele uprawy rolniczej, tj. na cel w jakich były wykorzystywane przed wywłaszczeniem", należy podkreślić, iż ze zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego nie wynika, iż w/w parcele l. kat. [...] i [...] (obecnie odpowiadające działkom nr [...] i [...] obr. [...] m. K. ) były przedmiotem jakiejkolwiek decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, a jedynie że w obejmujących je księgach wieczystych nie został ujawniony fakt ich wywłaszczenia. Jakkolwiek C. i W.P., również występowali o ich zwrot, to m.in. treść pisma ich ówczesnego pełnomocnika – A.K. z dnia 30 sierpnia 2008 r. oraz zawartość akt przedmiotowego postępowania wskazuje, iż żadna decyzja w tym zakresie nie została przez Prezydenta Miasta K. wydana.
Skoro cel wywłaszczenia omawianej nieruchomości poprzez wydanie w/w decyzji Naczelnika Urzędu Dzielnicowego K. –N. Wydziału Gospodarki Komunalnej z dnia 15 czerwca 1978 r. nr [...] został osiągnięty, to tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, iż parcele l. kat. [...] i [...] gm. kat. D. w części odpowiadającej aktualnie działce nr [...] położonej w obrębie [...] m. K. stały się zbędne na cel wywłaszczenia . Tym samym należało utrzymać w mocy - jako prawidłową - zaskarżoną decyzję Starosty z dnia 18 kwietnia 2012 r. nr [...] . Niezależnie od powyższego Wojewoda zwrócił uwagę na fakt, iż w sytuacji kwestionowania przez wnioskodawców prawidłowości samej decyzji wywłaszczeniowej Naczelnika Urzędu Dzielnicowego K. –N. z dnia 15 czerwca 1978 r. nr [...] (z uwagi na przykład na objęcie wywłaszczeniem - ich zdaniem - zbyt dużego terenu) istnieje możliwość podjęcia próby wyeliminowania jej z obrotu prawnego (w efekcie czego doszłoby do przywrócenia stanu prawnego istniejącego przed jej wydaniem) w trybie art. 156 k.p.a., którego przedmiotem byłoby stwierdzenie nieważności w/w decyzji wywłaszczeniowej Naczelnika Urzędu Dzielnicowego K.-N. z dnia 15 czerwca 1978 r. nr [...] .
Powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie R.P., zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy tj. art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, póz. 2603 ze zm.; dalej: u.g.n.) w zw. z art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1968 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (dalej: u.z.t.w.n.), poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że odjęcie prawa własności nieruchomości w trybie art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. stanowi cel wywłaszczenia, a w konsekwencji przyjęcie, że działka nr [...] nie jest zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w rozumieniu art. [...] i niezastosowanie z tej przyczyny art. 136 ust. 3 u.g.n. Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej Decyzji Wojewody z [...] lutego 2013 r., znak: [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na podstawie art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. i w stosunku do takich nieruchomości maja zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n., w tym art. 136 i art. 137 u.g.n.
Art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n., przewidywał szczególną, samodzielną materialnoprawną przesłankę dopuszczalności pozbawienia prawa własności, w postaci braku możliwości wykorzystania nieruchomości przez właściciela na dotychczasowe cele, w związku z przeprowadzeniem inwestycji liniowej określonej w art. 35 ust. 1.
Źródłem trudności w rozstrzygnięciu niniejszej sprawy jest okoliczność, że przepis art. 35 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie ma odpowiednika w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Tryb wywłaszczeniowy z art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. różni się bowiem od postępowania wywłaszczeniowego regulowanego przepisami u.g.n., podczas gdy przepisy u.g.n. o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej zostały dopasowane jedynie do trybu postępowania wywłaszczeniowego uregulowanego w u.g.n. Powyższe oznacza, że tryb postępowania wywłaszczeniowego z art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. z ww. przyczyn nie jest komplementarny względem trybu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej uregulowanego przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami, co jest źródłem trudności interpretacyjnych art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. w zw. z art. 136 i 137 u.g.n.
Celem odebrania prawa własności nieruchomości na podstawie art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. nie było - jak wskazuje organ I i II instancji - wywłaszczenie per se, lecz usunięcie stanu faktycznego i prawnego - braku możliwości wykorzystania nieruchomości przez właściciela na dotychczasowe cele, w związku przeprowadzeniem inwestycji liniowej określonej w art. 35 ust. 1. Ratio legis powołanego powyżej przepisu była więc ochrona podmiotu wywłaszczanego, który poniósł szkodę w wyniku realizacji celu publicznego określonego w art. 35 ust. 1.
Mając na uwadze ratio legis art. 35 ust. 3, niekomplementarność trybu wywłaszczeniowego u.z.t.w.n. i trybu postępowania o zwrot nieruchomości wywłaszczonej w u.g.n. oraz konstytucyjną zasadę zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, przyjąć należy, że jeżeli realizacja celu publicznego określonego w art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n. nie spowodowała braku możliwości wykorzystania nieruchomości przez właściciela na dotychczasowe cele, albo jeżeli ocena organu wywłaszczającego w przedmiocie braku możliwości wykorzystania nieruchomości na dotychczasowe cele była pochopna, to spełniona jest przesłanka z art. 137 ust. 1 u.g.n., tj. zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
W tym stanie rzeczy, należy zwrócić uwagę na okoliczność, że działka [...] jest wykorzystywana w celu tożsamym z celem w jakim była użytkowana przez wywłaszczonego, na co zwracano uwagę w dotychczasowym postępowaniu. Zdaniem skarżącego oznacza to, że nieruchomość jest zbędna na określony w decyzji o wywłaszczeniu, ponieważ nieruchomość nadaje się do dalszego racjonalnego użytkowania przez wywłaszczonego na cele dotychczasowe.
Z ostrożności procesowej należy również wskazać, że cel publiczny, w związku z którym została wywłaszczona działka [...] nie został zrealizowany w terminie, o którym mowa art. 137 u.g.n.
Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w sprawie budowa magistrali ciepłowniczej [...] (taki był cel określony w decyzji wywłaszczeniowej) została zakończona w 1994 r., co potwierdzają dokumenty księgowe, potwierdzające przyjęcie inwestycji jako środek trwały. Zgodnie z definicją środka trwałego zawartą w przepisach podatkowych, środkiem trwałym są budowle - kompletne, i zdatne do użytku w dniu przyjęcia do używania (art. 16a ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych). Właściciel magistrali ciepłowniczej [...] mógł wprowadzić budowlę do ewidencji środków trwałych najpóźniej w miesiącu przekazania jej do używania (art. 16d ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych), a to nastąpiło dopiero w 1994 r., co oznacza, że magistrala była kompletna i zdatna do użytku dopiero w 1999 r.
Nie ma jakiegokolwiek dokumentu, który by potwierdzał, że magistrala ciepłownicza [...] na odcinku przechodzący, przez działkę nr [...] została wykonana wcześniej. Jeżeli magistrala była wykonywana częściami, na pewnych odcinkach - to nie ma żadnego dokumentu, któryby potwierdzał, że była ona zdatna do użytkowania i wszystkie roboty budowlane, łącznie z zasypaniem linii przesyłowej zostały wykonane na początku lat 80-tych. W tym zakresie oparcie się na zeznaniach świadków, jest niewystarczające w kontekście formalnego dokumentu jakim jest przyjęcie magistrali do użytkowania w roku 1994 r.
Powyższe oznacza, że cel dla którego nieruchomość została wywłaszczona został zrealizowany po 10 latach od momentu, w którym decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna. W konsekwencji zdaniem skarżącego istnieje podstawa do zwrotu działki nr [...] na podstawie art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., zgodnie z którym jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część nieruchomości. Jest to bezwzględny nakaz zwrotu bez konieczności spełnienia warunków, o których mowa w art. 137 ust. 1 u.g.n. Bezspornym jest, że linia ciepłownicza [...] została wybudowana na części działki nr [...], zwrotowi zatem powinna podlegać pozostała część.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej określanej jako "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
Dokonawszy w niniejszej sprawie kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem tak określonych kryteriów, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a zarzuty skargi nie mogą odnieść skutku.
Odmawiając zwrotu przedmiotowej nieruchomości organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny, w szczególności w zakresie identyfikacji wywłaszczonych parcel katastralnych l. kat. [...] i [...] b. gm. kat. D. jako obecnej działki nr [...] o pow. 1,0306 ha, objętej [...] położonej w obrębie [...] m. K., . Prawidłowo ustalono również następców prawnych byłych właścicieli nieruchomości.
Należy zgodzić się ze skarżącym, że przedmiotowa nieruchomość mieści się w pojęciu "nieruchomości wywłaszczonej" użytym w art. 136 i następne ustawy o gospodarce nieruchomościami i w konsekwencji podlega przepisom tej ustawy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości.
Taki zwrot jest możliwy pod warunkiem, że nieruchomość okaże się zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 u.g.n. tj.
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy w stosunku do objętej postępowaniem nieruchomości zachodzi przesłanka zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
W skardze słusznie podkreśla się trudności interpretacyjne wynikające ze specyficznego trybu wywłaszczenia, uregulowanego w art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. i niedopasowania przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości do tego nietypowego wywłaszczenia. Takie trudności nie mogą jednak prowadzić do odmiennej niż wynikająca z art. 137 u.g.n. oceny przesłanek zwrotu nieruchomości, w szczególności oceny kwestii zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia.
W ocenie Sądu nie ma sprzeczności w określeniu celu wywłaszczenia w zaskarżonej decyzji oraz w skardze na tę decyzję. W decyzji wskazani: "Celem tym było doprowadzenie do stanu, w którym dojdzie do odjęcia prawa własności nieruchomości niezdatnej już do wykorzystania przez ówczesnych właścicieli zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem". Skarżący twierdzi zaś, że "Celem odebrania prawa własności nieruchomości na podstawie art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. nie było - jak wskazuje organ I i II instancji - wywłaszczenie per se, lecz usunięcie stanu faktycznego i prawnego - braku możliwości wykorzystania nieruchomości przez właściciela na dotychczasowe cele, w związku przeprowadzeniem inwestycji liniowej określonej w art. 35 ust. 1. Ratio legis powołanego powyżej przepisu była więc ochrona podmiotu wywłaszczanego, który poniósł szkodę w wyniku realizacji celu publicznego określonego w art. 35 ust. 1".
Niewątpliwie wywłaszczenie na podstawie art. 35 ust. 3 u.z.t.w.n. miało na celu ochronę dotychczasowego właściciela, który na skutek realizacji inwestycji liniowej utracił możliwość jej wykorzystania na dotychczasowe cele. Wskazać należy przy tym, że wywłaszczenie winno było nastąpić wówczas, gdy nieruchomość definitywnie nie nadawała się do dalszego jej racjonalnego wykorzystania w dotychczasowy sposób; natomiast czasowe niedogodności i straty wynikłe z zakładania urządzeń technicznych rekompensowane miały być odszkodowaniem o którym mowa w art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n.
Realizacja tego właśnie celu wynika z uzasadnienia decyzji wywłaszczeniowej, zacytowanego w zaskarżonej decyzji Wojewody . Decyzję wywłaszczeniową oparto na opinii biegłych, którzy stwierdzili, że na skutek prowadzonych robót ziemnych jest od kilku lat wyłączona z powierzchni uprawnej. W decyzji wyraźnie stwierdzono: "Ustalono związek przyczynowy między budową magistrali ciepłowniczej a obecnym stanem nieruchomości l. kat. [...] i [...] stanowiącej własność W. i C.P. . W chwili obecnej nieruchomość nie nadaje się do dalszego racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe. w związku z czym podlega wywłaszczeniu zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości /Dz. U. Nr 10 poz. 64 z 1974r./".
Należy zgodzić się z Wojewodą iż poprzez dokonanie wywłaszczenia za odszkodowaniem osiągnięto opisany wcześniej cel - usunięto stan niemożności użytkowania nieruchomości zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem. Dodatkowo należy podkreślić, że wywłaszczenia w takim zakresie, jakie nastąpiło w decyzji z dnia 15 czerwca 1978 r. nr [...] tj. wywłaszczenia parceli l. kat. [...] i [...] w całości domagali się dotychczasowi właściciele W. I C.P. We wniosku o wywłaszczenie z dnia 22 maja 1978 r. (k. [....] akt administracyjnych I instancji) wskazywali na dewastację, zniszczenie struktury gleby i brak możliwości wykorzystania tych parceli na cele dotychczasowe. Tak więc już z samego wniosku wynika spełnienie przesłanek określonych w art. 35 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r.
W tym kontekście nie można podzielić zarzutu, iż realizacja magistrali (co miało stanowić cel wywłaszczenia) i jej oddanie do użytku nastąpiło w latach dziewięćdziesiątych XX wieku, a więc po upływie terminów wynikających z art. 137 u.g.n. Przede wszystkim celem wywłaszczenia nie była realizacja magistrali ciepłowniczej, lecz usunięcie stanu niemożności użytkowania nieruchomości przez dotychczasowych właścicieli. Taka niemożność oczywiście pozostawała w związku z budową magistrali, nie wymagała jednak oddania jej do użytku. Z wniosku W. i E.P. o wywłaszczenie wynika, że w dacie składania wniosku część inwestycji była już zakończona (budowa magistrali ciepłowniczej [...] , zaś budowa magistrali ciepłowniczej [...] Wieczysta, rozpoczęta w 1973 roku, nie była jeszcze zakończona. Właściciele nieruchomości stwierdzili jednak związek przyczynowy pomiędzy budową magistrali a niemożnością użytkowania nieruchomości w sposób dotychczasowy, co zostało potwierdzone przez biegłych i ujawnione w decyzji o wywłaszczeniu. Wbrew zarzutom skargi data oddania do użytku magistrali ciepłowniczej [...] nie ma więc dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy żadnego znaczenia.
Odnosząc się do argumentu, iż działka nr [...] została w 2005 r. wydzierżawiona przez Gminę K. na cele rolniczo-ogrodnicze, a więc jest aktualnie wykorzystywana w identycznych celach i w ten sam sposób, w jaki wykorzystywał ją C.P. przed wywłaszczeniem należy wskazać, że z punktu widzenia przesłanek zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia nie ma on znaczenia. Wydzierżawienie nastąpiło po upływie 27 lat od wywłaszczenia, co może świadczy o zrekultywowaniu gleby w tym okresie. Może również oznaczać, że wywłaszczenie nastąpiło w większym zakresie niż powinno, co ewentualnie mogłoby wskazywać na wadliwość decyzji wywłaszczeniowej. Ocena prawidłowości decyzji wywłaszczeniowej pozostaje jednak poza kognicją Sądu w niniejszej sprawie. Jak słusznie wskazał Wojewoda w sytuacji kwestionowania prawidłowości takiej decyzji należy podjąć środki prawne zmierzające do wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego. Procedura zwrotu wywłaszczonych nieruchomości nie służy do usuwania skutków wadliwych decyzji wywłaszczeniowych, lecz do stwierdzania, czy w terminach wynikających z art. 137 u.g.n. cel wywłaszczenia został zrealizowany.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, dlatego też skargę wniesioną w powyższej sprawie jako bezzasadną należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.