I OSK 810/05

I OSK 810/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-07-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Łuczaj /sprawozdawca/
Barbara Adamiak /przewodniczący/
Krystyna Borkowska
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak, Sędziowie NSA Krystyna Borkowska, Anna Łuczaj (spr.), Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2006r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2005r. sygn. akt II SA 2751/03 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Komendanta Wojewódzkiej Policji z siedzibą w Radomiu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 stycznia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. K. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w Radomiu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że powyższym orzeczeniem Komendant Wojewódzki Policji z siedzibą w Radomiu utrzymał w mocy orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji w [...] z dnia [...], którym to rozstrzygnięciem, wydanym na podstawie § 24 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów (Dz.U. z 1998 r., Nr 4, poz. 14), wymierzono asp. M. K. karę dyscyplinarną wydalenia ze służby za to, że w dniu 1 grudnia 2002 r. w [...], wbrew obowiązkowi zachowania trzeźwości, pełnił służbę dyżurnego jednostki w Komisariacie Policji I w [...] w stanie nietrzeźwości. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ podał, iż badania policjanta przeprowadzone przy użyciu alkomatu wykazały w godzinach 1815 i 1843 odpowiednio 1,53 oraz 1,54 promila alkoholu w wydychanym powietrzu. Przesłuchany w charakterze obwinionego asp. M. K. przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu i wyjaśnił, że alkohol spożywał przed podjęciem służby; przystępując do służby czuł się dobrze i nie zdawał sobie sprawy z faktycznego stanu nietrzeźwości.
Dnia 17 stycznia 2003 r. organ I instancji orzekł o uznaniu obwinionego winnym popełnienia zarzucanego mu czynu i wymierzył karę dyscyplinarną wydalenia ze służby. W postępowaniu odwoławczym orzeczenie to zostało uchylone z powodu naruszenia § 29 ust. 2 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 grudnia 1997 r., polegającego na nieuzyskaniu zgody Komendanta Głównego Policji na wymierzeniu obwinionemu, pełniącemu funkcję z wyboru w organizacji związkowej, kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w trakcie którego taką zgodę uzyskano, organ uznał obwinionego winnym zarzucanego czynu i wymierzył karę dyscyplinarną wydalenia ze służby.
W odwołaniu skarżący i jego obrońca zarzucili, iż orzeczenie jest niesprawiedliwe i nieobiektywne oraz wskazali na nieprawidłowości, jakie wystąpiły podczas badania na zawartość alkoholu, polegające na niewłaściwej eksploatacji alkomatu i przeprowadzeniu badań przy jego użyciu przez osobę nieuprawnioną.
Organ odwoławczy uznał zarzuty za nieuzasadnione stwierdzając, że w dniu badania alkomat posiadał aktualne świadectwo legalizacyjne, ważne do 28 lutego 2003 r., wystawione dnia 9 września 2002 r. przez Okręgowy Urząd Miar w Warszawie. Jakkolwiek istotnie sposób przechowywania alkomatu w listopadzie 2002 r. mógł budzić zastrzeżenia z punktu widzenia dbałości o sprzęt, co zwiększało możliwość jego uszkodzenia i wadliwego działania, to do takiego uszkodzenia nie doszło i w dniu badania urządzenie działało prawidłowo. Remont pomieszczeń komisariatu nie miał negatywnego wpływu na jego działanie i wskazania w dniu badania obwinionego. Potwierdzeniem tego stanowiska są korespondencja z firmą A. Spółka z o.o. w Warszawie, zajmującą się legalizowaniem tego typu alkomatów oraz zeznania świadka, pracownika tej firmy E. S.. Świadek ten, przesłuchany na okoliczność dostarczenia w dniu 13 marca 2003 r. przedmiotowego alkomatu do firmy A. w celu wydania kolejnego świadectwa legalizacyjnego zeznał, iż w momencie dostarczenia alkomatu był on sprawny i dla wydania kolejnego świadectwa legalizacyjnego nie wymagał żadnych regulacji. Stwierdził też, że remont pomieszczeń komisariatu nie miał żadnego wpływu na wskazania alkomatu w dniu badania obwinionego. Zdaniem organu, jeśli przedmiotowy alkomat był sprawy i nie wymagał regulacji w marcu 2003 r, to był również sprawny i nie wymagał regulacji w dniu badania obwinionego. Nowe świadectwo legalizacyjne wystawione zostało w dniu 24 marca 2003 r. na czas do dnia 31 sierpnia 2003 r.
Organ odwoławczy podał, że w badaniu obwinionego alkomatem brali udział sierż. szt. Z. S. i podinsp. Z. P.. Na okoliczność tego badania sporządzony został protokół użycia alkomatu z jednoczesnym dokonaniem odpowiedniego wpisu w rejestrze badań. W tej kwestii prowadzący postępowanie podkom. W. H. sporządził notatkę urzędową z dnia 14 marca 2003 r., a w charakterze świadków przesłuchał osoby, które przeprowadziły badanie. Całościowe zestawienie powyższych ustaleń i wpisu w rejestrze badań pozwoliło organowi jednoznacznie stwierdzić, iż prowadzącym badanie M. K. był sierż. szt. Z. S., a osobą obecną przy badaniu był podinsp. Z. P. Posiadanie uprawnień przez sierż. szt. Z. S. udokumentowane zostało świadectwem ukończenia w 1998 r. kursu podoficerskiego w specjalności ruch drogowy i notatką urzędową podkom. W. H. stwierdzającą, że każdy policjant ruchu drogowego, który ukończył co najmniej kurs podstawowy, odbył szkolenie teoretyczne i praktyczne z zakresu obsługi alkomatów. Z. S. jest policjantem Sekcji ruchu Drogowego KMP w [...], ukończył szkołę podoficerską w specjalności ruch drogowy i jak potwierdzają jego akta osobowe w 1993 r. ukończył kurs podstawowy.
Organ odwoławczy stwierdził, iż postępowanie dyscyplinarne zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi uregulowaniami prawnymi a wymierzona kara jest współmierna do zarzucanego czynu i stopnia zawinienia.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. K. zarzucił decyzji Komendanta Wojewódzkiego Policji w Radomiu naruszenie przepisów rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów, w szczególności § 27 ust. 2 i 3, § 9 ust. 1 pkt 2, § 19 ust. 2 oraz błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na uznaniu, że zachodzą podstawy do wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Komendanta Miejskiego Policji w [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Sąd pierwszej instancji zauważył, że podstawę prawną wydanego w sprawie orzeczenia Komendanta Miejskiego Policji w [...] z dnia [...] stanowił przepis § 24 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów, zaś podstawę prawną orzeczenia Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] przepis § 32 ust. 4 pkt 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie art. 139 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1900 roku o Policji (Dz.U. Nr 30, poz. 179 ze zm.), który upoważnia do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień, przeprowadzania postępowań dyscyplinarnych, wymierzania kar i ich wykonywania, odwoływania się od wymierzonych kar, a także właściwość przełożonych w tych sprawach. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 8 października 2002 r., (sygn. akt K 36/00, OTKA 2002/5/65) uznał art. 139 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji (t.j. - Dz.U. z 2002 r., Nr 7, poz. 58 ze zm.)za niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż upoważnienie ustawowe zamieszczone w art. 139 ust. 2 ustawy o Policji nie spełnia warunków przewidzianych w art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym badanie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997 r. nie jest celowe. Z chwilą utraty mocy obowiązującej przez art. 139 ust. 2 ustawy o Policji powyższe rozporządzenie również utraciło moc obowiązującą.
W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji rozważał legalność wydanych w sprawie rozstrzygnięć w świetle przepisów ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji oraz przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Przytoczywszy treść art. 132 i art. 133 ust. 1 ustawy o Policji Sąd stwierdził, że postępowanie dyscyplinarne w niniejszej sprawie mogło zostać wszczęte i zakończone niezależnie od odpowiedzialności karnej. Wprawdzie Komendant Miejski Policji w [...] nie jest organem uprawnionym do uznania skarżącego winnym popełnienia "czynu z art. 70 § 2 Kw", co konstytucyjnie jest zagwarantowane jedynie kognicji sądu powszechnego, to jednak niebudzącym żadnej wątpliwości jest fakt, że zarzucany i przypisany M. K. czyn stanowi naruszenie dyscypliny służbowej.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, nie zasługiwały na uwzględnienie także zarzuty skargi dotyczące wadliwego badania stanu jego trzeźwości. Skarżący dwukrotnie był badany za pomocą urządzenia kontrolno-pomiarowego, a badania te wykazały, że znajdował się pod wpływem alkoholu. Jeśli M. K. uważał badania za niewiarygodne to mógł zażądać przeprowadzenia badania krwi na zawartość alkoholu. Z protokołu użycia urządzenia kontrolno-pomiarowego wynika, iż skarżący nie żądał ponownego badania wydychanego powietrza, nie żądał badania krwi oraz nie zgłaszał uwag co do prawidłowości urządzenia i uprawnień osób przeprowadzających badania. Oświadczył natomiast, że w dniu 30 listopada 2002 r. o godzinie 2300 spożywał wódkę w ilości 0,5 litra. Przesłuchany zaś w charakterze obwinionego skarżący stwierdził, że wynik pozytywnego badania na alkomacie był najprawdopodobniej rezultatem spożycia przez niego alkoholu na imprezie andrzejkowej.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, dokonana w sprawie przez obydwa organy orzekające ocena zebranego materiału nie jest dowolna, lecz zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Wymierzona skarżącemu kara dyscyplinarna wydalenia ze służby mieści się w katalogu kar zawartych w przepisie art. 134 ust. 1 ustawy o Policji. Jakkolwiek to najsurowsza z wymienionych tam kar, lecz organ orzekając ją w sposób właściwy wyeksponował w uzasadnieniu orzeczenia wszystkie te okoliczności, które miały wpływ na rodzaj kary. W szczególności organ wskazał na wysoką naganność czynu, którego skarżący dopuścił się podczas pełnienia służby dyżurnego komisariatu – w trakcie której winien nadzorować i kierować policjantami będącymi na służbie.
W skardze kasacyjnej M. K., reprezentowany przez adw. K. M., zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.", wydanie wyroku:
1. z naruszeniem prawa materialnego, to jest:
a) art. 175 i art. 177 Konstytucji RP przez ich niewłaściwe niezastosowanie oraz art. 132 i art. 133 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji w brzmieniu obowiązującym w dniu [...] przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że Komendant Miejski Policji może orzec o uznaniu skarżącego winnym popełnienia czynu z art. 70 § 2 Kw, gdyż czyn ten stanowi jednocześnie naruszenie dyscypliny służbowej,
b) art. 139 ust. 2 ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym w dniu [...] przez niewłaściwe niezastosowanie tego przepisu, tj. uznanie, że wskutek utraty przez niego mocy obowiązującej na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dniem 30 września 2003 r. nie znajduje on w niniejszej sprawie zastosowania, a w konsekwencji nie znajdą zastosowania wydane na jego podstawie przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzenia postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów, mimo że skutki uchylenia w./w. przepisu można rozciągać jedynie na przyszłość od daty 30 września 2003 roku ze względu na odroczenie przez Trybunał utraty przez niego mocy obowiązującej;
2. z naruszeniem przepisów postępowania mającym wpływ na wynika sprawy, to jest:
a) art. 1 § 1 oraz § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z § 27 ust. 1 i 2, § 9 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz § 18 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzenia postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów, a także w związku z art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. przez brak kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżonej decyzji Komendanta Wojewódzkiego Policji pod względem zgodności z powołanymi wyżej przepisami rozporządzenia oraz niedostateczną kontrolę pod względem zgodności z powołanymi przepisami k.p.a.,
b) art. 141 § 4 p.p.s.a. przez brak wskazania przez Sąd na gruncie jakich przepisów k.p.a. rozważał legalność wydanych w sprawie rozstrzygnięć oraz wyjaśnienia ich zastosowania.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu lub o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi oraz uchylenie decyzji Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w Radomiu z dnia [...] i decyzji Komendanta Miejskiego Policji w [...] z dnia [...], a ponadto o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego od organu administracji na rzecz skarżącego.
Pełnomocnik skarżącego adw. K. M. zakwestionowała stanowisko wyrażone przez Sąd pierwszej instancji w zakresie skutków prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2002 r., sygn. akt K 36/00.
Zdaniem pełnomocnika skarżącego, w okresie, gdy wydane zostały obie decyzje dotyczące wydalenia M. K. ze służby, rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzenia postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów miało moc obowiązującą. Przepis art. 139 ust. 2 ustawy o Policji został wprawdzie uznany za niekonstytucyjny, lecz Trybunał Konstytucyjny odroczył utratę przez niego mocy obowiązującej do dnia 30 września 2003 roku. W skardze kasacyjnej podniesiono, że w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, iż w przypadku odroczenia przez Trybunał utraty mocy obowiązującej zaskarżonego aktu, skutki wyroku rozciągają się ex nunc, czyli nie mają zastosowania do stanów faktycznych zaistniałych przed tą datą. Na poparcie powyższego stanowiska przytoczono fragmenty uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2003 r. (sygn. akt I CK 150/02, OSNC 2004/7-8/132) i uchwały Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2003 r. (sygn. akt III CZP 45/03, Wokanda 2004/2/1) oraz powołano się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2003 r. (sygn. akt I PZ 157/02, OSNP 2004/14/224). Zdaniem pełnomocnika skarżącego, Sąd błędnie uznał, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 139 ust. 2 ustawy o Policji oraz wskazane wyżej rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997 r. a tym samym naruszył prawo materialne Tymczasem przeprowadzone w sprawie postępowanie dyscyplinarne stanowi pewną zaszłość, którą należy oceniać według przepisów obowiązujących w dacie prowadzenia postępowania, zwłaszcza w dacie wydania decyzji administracyjnych.
Pełnomocnik skarżącego zarzucił, iż w konsekwencji przyjęcia błędnego stanowiska Sąd nie przeprowadził kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z przepisami rozporządzenia i nie zbadał naruszeń przepisów powołanych w skardze tj. § 27 ust. 2, § 9 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz § 18 ust. 2, czym naruszył art. § 1 i 2 p.p.s.a., nakazujący kontrolę zaskarżonych aktów pod względem zgodności z prawem. Brak tej kontroli miał wpływ na wynik sprawy, gdyż treść przepisów k.p.a. oraz ustawy o Policji ( które Sąd uznał za miarodajne dla oceny legalności zaskarżonej decyzji ) znacząco różni się od treści przepisów rozporządzenia. W k.p.a. brak jest unormowania nakazującego wszechstronne wyjaśnienie okoliczności i przyczyn popełnienia przewinienia lub naruszenia dyscypliny służbowej oraz orzeczenia kary współmiernej do zaistniałego przewinienia lub naruszenia dyscypliny służbowej, jak przewiduje § 9 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia. Brak także dyrektyw, którymi winien kierować się organ wymierzając karę, przewidzianych w § 27 rozporządzenia, takich jak nakaz uwzględnienia charakteru przewinienia lub naruszenia dyscypliny służbowej, ich skutki, pobudki działania, okoliczności popełnienia czynu, stopień nasilenia złej woli, dotychczasowe wyniki w służbie oraz zachowanie poza służbą.
Zdaniem skarżącego, niezależnie od powyższych zarzutów, rozstrzygnięcie sądu jest wadliwe także na gruncie przepisów k.p.a. tj. art. 77 § 1, art. 79 § 1 i art. 80. Sąd oceniając zgodność zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie wziął pod uwagę, że organy nie zebrały należycie dowodów i nie rozważyły całego materiału dowodowego. Mianowicie, bezpodstawnie został oddalony dowód z opinii biegłego na okoliczność sprawności alkomatu, mimo, że istniały wątpliwości dotyczące jego funkcjonowania. Sąd pierwszej instancji, tak jak organy, nie wziął pod uwagę zeznań świadka S., który stwierdził, iż analizator był niesprawny i nie mógł być przez jakiś czas używany, gdyż wyświetlał się napis "blokada". To zaś, zdaniem skarżącego, świadczy o tym, że alkomat przed zastosowaniem do badania był uszkodzony, co powodowało na mocy § 24 ust. 4 pkt 1 zarządzenia nr 20 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 13 lipca 2000 r. (Dz. Urz. Miar i Pobiernictwa nr 4/2000) utratę legalizacji analizatora, bez względu na późniejsze odzyskanie sprawności. Przeciwko uznaniu wyników badania alkomatem za prawdziwe przemawiały zeznania świadków. Świadkowie nie zauważyli jakichkolwiek objawów nietrzeźwości u M. K., a nie jest możliwe, aby stan człowieka pod wpływem zawartości alkoholu, jaką stwierdzono u skarżącego, nie dawał dostrzegalnych objawów. Ponadto tak wysoka zawartość alkoholu nie mogła być wynikiem spożycia w dniu poprzednim.
Podniesiono również, że na prawidłowość badania alkomatem nie ma wpływu okoliczność, iż badany nie zgłosił zastrzeżeń co do prawidłowości urządzenia i nie zażądał przeprowadzenia badania krwi. Badanie to wymaga bezwzględnego przestrzegania warunków określonych przepisami prawa, a ich naruszenie powoduje, że nie może być uznane za wiążące i stanowić wiarygodnego dowodu w sprawie. W tej sytuacji brak kwestionowania wyników zaraz po przeprowadzeniu badania nie ma wpływu znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
W ocenie skarżącego, Sąd nie wziął także pod uwagę, że organy nie rozważyły dotychczasowych wyników służby skarżącego, faktu otrzymywania przez niego nagród, braku złej woli, nienagannego zachowania poza służbą, co niewątpliwie miałoby wpływ na wynik sprawy. Ponadto Sąd w uzasadnieniu wyroku nie wskazał, na gruncie jakich przepisów k.p.a. rozpatrywał legalność zaskarżonych decyzji i nie wyjaśnił ich zastosowania. W związku z czym naruszył art. 141 pkt 4 p.p.s.a., co powoduje, że orzeczenie wymyka się kontroli instancyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w Radomiu – radca prawny L. K. wniósł o jej oddalenie, podzielając stanowisko Sądu I instancji w zakresie skutków prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2002 r., sygn. akt K 36/00.
Zdaniem pełnomocnika organu, z chwilą utraty mocy obowiązującej przez art. 139 ust. 2 ustawy o Policji utraciło moc obowiązującą rozporządzenie wykonawcze z dnia 19 grudnia 1997 r. Zasadnie zatem Sąd I instancji rozważył sprawę w świetle przepisów ustawy o Policji oraz przepisów k.p.a. a zatem nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego jak też zgodnie z art. 132 ust. 4 tej ustawy czyn stanowiący przewinienie dyscyplinarne, wypełniający jednocześnie znamiona przestępstwa lub wykroczenia albo przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej niezależnie od odpowiedzialności karnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia.
W pierwszej kolejności podkreślić należy, iż naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch różnych formach tj. w postaci błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu określonego przepisu. Błędna wykładnia prawa polega nieprawidłowym odczytaniu treści prawa, bądź na zastosowaniu prawa uchylonego. Niewłaściwe zastosowanie prawa może polegać na błędnej subsumcji tj. podciągnięciu stanu faktycznego pod niewłaściwy przepis. Obie te podstawy nie mogą zachodzić równocześnie. Naruszenie prawa procesowego może następować w tych samych postaciach co naruszenie prawa materialnego.
Wnoszący skargę kasacyjną zarzuca zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego tj. art. 175 i art. 177 Konstytucji RP przez ich "niewłaściwe niezastosowanie" oraz art. 132 i art. 133 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji /w brzmieniu obowiązującym w dniu [...] / przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że Komendant Miejski Policji może orzec o uznaniu skarżącego winnym popełnienia czynu z art. 70 § 2 Kw, gdyż czyn ten stanowi jednocześnie naruszenie dyscypliny służbowej.
Nie można podzielić tak postawionych zarzutów skargi kasacyjnej, a to z poniższych względów.
Przepis art. 175 Konstytucji RP stanowi, iż wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe zaś art. 177 przewiduje, iż sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów.
Zaakceptowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzeczeń wydanych w postępowaniu dyscyplinarnym z powołaniem art. 70 § 2 Kodeksu wykroczeń nie oznacza, iż Sąd I instancji dopuścił się naruszenia powyższych przepisów Konstytucji RP.
Stosownie do art. 133 § 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji / t. j. z 2002 r., Dz. U. Nr 7, poz. 58 ze zm. / - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania orzeczenia przez organ II instancji - policjant podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie dyscypliny służbowej oraz w innych przypadkach określonych w ustawie.
Zgodnie zaś z art. 132 tejże ustawy policjant ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną za popełnione przestępstwa i wykroczenia - niezależnie od odpowiedzialności karnej.
To zaś oznacza, iż czyn stanowiący przewinienie dyscyplinarne, wypełniający jednocześnie znamiona przestępstwa lub wykroczenia, podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej niezależnie od odpowiedzialności karnej. Postępowanie dyscyplinarne jest zatem postępowaniem odrębnym, niezależnym od postępowania karnego. Z tych też względów możliwe jest poniesienie przez policjanta odpowiedzialności za popełniony czyn jednocześnie na drodze postępowania karnego i postępowania dyscyplinarnego, gdyż ten sam czyn / działanie lub zaniechanie / może wypełniać dyspozycję normy prawnej Kodeksu karnego bądź Kodeksu wykroczeń i stanowić zarazem naruszenie dyscypliny służbowej.
Według art. 70 ust. 2 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń / Dz. U. Nr 12, poz.114 ze zm. / karze aresztu albo grzywny podlega, kto wbrew obowiązkowi zachowania trzeźwości znajduje się w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka i podejmuje w tym stanie czynności zawodowe.
Stawienie się do służby i pełnienie służby przez policjanta w stanie po użyciu alkoholu stanowi jednocześnie – jak trafnie przyjął Sąd I instancji - naruszenie dyscypliny służbowej. Tym samym powołanie w orzeczeniach dyscyplinarnych art. 70 § 2 Kodeksu wykroczeń nie oznacza, iż organy wkroczyły w zastrzeżone dla sądów powszechnych sprawowanie wymiaru sprawiedliwości w rozumieniu art. 175 i art. 177 Konstytucji RP.
Podkreślić należy, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 października 2002 r. sygn. akt. K 36/00 / OTK-A 2002/5/63 / orzekł, iż art. 132 ustawy o Policji jest zgodny z art. 14 ust. 7 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) oraz nie jest niezgodny z art. 2 i art. 5 Konstytucji.
Nie może także odnieść zamierzonego skutku zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji art. 139 ust. 2 ustawy o Policji przez "niewłaściwe niezastosowanie".
Podstawę prawnomaterialną orzeczeń dyscyplinarnych wydanych przez organy Policji, których dotyczy zaskarżony skargą kasacyjną wyrok stanowiły przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów ( Dz. U. z 1998 r. Nr 4, poz. 14). Rozporządzenie to zostało wydane na mocy delegacji zawartej w art. 139 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji / t. j. z 2002 r., Dz. U. Nr 7, poz. 58 ze zm./.
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 8 października 2002 r. sygn. akt. K 36/00, /ogłoszonym w Dz. U. Nr 176, poz. 1457 /orzekł, że art. 139 ust. 2 ustawy o Policji w części dotyczącej postępowania dyscyplinarnego jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji i traci moc z dniem 30 września 2003 r.
Stosownie do postanowień art. 190 ust. 3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić - jak w tym przypadku - inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, przy czym termin ten nie może przekroczyć 18 miesięcy gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - 12 miesięcy. Z chwilą zatem ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego lub też z upływem określonego przez Trybunał w tym orzeczeniu terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego sprzecznego z normą konstytucyjną - akt ten traci moc. Z tym samym dniem tracą również moc obowiązującą akty prawne wydane w oparciu o tenże akt normatywny.
Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 21 marca 2000 r. sygn. akt K 4/99
stwierdził, iż użyty w art. 190 ust. 3 Konstytucji termin "utrata mocy obowiązującej" nie może być uważany ani za w pełni tożsamy z uchyleniem określonego przepisu z mocą ex nunc, ani ze stwierdzeniem jego nieważności z mocą ex tunc. / por. OTK 2000/2/65 /
Jak zaś podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 października 2003 r., I CK 150/02 ( OSNCP 204/7-8/132 )z art. 190 ust. 3 Konstytucji - stanowiącego, że orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, chyba że Trybunał w orzeczeniu określił inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - wyprowadza się wniosek, że orzeczenia Trybunału co do zasady wywierają skutek na przyszłość (ex nunc). Takie zapatrywanie wyraża również wiele orzeczeń Sądu Najwyższego, jednak z istotnym zastrzeżeniem, że skuteczność ex nunc odnosi się tylko do obowiązywania aktu prawnego uznanego przez Trybunał za niekonstytucyjny, a już nie do jego stosowania; w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału akt ten, choć obowiązujący, nie powinien zatem być stosowany.
( por. postanowienie z dnia 7 grudnia 2000 r., III ZP 27/00, OSNAPUS 2001, nr 10, poz. 331).
To zastrzeżenie - zdaniem Sądu Najwyższego - sprawia, że wskazany nurt orzecznictwa Sądu Najwyższego wyraża w istocie zapatrywanie, opowiadające się za skutecznością orzeczeń Trybunału z mocą wsteczną (ex tunc).
Na poparcie stanowiska uznającego orzeczenia Trybunału za skuteczne co do zasady z mocą wsteczną - od chwili wydania aktu normatywnego lub od chwili wejścia w życie Konstytucji jest przytaczany art. 190 ust. 4 Konstytucji. Powyższe stanowisko jest uznawane za utrwalone w orzecznictwie Sądu Najwyższego.
( por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7 sierpnia 2002 r., III PZP 15/02, OSNP 2002, nr 23, poz. 563, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2003 r., V CKN 1626/00, OSNC 2004, nr 4, poz. 66 oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2003 r., III CZP 45/03, OSNC 2004/9/136 ).
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 października 2003 r., I CK 150 / tj. w wyroku powołanym w skardze kasacyjnej / opowiedział się zatem za stanowiskiem, że skutek w postaci usunięcia z porządku prawnego aktu normatywnego (przepisu prawa, normy prawnej) uznanego przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją sięga co do zasady wstecz, do chwili wydania tego aktu lub do chwili wejścia w życie Konstytucji.
W postanowieniu z dnia 7 grudnia 2000 r. III ZP 27/00 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż akt normatywny uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą nie powinien być stosowany przez sąd w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału.
Przy przyjęciu, iż akt normatywny traci moc obowiązującą jedynie na przyszłość, a więc (a contrario) jego moc obowiązującą rozciąga się na stany faktyczne powstałe przed ogłoszeniem orzeczenia Trybunału - z uwagi na zawarte w tym orzeczeniu autorytatywne (wiążące) stwierdzenie, że akt ten pozostaje w sprzeczności z aktem prawnym wyższego rzędu, nie powinien on być przez sąd stosowany do określonego stanu faktycznego. Innymi słowy, z uwagi na regulację art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji określony akt normatywny musi być uznany za mający moc obowiązującą, ale nie powinien być przez sąd zastosowany w konkretnej sprawie ze względu na to, iż Trybunał Konstytucyjny w sposób autorytatywny stwierdził, że pozostaje on w sprzeczności z aktem normatywnym wyższej rangi, a sprzeczność ta z reguły istnieje od samego początku (od wydania danego aktu normatywnego). Do momentu ogłoszenia orzeczenia Trybunału (przy uwzględnieniu przypadków ustalenia innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego przez sam Trybunał) dany akt normatywny (jego przepis lub przepisy) obowiązuje, ale nie może być w konkretnych sprawach przez sąd stosowany (w szczególności jeżeli sąd rozstrzyga sprawę, w której chodzi o roszczenia powstałe przed utratą mocy obowiązującej aktu normatywnego, z którego są one wywodzone albo które na jego postawie są zaprzeczane). ( por. OSNP 2001/10/331 )
Tym samym rację ma Sąd I instancji odmawiając stosowania w niniejszej sprawie przepisów rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów ( Dz. U. z 1998 r. Nr 4, poz. 14) i oceniając legalność orzeczeń dyscyplinarnych w świetle przepisów dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji / t. j. z 2002 r., Dz. U. Nr 7, poz. 58 ze zm./.
Powyższe prowadzi do wniosku, że skoro zasadnie Sąd I instancji odmówił stosowania przepisów powołanego wyżej rozporządzenia, to nie można podzielić wywodów skargi kasacyjnej o naruszeniu przepisów postępowania tj. art. 1 § 1 oraz § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z § 27 ust. 1 i 2, § 9 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz § 18 ust. 2 tegoż rozporządzenia i w związku z art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. przez brak kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzji Komendanta Wojewódzkiego Policji pod względem zgodności z powołanymi wyżej przepisami rozporządzenia.
Jednocześnie przyznać należy, iż Sąd I instancji naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. powołując ogólnie przepisy k.p.a. lecz nie miało to istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Sąd rozważył zgodność z prawem wydanych orzeczeń dyscyplinarnych w świetle przepisów ustawy o Policji, o których wyżej była już mowa oraz w świetle zgromadzonego materiału dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż organy należycie wyjaśniły stan faktyczny sprawy i dokonały jego właściwej oceny. W tym zakresie nie można skutecznie przypisać Sądowi I instancji zarzutu naruszenia przepisów postępowania, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał także oceny współmierności wymierzonej kary w aspekcie okoliczności sprawy i przepisu art. 134 ustawy o Policji, który to zawiera katalog kar dyscyplinarnych..
W tym miejscu zaznaczyć należy, iż w skardze kasacyjnej nie zarzucono naruszenia art. 134 ustawy o Policji.
Jak już wyżej wskazano, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej - art. 183 § 1 p..p.s.a. i zgodnie z art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw /.../. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, albowiem zarzuty przytoczone w skardze kasacyjnej nie znajdują uzasadnienia.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną.